I SA/Gl 222/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lipca 2009 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] o utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] odmawiającego wstrzymania wykonania decyzji organu podatkowego pierwszej instancji z dnia [...] w przedmiocie ustalenia wysokości podatku od spadków i darowizn z tytułu zasiedzenia samochodu osobowego. Postanowieniem z dnia 30 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił powyższą skargę z powodu nieziszczenia w terminie wpisu sądowego od skargi. Następnie pismem z dnia 27 kwietnia 2009 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika. W wyniku wezwania referendarza sądowego, w piśmie z dnia 18 maja 2009 r., skarżący złożył powyższy wniosek na urzędowym formularzu, rozszerzając żądanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o odrzuceniu skargi uniemożliwia dochodzenie merytorycznego rozpoznania jego skargi, a ponadto jest bezpodstawne, gdyż wpis o skargi uiścił w terminie. W piśmie z dnia 22 maja 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni - poprzez: - udokumentowanie wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w tym przedłożenie "odcinka" renty skarżącego za ostatni miesiąc lub zaświadczenia organu rentowego o wysokości świadczenia wypłaconego mu w ostatnim miesiącu oraz zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; - przedłożenie wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wskazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; - nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; - przedstawienie odpisu prawomocnego wyroku orzekającego rozwód; - udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Jednocześnie skarżący został pouczony, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Następnie postanowieniem z dnia 30 czerwca 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu. W uzasadnieniu wskazał, że niewykonanie wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku uniemożliwia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy. Podniósł, że postanowienie z dnia 30 czerwca 2009 r. całkowicie zamyka drogę dochodzenia jego praw w postępowaniu sądowym, bowiem nie jest w stanie sprostać skomplikowanym procedurom sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego wniesienie sprzeciwu przez skarżącego spowodowało utratę mocy postanowienia z dnia 30 czerwca 2009 r. o odmowie przyznania prawa pomocy oraz jednocześnie przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : - 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; - 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Wobec tego przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt II OZ 96/06 LEX nr 360343). Prawo pomocy – jak stanowi art. 244 § 1 P.p.s.a. – obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. W związku z tym, na podstawie cytowanego wyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem skarżący nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Przede wszystkim stwierdzić bowiem należało, że skarżący nie przedłożył istotnych dokumentów źródłowych ( zeznania o wysokości dochodu w roku 2008, kopii faktur lub rachunków wskazujących na wysokość wydatków ponoszonych z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego i pozostałych dokumentów wymienionych w wezwaniu referendarza sądowego), na podstawie których możliwa byłoby ocena jego stanu majątkowego w ramach rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewykonanie przez skarżącego wezwania do przedłożenia podstawowych dokumentów źródłowych, miało podstawowe znaczenie dla przyjęcia oceny, że nie została w rozpoznawanej sprawie spełniona przesłanka dotycząca wykazania przez niego, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 255 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.