I SA/Gl 2/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Przedmiotem skargi H. F., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwiach, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres marzec 2000 – wrzesień 2007 w łącznej wysokości 39.036,01 zł. Wyrokiem z dnia 9 maja 2012 r., którego odpis doręczono skarżącej w dniu 9 lipca 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wskazaną na wstępie skargę. W dniu 10 lipca 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynął do Sądu wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w chwili obecnej pobiera zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 597,90 zł. Na koszty związane z utrzymaniem mieszkania składają się opłaty za czynsz w kwocie 320,72 zł oraz opłaty za energię elektryczną w kwocie 114,82 zł, co dwa miesiące. Skarżąca podniosła, że ponosi dodatkowo koszty związane z zakupem karty do telefonu (59 zł), wyżywienia własnego i córki oraz zakupu lekarstw. Jest pod stałą opieką neurologa z powodu urazu głowy i wady kręgosłupa. Jednakże pomimo dolegliwości skarżąca poszukuje pracy ale żaden z pracodawców nie był do tej pory zainteresowany jej zatrudnieniem. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, który mogłaby spieniężyć. Wszystkie bardziej wartościowe rzeczy już uprzednio sprzedała po to, żeby mieć środki na utrzymanie swoje i jej córki. Wyjaśniła tutaj, że córka jest chora na padaczkę i w chwili obecnej pracuje jako ogrodnik ale nie ma umowy o pracę. Córka zarabia około 1000 zł i partycypuje w kosztach utrzymania a dodatkowo wykupuje niezbędne lekarstwa. Końcowo oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata ustanowionego z wyboru. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (druk PPF z dnia 10 lipca 2012 r.) wynika, że skarżąca posiada mieszkanie o pow. 34,60 m². Jej córka nie posiada żadnego majątku. Łączny dochód tego wspólnego gospodarstwa domowego oszacowano na kwotę 1.597,90 zł. Do wniosku skarżąca przedłożyła kopie: decyzji o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych (597,90 zł); zawiadomienia spółdzielni o wysokości opłaty czynszowej (320,72 zł; z zawiadomienia wynika nadto, że w lokalu mieszkalnym należącym do skarżącej zameldowana jest tylko jedna osoba); faktury dokumentującej wysokość opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej (57,41 zł/miesiąc); orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (skarżąca została zakwalifikowana do stopnia lekkiego o obniżonej zdolności do wykonywania pracy). Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2012 r., skarżąca oświadczyła (patrz pismo z dnia 26 lipca 2012 r. ), że środki pieniężne, które znajdują się na jej rachunku bankowym należą do niej oraz do córki. Odnotowała dalej, że na rachunku znajdują się również środki pochodzące ze sprzedaży różnego rodzaju sprzętu gospodarstwa domowego np. lodówko-zamrażarka, obrazy, niektóre meble, wiertarka, maszyna do szycia i inne. Skarżąca zwróciła uwagę, że uzyskane w ten sposób środki pozwalają im na przeżycie. Z kolei kwota otrzymana od jej syna, przeznaczona jest częściowo na leczenie jego oraz córki skarżącej. Odnotowała w tym miejscu, że u syna wykryto w tym roku raka. W chwili obecnej przewozi syna jego samochodem na badania i chemoterapię do G. . Zaznaczyła przy tym, że syn wciąż mieszka osobno. Końcowo zeznała, że na leczenie swoje i córki wydatkuje miesięcznie kwotę 150-300 zł. Do przybliżonego wyżej oświadczenia skarżąca dołączyła plik dokumentów źródłowych, w tym: zaświadczenie o wysokości dochodów jej córki (średnio dochód netto z trzech ostatnich miesięcy wyniósł 1.213,00 zł); szpitalne karty: informacyjną oraz konsultacyjną potwierdzające schorzenie córki skarżącej; potwierdzenie ujemnego salda środków pieniężnych na rachunku bankowym skarżącej w A S.A.; wypowiedzenie umowy o wydanie i używanie karty przez skarżącą w ww. banku z dniem 25 lipca 2012 r.; zaświadczenie Banku B S.A. z dnia 24 lipca 2012 r., z którego wynika, że rachunek skarżącej w tym banku został zablokowany na podstawie zajęć egzekucyjnych wystawionych przez Dyrektora ZUS O/C. (kwota do spłaty na dzień wydania tego zaświadczenia wynosiła 36.104,21 zł); zestawienie transakcji na dzień 3 lipca 2012 r. na rachunku bankowym posiadanym przez skarżącą w Banku C (wynika z niego, że skarżąca posiada limit kredytu do kwoty 5.500,00 zł, w tym limit wypłat gotówki do kwoty 2.500,00 zł; limit dostępny w kwocie 3.870,15 zł, w tym limit wypłat gotówki wynosi 1.068,87 zł); zeznanie PIT-39 za 2011 r., z którego wynika, że skarżąca osiągnęła dochód brutto w kwocie 76.821,22 zł z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości; zeznanie PIT-36 za 2011 r. (wynika z niego, że skarżąca poniosła stratę w tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.113,55 zł, uzyskując jednocześnie dochód brutto z tytułu innych źródeł w kwocie 10.021,86 zł). Przy ww. piśmie zamieszczono nadto elektroniczne zestawienie operacji na rachunku skarżącej w D za okres od 12 marca 2012 r. do 20 lipca 2012 r. (saldo dostępne na koniec okresu wyniosło 1.734,08 zł; suma transakcji uznaniowych stanowiła kwotę 12.070,00 zł, zaś obciążeniowych – 10.552,91 zł). Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że zakres wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy został przez nią oznaczony w pkt 4 druku urzędowego formularza wniosku PPF. Intencją wnioskującej jest więc uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję dotyczącą spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie H. F. Oznacza to, – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się bezprzedmiotowy, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie więc do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dokonawszy analizy sytuacji majątkowej wnioskującej przez pryzmat przywołanej wyżej przesłanki należało stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagą skarżącej, że koszt ustanowienia adwokata do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, ewentualnie uczestniczenia w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym będzie wynosił w tym przypadku 240 zł netto (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Porównując zatem koszt ustanowienia adwokata do sytuacji materialnej skarżącej, brak jest podstaw do uznania, iż wykazała ona spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów objętych prawem pomocy zostanie przerzucony na budżet państwa, czyli faktycznie na innych obywateli. Dlatego też instytucja przyznania prawa pomocy, stanowiąca w istocie pomoc państwa powinna być stosowana wobec osób, które ze względu na szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść jakichkolwiek, bądź pełnych kosztów postępowania. Uznano bowiem, że nie można skarżącej zaliczyć do osób, które posiadają szczególnie trudną sytuację materialną. Konstatacja ta jest wynikiem przede wszystkim analizy wyciągów z rachunków bankowych należących do skarżącej. W chwili obecnej skarżąca posiada bowiem limit gotówki do wykorzystania w C w kwocie 1.068,87 zł oraz gotówkę do wykorzystania na rachunku w D w kwocie 1.734,08 zł. Dodatkowo należy zwrócić uwagę skarżącej, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy wszakże ocenić m.in. raty kredytu wynikające z historii rachunku bankowego, jako że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (por. postanowienia NSA: z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I FZ 8/11, LEX nr 740977, z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 97/11 oraz z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II GZ 326/11 - niepubl.). Oznacza to, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych, bo do takich należy niewątpliwie zaliczyć kredyt, nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 254 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.