I SA/Gl 250/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Beata Kozicka, Teresa Randak, Protokolant Monika Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] (powinno być [...]) Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej ustawa egzekucyjna, Dyrektor Izby Skarbowej w K. po rozpatrzeniu zażalenia pana J. W.(W.) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zobowiązanie pana J. W. w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. – zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ drugiej instancji wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie wymienionego w postanowieniu tytułu wykonawczego organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. – dokonał czynności egzekucyjnych stosując środek egzekucyjny w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę i obciążając kosztami za te czynności zobowiązanego. Wierzyciel – Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. – poinformował, że zaległości objęte przedmiotowym tytułem wykonawczym uległy przedawnieniu z dniem 30 maja 2010 r. wobec czego organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 27 sierpnia 2010 r. powiadomił pracodawcę zobowiązanego o zmianie wysokości zajęcia, ograniczając je do kosztów egzekucyjnych należnych w kwocie [...]zł. Pismem z dnia 28 września 2010 r. zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o zaniechanie prowadzenia egzekucji z powodu przedawnienia zobowiązania objętego tytułem wykonawczym nr [...]. Odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny stwierdził, że przedawnienie dochodzonego egzekucyjnie zobowiązania nie skutkuje brakiem uprawnienia do dochodzenia kosztów egzekucyjnych. W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany zarzucił m. in., że koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być dochodzone z uwagi na ich przedawnienie. Organ drugiej instancji ustalił, że bezsprzecznie prowadzono postępowanie egzekucyjne na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, w trakcie którego dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego, oraz że organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne obciążając nimi pana J. W. Zdaniem organu koszty te są nadal wymagalne albowiem w ustawie egzekucyjnej brak jest zapisów na temat przedawnienia opłat ustawowo zagwarantowanych organowi egzekucyjnemu za dokonane czynności egzekucyjne. Organ podkreślił, że ustawodawca nadał kosztom egzekucyjnym szczególną pozycję w hierarchii zaspokojenia, zastrzegając w art. 115 ustawy egzekucyjnej pierwszeństwo ich zaspokojenia przed innymi wierzytelnościami. Odnosząc się do pozostałych wniosków strony w tym umorzenia kosztów egzekucyjnych czy określenia ich wysokości organ drugiej instancji stwierdził, że podlegają one rozpatrzeniu w innym, przewidzianym ustawą egzekucyjną, trybie i przekazał je stosownie do przypisanych ustawowo kompetencji, organowi egzekucyjnemu. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący pan J. W. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego oraz zasądzenie kosztów postępowania zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jego wybiórczą analizę, nieczytelną treść uzasadnienia skarżonego postanowienia – w stopniu wskazującym na brak zapoznania się z istotnymi elementami sprawy i uniemożliwiającym merytoryczną polemikę w sprawie. Uzasadniając skargę skarżący zauważył, że nie jest dopuszczalne aby prowadzone postępowanie egzekucyjne odrywało się od postępowania głównego do tego stopnia aby można było stronę obciążać kosztami egzekucyjnymi pomimo ostatecznego uchylenia decyzji stanowiących podstawę wydania tytułów wykonawczych. Stwierdził, że konsekwencją wyroków sądów administracyjnych uchylających decyzje określające odpowiedzialność podatnika powinno być wycofanie tytułów wykonawczych przez wierzyciela. Skuteczne podważenie orzeczeń stanowiących podstawę prowadzenia czynności egzekucyjnych wpływać powinno na wszelkie czynności związane z egzekucją, w tym na naliczone w związku z egzekucją opłaty. Skarżący przedstawił kolejne orzeczenia sądowe i organów podatkowych (z lat 2001-2005) dotyczące przedmiotowych należności by wskazać, że prawidłowe postępowanie w sprawie można wiązać co najwyżej z decyzją organu podatkowego pierwszej instancji wydaną w dniu [...]. Skarżący zarzucił brak analizy tych orzeczeń w kontekście wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko oraz dodając, że organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] określił zobowiązanemu wysokość należnych kosztów egzekucyjnych, zaś postanowieniem z dnia [...] odmówił ich umorzenia. Organ odwoławczy wyraził pogląd, że koszty egzekucyjne są należnością niezależną od bytu prawnego zobowiązania podatkowego, które w przypadku skarżącego przedawniło się z dniem 30 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się oczywiście uzasadniona. Przystępując do oceny legalności zaskarżonego postanowienia należy zauważyć, że ustalony w sprawie stan faktyczny i prawny był bezsporny i sprowadzał się do stwierdzenia, że organ podatkowy (Naczelnik Urzędu Skarbowego w S.) orzekł o odpowiedzialności podatkowej pana J.W. za zadłużenie Spółki z o.o. A w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r., zaś organ egzekucyjny (Naczelnik Urzędu Skarbowego w B.) wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wierzyciela (organu podatkowego) nr [...] z dnia [...] doręczając zobowiązanemu jego odpis w dniu 17 września 2001 r. zaktualizowany następnie w dniu 30 grudnia 2005 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zastosowano środek egzekucyjny rodzący koszty egzekucyjne którymi obciążono zobowiązanego. Wierzyciel (organ podatkowy) powiadomił organ egzekucyjny, że objęte przedmiotowym tytułem wykonawczym zaległości uległy przedawnieniu z dniem 30 maja 2010 r., zaś zobowiązany pismem z dnia 28 września 2010 r. wniósł o zaniechanie prowadzenia egzekucji z powodu przedawnienia zobowiązania objętego tytułem wykonawczym nr [...]. Sporna między stronami była kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy dochodzona w trybie egzekucyjnym należność przestała istnieć (wygasła z uwagi na przedawnienie), a do uiszczenia pozostały powstałe w trakcie egzekucji koszty egzekucyjne obociążające zobowiązanego. Zgodnie z treścią art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W takim przypadku, w myśl art. 59 § 3 i § 4 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny, na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stosownie do brzmienia art. 2 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej egzekucji administracyjnej podlegają następujące obowiązki: podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. We wskazanym dziale powołanej wyżej ustawy uregulowano także kwestię odpowiedzialności podatkowej osób trzecich w tym za zaległości podatkowe spółek kapitałowych (art. 115 i art. 118 Ordynacji podatkowej). Ani ustawa egzekucyjna ani ustawy podatkowe nie zaliczają do obowiązków wymienionych w art. 2 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej kosztów egzekucyjnych powstałych wskutek prowadzenia postępowania egzekucyjnego (egzekucji) w zakresie opisanych tam należności (zobowiązań). Co więcej z treści art. 2 ustawy egzekucyjnej nie wynika by tak pozostałe koszty egzekucyjne stanowiły obowiązek tam opisany. Warto w tym miejscu wskazać, że w Rozdziale 6 Działu I ustawy egzekucyjnej przewidziano odrębny tryb ustalenia i pobierania kosztów egzekucyjnych. Z przepisów tych wynika ogólna zasada, że koszty związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego (dłużnika) i podlegają przymusowemu ściągnięciu w drodze egzekucji. Oznacza to, że zobowiązany już w czasie postępowania egzekucyjnego odpowiada z mocy prawa z tytułu powstających w jego trakcie obowiązków uiszczenia określonych kosztów egzekucyjnych (art. 64 § 2, art. 64 § 9 pkt 1-11, art. 64 § 10, art. 64c § 1 i art. 64c § 6 ustawy egzekucyjnej), natomiast wierzyciel, na podstawie art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej, na zasadzie ustawowego wyjątku ponosi odpowiedzialność za całość kosztów postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (tak wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. sygn. akt II FSK 487/05). Z tych przyczyn należy zgodzić się z poglądem, że zakres podmiotowy i przedmiotowy umorzenia postępowania z przyczyny wymienionej w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, jak i innych przyczyn wymienionych w § 1art. 59 tej ustawy, dotyczyć może wyłącznie obowiązku określonego w art. 2 ustawy egzekucyjnej, nie zaś kosztów postępowania egzekucyjnego. "To, że koszty egzekucyjne, przy egzekucji należności pieniężnych, są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na należność pieniężną, obowiązek ich ponoszenia obciąża zobowiązanego już w trakcie egzekucji oraz korzystają one z pierwszeństwa w zaspokojeniu, w świetle wskazanych wyżej argumentów, nie uzasadnia stanowiska, że postanowienie o umorzeniu egzekucji z art. 59 § 3 u.p.e.a. może, w jakimkolwiek zakresie, zawierać rozstrzygnięcie w sprawie kosztów egzekucyjnych" (tak wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009 r. sygn. akt II FSK 1027/08). Oznacza to, że kwestia istnienia lub nieistnienia, powstałych (lub nie) w trakcie egzekucji i obciążających zobowiązanego kosztów takiego postępowania, nie ma wpływu na konieczność stosowania art. 59 ustawy egzekucyjnej i wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w przypadkach tam przewidzianych. Przepis art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej nakazuje umorzenie postępowania egzekucyjnego bez względu na to czy wygenerowane tym postępowaniem koszty egzekucyjne zostały przez zobowiązanego (w całości) uiszczone, zaś przepis art. 59 § 3 tej ustawy obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia w sprawie umorzenia takiego postępowania (z uwzględnieniem art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej) niezależnie od woli tego organu w tym kontynuowania egzekucji celem wyegzekwowania pozostałych do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych. Jak wynika z akt niniejszej sprawy zarówno wierzyciel (organ podatkowy) jak i zobowiązany (osoba trzecia) wnioskowali o umorzenie postępowania egzekucyjnego (wierzyciel domagał się wycofania przedmiotowego tytułu, zaś zobowiązany umorzenia postępowania egzekucyjnego) z uwagi na przedawnienie i brak wymagalności zobowiązania objętego spornym tytułem wykonawczym. Skoro zaś organ egzekucyjny nie kwestionował istnienia przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej to odmawiając umorzenia przedmiotowego postępowania naruszył wskazany przepis uzależniając jego stosowanie od wyegzekwowania od zobowiązanego nie pobranych kosztów egzekucyjnych. Z uwagi na przedmiot sprawy (odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego) i związanie jej granicami Sąd nie ocenił stanowiska organu, co do przedawnienia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych czy też pierwszeństwa ich zaspokojenia. Zauważa jednocześnie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 ustawy egzekucyjnej nie zawsze powoduje niemożności dochodzenia (egzekwowania) kosztów egzekucyjnych powstałych w egzekucji należności pieniężnej. Koszty te, o ile przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej, dochodzone są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność (art. 64c § 6 ustawy egzekucyjnej), zaś ich egzekucja następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 64c § 5 ustawy egzekucyjnej). Warto również wskazać, że umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzenie kosztów egzekucyjnych to dwie różne instytucje prawne regulowane odrębnymi przepisami. Instytucje te są niezależne od siebie w tym sensie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje umorzenia kosztów egzekucyjnych, zaś umorzenie kosztów egzekucyjnych nie ma wpływu na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Możliwość dochodzenia powstałych zgodnie z prawem lecz nieuiszczonych w chwili umorzenia postępowania egzekucyjnego, kosztów tego postępowania regulują wyłącznie przepisy ustawy egzekucyjnej dotyczące tych kosztów jako odrębnej, od egzekwowanej w umorzonym postępowaniu, należności przysługującej organowi egzekucyjnemu. Z istoty rzeczy przedawnienie egzekwowanego obowiązku świadczenia pieniężnego nie powoduje przedawnienia powstałych w toku jego egzekucji kosztów egzekucyjnych, gdyż są to dwa odrębne zobowiązania, jedno należne wierzycielowi, a drugie organowi egzekucyjnemu, powstałe w różny sposób i o odmiennym charakterze mimo, iż mogą być dochodzone na podstawie jednego (tego samego) tytułu egzekucyjnego. Koszty egzekucyjne nie są świadczeniem ubocznym egzekwowanego obowiązku pieniężnego. Podział kwoty uzyskanej z egzekucji lub jego brak (art. 115 ustawy egzekucyjnej) nie stanowi przesłanki wymienionej w art. 59 tej ustawy. Wydając ponowne rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ drugiej instancji uwzględni wskazane wyżej oceny prawne. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) orzekł jak w wyroku stwierdzając, że zaskarżone postanowienie narusza m. in. prawo materialne (art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej) w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy.