I SA/Gl 202/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F.K. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 318/08 w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy; W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 22 kwietnia 2011 r. F.K. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek, stwierdził, że jego dochody ograniczają się do emerytury w wysokości [...] zł oraz że ma na utrzymaniu pełnoletnią, niepracującą córkę, która – jak "jej zachowanie wskazuje" – jest "dotknięta ciężką depresją". Podkreślił zarazem, że po opłaceniu podstawowych wydatków życiowych często nie jest już w stanie wykupić leków. Ponadto według wniosku skarżący od 2008 r. jest wdowcem i nie posiada żadnego majątku poza prawem do nieruchomości stanowiącej jego miejsce zamieszkania, które – jak zdaje się wynikać z jego oświadczenia – przysługuje mu wspólnie z córką, mającą 1/3 udziału. Pismem z dnia 5 maja 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (sprecyzowano, że należy w tym celu nadesłać "odcinek" emerytury skarżącego za ostatni miesiąc lub zaświadczenie instytucji wypłacającej emeryturę o wysokości tego świadczenia wypłaconego mu w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy), przedłożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, że córka skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego, że wspomniana osoba za rok 2010 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem skarżącego, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ustosunkowując się do wezwania, skarżący zakwestionował je pismem z dnia 16 maja 2011 r., skierowanym do Prezesa Sądu. Odpowiadając na to pismo, Prezes wyjaśnił stronie znaczenie wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych dla rozstrzygnięcia w sprawie prawa pomocy, podnosząc konieczność podjęcia starań celem wykonania tego wezwania w jak największym stopniu (pismo z dnia 23 maja 2011 r., nr [...]). W związku z tym termin posiedzenia w przedmiocie wniosku wyznaczono z pewnym opóźnieniem, aby umożliwić stronie zastosowanie się do tych wskazań. W piśmie z dnia 30 maja 2011 r. skarżący stwierdził, że jego "wnioski dowodowe są nadal adekwatne co do ciężaru gatunkowego dotyczącej sprawy tzw. losowej". Podniósł jednocześnie, że nie jest w stanie nadesłać żadnych dodatkowych dokumentów ze względu na swoją niepełnosprawność, zwracając przy tym uwagę, iż ubiega się wyłącznie o "własne pieniądze, które wpłaci[ł] jako podatnik" i zdumiewają go "aż tak wysokie poprzeczki i bariery", jakie są w tej sprawie przed nim stawiane. Wnioskodawca ustosunkował się także do niektórych punktów wezwania. W tych ramach poinformował, że nie może przedstawić jakichkolwiek dokumentów dotyczących jego córki, "ponieważ córka nie pracuje i nie może być płatnikiem podatku". Oświadczył, iż nie pobiera żadnych honorariów i nie posiada rachunków bankowych. Jego zdaniem ze względu na jego niepełnosprawność za wystarczające muszą być uznane dowody zgromadzone na wcześniejszym etapie postępowania. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W tych ramach zwrócił przede wszystkim uwagę na okoliczność niewykonania przez skarżącego wezwania referendarza sądowego. Sytuacja taka nie pozwoliła uwzględnić wniosku albowiem bez odpowiedzi pozostały wszystkie te pytania, które postawiono F.K. w wezwaniu z dnia 5 maja 2011 r. Pismem procesowym z dnia 22 czerwca 2011 r. skarżący wniósł sprzeciw od przywołanego wyżej postanowienia. W tych ramach nie odniósł się jednak do tych wszystkich uwag, które referendarz zawarł w swoim orzeczeniu. Zwrócił się natomiast do Sądu z pytaniem, czy sprawa zakończona orzeczeniem w sprawie I SA/Gl 318/08 może zostać wznowiona w przypadku, gdy on zbierze wymagany w tamtym postępowaniu materiał źródłowy oraz, gdy uiści należna opłatę. Skarżący odnotował nadto, że jego córka odmawia współpracy w ramach postępowań sądowych inicjowanych przez niego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Intencją F.K. jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, uznać trzeba, że skarżący nie wykazał, iż powyższa przesłanka zachodzi, nie wykonując wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych. W ocenie Sądu nie usprawiedliwił on przy tym w dostateczny sposób przyczyn tego stanu rzeczy. Zgromadzenie znacznej części dokumentów wskazanych w wezwaniu, w tym najistotniejszych, obrazujących wysokość aktualnych dochodów (np. "odcinek" emerytury) oraz wydatków (np. kopie faktur i rachunków), nie powinno wszak nastręczać jakichkolwiek trudności, także osobie niepełnosprawnej. Nie wymaga również większego wysiłku pozyskanie tych dokumentów, które można otrzymać od innych podmiotów, np. zaświadczeń. Niektóre z nich mogła zresztą uzyskać córka skarżącego, co dotyczy zwłaszcza zaświadczeń dotyczących jej bezpośrednio, np. wydawanego bezpłatnie i niezwłocznie zaświadczenia w sprawie bezrobocia. Co więcej, wymaganych uprzednio dokumentów nie nadesłano także przy sprzeciwie. Z tych względów, w ślad za postanowieniem referendarza należy podkreślić, że w efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Podkreślić przy tym wypada, że rozwianie wspomnianych wątpliwości jest w niniejszej sprawie tym bardziej niezbędne, iż wysokość należnych w niej kosztów sądowych jest stosunkowo niewielka, najmniejsza spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Koniecznych ustaleń faktycznych nie można poczynić na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, zwłaszcza kserokopii dołączonych do skargi, odnoszących się głównie do stanu zdrowia strony. Nie pozwala on m.in. stwierdzić, jaki dochód pozostaje aktualnie do dyspozycji w gospodarstwie domowym skarżącego. Nie można również ustalić kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, których wysokość – w zestawieniu z dochodami oraz kosztami sądowymi – musi być uwzględniona podczas rozpoznawania wniosku. Wnioskodawca nie tylko nie nadesłał bowiem w tym zakresie żadnych dokumentów, lecz nawet w ramach swoich dość ogólnikowych oświadczeń nie sprecyzował kwoty ponoszonej przez siebie z tego tytułu. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że wezwanie referendarza sądowego, stosownie do art. 255 P.p.s.a., może być skierowane wyłącznie do wnioskodawcy, a nie do tych osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą - tak jak to, według oświadczenia skarżącego, uczyniła jego córka - to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. Znamienny z omawianego punktu widzenia jest fakt, iż w piśmie z dnia 8 marca 2011 r. skarżący zapowiedział, że jest gotowy niezwłocznie wpłacić wpis w wysokości 100 zł, jeżeli rozstrzygnięcie będzie dla niego korzystne. Powód, dla którego nie uiścił tej opłaty, nie jest więc natury ekonomicznej i nie sprowadza się do niemożliwości poniesienia kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację finansową. Gotowość uiszczenia należnej opłaty sądowej skarżący uwypuklił także w złożonym przez niego sprzeciwie. Bezsprzecznie zaś przyznanie prawa pomocy mogą uzasadniać tylko okoliczności związane z taką sytuacją, o czym już była mowa wyżej. Bierna postawa procesowa skarżącego w kontekście niniejszego postępowania wpadkowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy, a przede wszystkim niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.