I SA/Gl 20/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Do skargi z dnia 7 grudnia 2008 r. skarżący dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego. Wniosek uzasadnił tragiczną sytuacją materialną, finansową i rodzinną. Pokreślił, że "nie posiada żadnego majątku zarówno ruchomego, jak i nieruchomego." Wskazał, że nie posiada środków pieniężnych, w tym oszczędności, nie pracuje i nie zarabia. Poinformował, że znajduje się na utrzymaniu matki oraz zamieszkuje w domu stanowiącym jej własność. Jego zdaniem, ze względu na ten stan majątkowy sądy powszechne zwalniały go od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką. Nie posiada on nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Nie osiąga on również żadnych dochodów, zaś jego matka otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł. Wezwaniem doręczonym w dniu 5 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby będące z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, przedłożenie zaświadczenia wskazującego osoby zameldowane w lokalu oznaczonym jako miejsce zamieszkania skarżącego i wykazanie dochodów wszystkich osób zamieszkałych w tym lokalu, wskazanie aktualnego stanu cywilnego skarżącego (zastrzeżono, że "w przypadku orzeczenia separacji, rozwodu należy nadesłać tytuł prawny, na podstawie którego zaistniał taki stan rzeczy"), wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy sformułowaniem zawartym w treści uzasadnienia wniosku wyrażonego w skardze – "obecnie znajduje się na utrzymaniu żony i matki" a oświadczeniem zamieszczonym w urzędowym formularzu – "obecnie znajduje się na utrzymaniu matki" oraz nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy, z którego wynikałoby, czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Odpowiadając na wezwanie, skarżący przy piśmie z dnia 9 lutego 2009 r. nadesłał kopie faktur, rachunków i decyzji w sprawie wymiaru podatku dotyczących nieruchomości wskazanej jako jego miejsce zamieszkania (w dokumentach tych nie wymieniono skarżącego, skierowane są one do jego matki) oraz własnego dowodu osobistego, gdzie adres tej nieruchomości figuruje jako miejsce jego zameldowania. Jego zdaniem materiały te wyjaśniają kwestię zameldowania – w braku żądanego zaświadczenia, które nie zostało dostarczone ze względu na zbyt krótki termin wyznaczony w wezwaniu referendarza sądowego. Nadto wnioskodawca poinformował, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz że "nie posiad[a] żadnego konta ani rachunku rozliczeniowo-oszczędnościowego, co do Matki, nie [ma] wglądu w wyżej wymienione dokumenty i nie zostały [mu] one udostępnione, jeżeli takowe istnieją". Oświadczył jedynie, że emerytura jego matki wynosi [...] zł. Stwierdził też, iż "nie żyje z żoną", aczkolwiek nie jest z nią w separacji i nie został orzeczony rozwód jego małżeństwa. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia został doręczony w dniu 2 marca 2009 r., odbiór przesyłki potwierdził dorosły domownik. W dniu 8 marca 2009 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W jego treści wskazał, że przechodzi stany depresyjno-lękowe. Przedstawił także przebieg pracy zawodowej, oświadczając przy tym, że przez 2 lata pracował nie pobierając wynagrodzenia. Wcześniej jako prezes spółki otrzymywał wynagrodzenie w wysokości [...]zł. Podniósł również, że obecnie jest osobą pozbawioną pracy. Odnośnie do wątpliwości związanych z utrzymaniem przez żonę i matkę wyjaśnił, że nie pozostaje z żoną w separacji, choć "kazała [mu ona] sobie poukładać życie". Do sprzeciwu załączył kserokopię zameldowania na pobyt stały, zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. (wynika z niego, że wnioskodawca nie złożył zeznań podatkowych za lata 2007 i 2008, jak również brak jest informacji o dochodach za rok 2007 i 2008), a także fragmenty wyciągu z rachunku bankowego matki za okres od 15 grudnia 2008 r. do 22 grudnia 2008 r. (zgodnie z którym dokonano wypłaty w kwocie [...] zł, wpłaty na kwotę [...]zł, saldo końcowe wyniosło [...]zł) od 19 stycznia 2009 r. do 21 stycznia 2009 r. (zgodnie z którym na rachunku pozostawała do dyspozycji kwota [...]zł) oraz za okres od 23 lutego 2009 r. do 23 lutego 2009 r. (zgodnie z którym saldo poprzednie wynosiło [...]zł, na konto wpłynęła kwota [...]zł, saldo końcowe stanowiła kwota [...]zł). Wpis sądowy od skargi wynosi [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto podkreślić należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Wskazać także trzeba, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Podstawę zaś do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Należy w tym miejscu podkreślić także, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/4, LEX 203331). W interesie strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest więc zaoferowanie Sądowi takich dokumentów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzą, iż strona faktycznie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Przystępując do oceny złożonego wniosku, w pierwszej kolejności należy odnotować, że dokumenty złożone przez skarżącego nie są wystarczające do zbadania sytuacji majątkowej skarżącego. Przede wszystkim skarżący pomimo wyraźnie sprecyzowanego wezwania nie nadesłał wszystkich dokumentów, od których zależy rozstrzygnięcie jego wniosku, a także pozwalających rozwiać wątpliwości, które powstały przy jego rozpoznawaniu. W tym kontekście przyjdzie odnotować, że nie została wyjaśniona kwestia związana z sytuacją małżonki skarżącego. Należy zatem wskazać, że wątpliwości budzą oświadczenia zawarte w skardze oraz wniosku o przyznanie prawa pomocy, dotyczące utrzymania skarżącego. Chodzi tu przede wszystkim o sprzeczności w jego oświadczeniach zawartych w skardze, gdzie skarżący wskazał, że znajduje się na utrzymaniu żony i matki oraz formularzu wniosku, zgodnie z którym utrzymuje go matka. Odnośnie tej kwestii skarżący wyjaśnił jedynie, że "nie żyje z żoną", małżeństwo nie zostało jednak rozwiązane, nie są również w separacji. Wobec tego wskazać trzeba, że małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych, przy czym na obowiązek ten nie ma wpływu łączący małżonków ustrój majątkowy. Podkreślić także należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są wszak zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej, co należy mieć na względzie w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Nie została również wyjaśniona kwestia dotycząca osób zameldowanych w lokalu, który zamieszkuje wnioskodawca, a który nie jest jego własnością. Nie sposób uznać bowiem, że kwestię tę wyjaśnia nadesłane potwierdzenie zameldowania na pobyt stały, gdyż nie wynika z niego, kto oprócz skarżącego jest w lokalu tym zameldowany. Tymczasem w piśmie z dnia 9 lutego 2009 r. skarżący wskazał, że zameldowane w lokalu tym są trzy osoby. Nie ulega przy tym wątpliwości, że strona wnosząca o przyznanie jej prawa pomocy powinna w sposób wiarygodny wykazać, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w sposób należyty i wiarygodny uzasadnić i wykazać, że znajduje się w takiej sytuacji majątkowej, która uniemożliwia jej poniesienie tych kosztów. Następnie wskazać także trzeba, że skarżący nie zastosował się w prawidłowy sposób do wezwania dotyczącego nadesłania wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych. Ograniczył się on bowiem jedynie do nadesłania fragmentarycznych wyciągów z rachunku bankowego matki, gdyż przedstawiają one jedynie wybrane operacje obejmujących kilka dni w miesiącu. Niemniej jednak przyjdzie zauważyć, że kwota salda po zamknięciu operacji znacznie przekracza wartość wpisu. Nie przedstawił on również żadnego dokumentu, który wykazywałby dochody uzyskiwanie przez osoby zamieszkałe wraz z nim. Odnotować wreszcie trzeba, że skarżący nie nadesłał zaświadczenia z właściwego urzędu pracy, z którego wynikałoby, że jest osobą bezrobotną. Nie ulega natomiast wątpliwości, że możliwość rejestracji jako osoba bezrobotna jest w zasadzie jedyną szansą na objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym osoby, która jest pozbawiona zajęcia zarobkowego. Reasumując, skarżący w odpowiedzi na wezwanie w sposób selektywny przedstawił pewne informacje, składając w sposób wybiórczy dokumenty. W konsekwencji nie sposób bez wątpliwości stwierdzić, że znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.