I SA/Gl 202/11

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F.K. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie o sygn. akt I SA/GL 318/08 w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek, stwierdził, że jego dochody ograniczają się do emerytury w wysokości 1743 zł oraz że ma na utrzymaniu pełnoletnią, niepracującą córkę, która – jak "jej zachowanie wskazuje" – jest "dotknięta ciężką depresją". Podkreślił zarazem, że po opłaceniu podstawowych wydatków życiowych często nie jest już w stanie wykupić leków. Ponadto według wniosku skarżący od 2008 r. jest wdowcem i nie posiada żadnego majątku poza prawem do nieruchomości stanowiącej jego miejsce zamieszkania, które – jak zdaje się wynikać z jego oświadczenia – przysługuje mu wspólnie z córką, mającą 1/3 udziału. Pismem doręczonym w dniu 11 maja 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (sprecyzowano, że należy w tym celu nadesłać "odcinek" emerytury skarżącego za ostatni miesiąc lub zaświadczenie instytucji wypłacającej emeryturę o wysokości tego świadczenia wypłaconego mu w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, że córka skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego, że wspomniana osoba za rok 2010 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem skarżącego, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ustosunkowując się do wezwania, skarżący zakwestionował je pismem z dnia 16 maja 2011 r., skierowanym do Prezesa Sądu. Odpowiadając na to pismo, Prezes wyjaśnił stronie znaczenie wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych dla rozstrzygnięcia w sprawie prawa pomocy, podnosząc konieczność podjęcia starań celem wykonania tego wezwania w jak największym stopniu (pismo z dnia 23 maja 2011 r., nr WIS/040/6/11). W związku z tym termin posiedzenia w przedmiocie wniosku wyznaczono z pewnym opóźnieniem, aby umożliwić stronie zastosowanie się do tych wskazań. W piśmie z dnia 30 maja 2011 r. skarżący stwierdził, że jego "wnioski dowodowe są nadal adekwatne co do ciężaru gatunkowego dotyczącej sprawy tzw. losowej". Podniósł jednocześnie, że nie jest w stanie nadesłać żadnych dodatkowych dokumentów ze względu na swoją niepełnosprawność, zwracając przy tym uwagę, iż ubiega się wyłącznie o "własne pieniądze, które wpłaci[ł] jako podatnik" i zdumiewają go "aż tak wysokie poprzeczki i bariery", jakie są w tej sprawie przed nim stawiane. Wnioskodawca ustosunkował się także do niektórych punktów wezwania. W tych ramach poinformował, że nie może przedstawić jakichkolwiek dokumentów dotyczących jego córki, "ponieważ córka nie pracuje i nie może być płatnikiem podatku". Oświadczył, iż nie pobiera żadnych honorariów i nie posiada rachunków bankowych. Jego zdaniem ze względu na jego niepełnosprawność za wystarczające muszą być uznane dowody zgromadzone na wcześniejszym etapie postępowania. Wpis od skargi o wznowienie w niniejszej sprawie wynosi 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Na wstępie należy zwrócić skarżącemu uwagę, że co do zasady strony ponoszą koszty związane z dochodzeniem swoich praw przed sądem, mając w szczególności obowiązek uiszczania opłat sądowych. Prawidłowość tę ilustruje m.in. regulacja art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Zgodnie z nią Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Wysokość tych opłat dla potrzeb postępowania sądowoadministracyjnego jest określona w rozporządzeniach, z których jedno, z dnia 16 grudnia 2003 r., zostało wyżej przywołane. Wykonanie tego obowiązku warunkuje rozstrzygnięcie sprawy. Dopiero wówczas bowiem Sąd może rozważyć stanowisko stron, poddając kontroli działalność administracji publicznej. Innymi słowy, argumenty mogące przemawiać na rzecz uwzględnienia skargi nie mają znaczenia na obecnym etapie postępowania – będą one mogły ewentualnie podlegać ocenie w wyroku kończącym postępowanie. W omówionym kontekście należy również postrzegać instytucję prawa pomocy. Ma ona mianowicie charakter wyjątkowy, stanowiąc odstępstwo od wspomnianej zasady, iż strona ponosi samodzielnie koszty postępowania w sprawie. W konsekwencji przyznać to prawo można wyłącznie w ściśle określonych okolicznościach. Zostały one wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie do jego treści przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając, z własnej inicjatywy lub na wezwanie, dokumentację źródłową. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, uznać trzeba, że skarżący nie wykazał, iż powyższa przesłanka zachodzi, nie wykonując wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych. W ocenie rozpoznającego wniosek nie usprawiedliwił on przy tym w dostateczny sposób przyczyn tego stanu rzeczy. Zgromadzenie znacznej części dokumentów wskazanych w wezwaniu, w tym najistotniejszych, obrazujących wysokość aktualnych dochodów (np. "odcinek" emerytury) oraz wydatków (np. kopie faktur i rachunków), nie powinno wszak nastręczać jakichkolwiek trudności, także osobie niepełnosprawnej. Nie wymaga również większego wysiłku pozyskanie tych dokumentów, które można otrzymać od innych podmiotów, np. zaświadczeń. Niektóre z nich mogła zresztą uzyskać córka skarżącego, co dotyczy zwłaszcza zaświadczeń dotyczących jej bezpośrednio, np. wydawanego bezpłatnie i niezwłocznie zaświadczenia w sprawie bezrobocia. Zaznaczyć wypada, że wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku – stosownie do art. 255 P.p.s.a. – wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Omawiane wezwanie oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Podkreślić przy tym wypada, że rozwianie wspomnianych wątpliwości jest w niniejszej sprawie tym bardziej niezbędne, iż wysokość należnych w niej kosztów sądowych jest stosunkowo niewielka, najmniejsza spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Koniecznych ustaleń faktycznych nie można poczynić na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, zwłaszcza kserokopii dołączonych do skargi, odnoszących się głównie do stanu zdrowia strony. Nie pozwala on m.in. stwierdzić, jaki dochód pozostaje aktualnie do dyspozycji w gospodarstwie domowym skarżącego. Nie można również ustalić kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, których wysokość – w zestawieniu z dochodami oraz kosztami sądowymi – musi być uwzględniona podczas rozpoznawania wniosku. Wnioskodawca nie tylko nie nadesłał bowiem w tym zakresie żadnych dokumentów, lecz nawet w ramach swoich dość ogólnikowych oświadczeń nie sprecyzował kwoty ponoszonej przez siebie z tego tytułu. Nie można również tracić z pola widzenia, że w piśmie z dnia 8 marca 2011 r. skarżący zapowiedział, iż jest gotowy niezwłocznie wpłacić wpis w wysokości 100 zł, jeżeli rozstrzygnięcie będzie dla niego korzystne. Powód, dla którego nie uiścił tej opłaty, nie jest więc natury ekonomicznej i nie sprowadza się do niemożliwości poniesienia kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację finansową. Bezsprzecznie zaś przyznanie prawa pomocy mogą uzasadniać tylko okoliczności związane z taką sytuacją, o czym już była mowa wyżej. Podsumowując, niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.