I SA/Gl 257/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za kwiecień, maj, czerwiec i wrzesień 2010 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 sierpnia 2016 r., R. A. wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych. Wniosek ów zawarty został na urzędowym formularzu z dnia 15 listopada 2016 r. (data nadania). W jego obszernych motywach skarżący oświadczył, że w chwili obecnej prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w charakterze pośrednika w obrocie nieruchomościami. Oświadczył, że w wyniku ograniczenia profilu prowadzonej działalności, doszło do drastycznych spadków dochodowości. Aktualnie skarżący ma problemy z pełnym pokryciem wydatków związanych z utrzymaniem, co powoduje wyprzedaż majątku osobistego. Potwierdzeniem trudnej sytuacji materialnej jest zdaniem skarżącego decyzja organu podatkowego, mocą której rozłożono mu płatność zaległości podatkowej na raty. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący mieszka z żoną. Posiada dom o pow. 153,40 m2 o wartości aktualnej ok. 400 - 500 tys. zł, obciążony hipoteką kaucyjną na kwotę 200 tys. plus odsetki. W skład jego majątku wchodzi nadto dom w zabudowie szeregowej o pow. 112,30 m2 o wartości aktualnej około 400-500 tys. zł, który jest obciążony hipoteką ustanowioną przez organ skarbowy dla zabezpieczenia spornych w tej sprawie należności podatkowych. Skarżący posiada nadto 8 udziałów w spółce prawa handlowego o łącznej wartości 4 tys. zł. W dalszej kolejności skarżący odnotował w formularzu, że "małżonek jest utrzymywany przez wnioskodawcę", po czym w rubryce "dochody" wpisał: "brak". W dalszej kolejności, referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych (patrz pismo z dnia 2 grudnia 2016 r.). W piśmie procesowym z dnia 19 grudnia 2016 r., ustosunkowując się do każdego z dziesięciu punktów ww. wezwania, pełnomocnik przybliżył sytuację rodzinną i materialną skarżącego. W ramach tej przesyłki sądowej nadesłano nadto plik dokumentów źródłowych na poparcie okoliczności podniesionych w piśmie strony. Na ich podstawie oraz w oparciu o oświadczenia wnioskodawcy ustalono, co następuje. Skarżący zeznał, że posiada dwa rachunki bankowe (nr [...] oraz nr [...]), przy czym jeden z nich obsługuje prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. Oświadczył dalej, że koszt utrzymania jednej z posiadanych przez niego nieruchomości stanowi kwotę 700 zł, drugiej zaś – 900 zł. Łączna oszacowana wartość tych nieruchomości wynosi około 1.100.000,00 zł, przy czym nieruchomości te obciążone są hipotekami w łącznej kwocie 1.587.972,60 zł. Skarżący oświadczył, że z tytułu najmu jednej z ww. nieruchomości na rzecz A Sp. z o.o. uzyskuje dochód miesięczny w kwocie 250 zł. W kwestii dochodów skarżący zeznał, że uzyskuje takowe wyłącznie z prowadzonej działalności gospodarczej, jego żona otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1300 zł. Skarżący dokonuje spłaty kredytu wobec banku w ten sposób, że część kwoty spłacana jest z należności wynikających z rat kredytu udzielonego na rzecz A Sp. z o.o. w ramach umowy pożyczki, na podstawie której skarżący pożyczył na rzecz ww. Spółki kwotę 100.000,00 zł na okres 84 miesięcy w ten sposób, że spłata następuje co miesiąc w wysokości 1.190,48 zł. W ramach ww. raty, jako wynagrodzenie, skarżący otrzymuje odsetki obliczone proporcjonalnie od wysokości spłacanej raty i okresu na jaki udzielił pożyczki Spółce. Pozostała część spłacanej raty pochodzi z działalności prowadzonej w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej. Odnośnie kredytu bankowego skarżący wyjaśnił, że jest to kredyt obrotowy, którego celem jest bieżące finansowanie prowadzonej działalności gospodarczej. Całkowita spłata kredytu wynosi 127.900,00 zł, a pojedyncza rata staje się wymagalna co miesiąc i wynosi 1.899,74 zł. Dodatkowe miesięczne zobowiązanie w kwocie 8.000,00 zł stanowi ratę w tytułu układu ustalonego przez urząd skarbowy. Skarżący zeznał, że A Sp. z o.o., w której posiada udziały i jest członkiem zarządu, ponosi straty, co oznacza brak dochodu z tytułu pełnionej funkcji. Wnioskodawca w ubiegłym roku sprzedał samochody (BMW X6 i Skodę Fabię) wykorzystywane do prowadzonej działalności gospodarczej. Z PIT-36 wynika, że skarżący uzyskał w 2015 r. dochód brutto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 128.665,00 zł. Wśród nadesłanych dokumentów znalazły się wyciągi z rachunku bankowego nr [...] z okresu od 31 sierpnia 2016 r. do 30 listopada 2016 r. (saldo końcowe 1.121,27 zł). Nadesłano nadto pojedyncze potwierdzenia wykonania transakcji z rachunku nr [...], z którego dokonywane są opłaty z tytułu mediów, należności z tytułu zobowiązań i inne opłaty związane z użytkowaniem nieruchomości, w tym: B S.A. (140,86 zł i 39,27 zł), C S.A. (16,70 zł), D (94,90 zł), E Sp. z o.o. (147,60 zł i 61,50 zł), Urząd Skarbowy w T. (6.000,00 zł PIT-37, 6R; 2.000,00 zł PIT-37, 10R), F Sp. z o.o. (371,34 zł), G w T. (198,11 zł), H S.A. (87,66 zł), I w T. (79,30 zł), Urząd Gminy R. (245 zł, podatek od nieruchomości za 2016 r.), J S.A. (160,24 zł i 196,91 zł). Z nadesłanego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres styczeń – listopada 2016 r. wynika, że średni miesięczny dochód skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł w tym okresie 4.767,13 zł brutto. Skarżący uiścił w tej sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 520,00 zł. W innym, równolegle prowadzonym postępowaniu także zobowiązano skarżącego do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 2.286,00 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4.1 druku PPF). Obecnie koszty te sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 1.143,00 zł. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba jeszcze w tym miejscu podkreślić, że stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującego o prawo pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest ona zobowiązana ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji powyższa przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. Stanowi to przede wszystkim konsekwencję tego, że nie wszystkie okoliczności, które skarżący deklarował w druku PPF znalazły potwierdzenie w przedłożonym przez niego materiale źródłowym. Co więcej część składanych przez niego oświadczeń jest wewnętrznie niespójna. Ta ostatnia konstatacja jest szczególnie widoczna na gruncie analizy druku PPF w zestawieniu z dokumentacją źródłową. Z jednej bowiem strony dowiadujemy się, że skarżący i jego małżonka nie uzyskują żadnych dochodów (patrz druk PPF, rubryka nr 10), z drugiej zaś, z dokumentów źródłowych i złożonych oświadczeń wynika, że skarżący uzyskuje dochód z działalności w kwocie około 4.767,13 zł brutto oraz z tytułu najmu nieruchomości w kwocie 250 zł. Z kolei jego małżonka otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1300 zł. Zaistniały dysonans może dziwić w świetle oświadczenia, o którym mowa w pkt 13 druku PPF, szczególnie w sytuacji, gdy skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Bez znaczenia w kontekście tych dochodów, szczególnie przez pryzmat konieczności poniesienia obecnie kosztów sądowych, pozostaje fakt, że skarżący rozlicza (tak przynajmniej miało to miejsce w 2015 r.) stratę z lat ubiegłych. Niewątpliwie, co należy napiętnować w tym miejscu, wniosek jest obarczony mankamentem dowodowym w postaci braku zeznania PIT-37 za rok 2015 r. Zeznanie to mogłoby w całej rozciągłości wskazać na wszystkie dochody skarżącego za rok ubiegły, no i rzutowałoby na ocenę pełnych możliwości zarobkowych w roku bieżącym. Pisząc o mankamentach dowodowych wspomnieć wypada o braku wyciągów z rachunku bankowego nr [...], regularnie jawiącego się jako rachunek, na który dokonywane są transakcje opisane jako "wpłata własna", pochodzące z konta wykorzystywanego w prowadzeniu działalności gospodarczej i oznaczony jako "R. A., [...] T., [...]. Na gruncie analizy transakcji bankowych na rachunku obsługującym firmę skarżącego można zatem stwierdzić, że wbrew zapewnieniom skarżącego, posiada on co najmniej trzy rachunki bankowe. Nawiązując jeszcze do akcentowanych wyżej możliwości zarobkowych, wspomnieć trzeba, że dość irracjonalnie, nawet przez pryzmat zasady swobody kształtowania umów, jawi się w tym przypadku wysokość czynszu najmu ustalona na rzecz A Sp. z o.o. Należy wprawdzie podkreślić, że skarżący nie przedstawił żadnej bieżącej dokumentacji w tym zakresie, co wyklucza jednoznaczną i wolną od wątpliwości ocenę tej umowy najmu, nie mniej jednak, zdaniem orzekającego, ustalenie dochodu na poziomie 250 zł z tytułu wynajmu relatywnie dużej nieruchomości, stanowi dobrowolne ograniczenie możliwości zarobkowych. Taką postawę skarżącego, jako osoby ubiegającej się o finansowanie kosztów sądowych z budżetu Państwa, należy ocenić negatywnie. Kolejnym argumentem przemawiającym za nieuwzględnieniem wniosku skarżącego jest fakt, że już w toku niniejszego wpadkowego postępowania, na jednym z rachunków bankowych skarżącego, znajdowały się środki pieniężne, które zabezpieczyłyby należny w tej sprawie wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Nie stracono z pola widzenia, że niewątpliwie sporym obciążeniem dla budżetu domowego skarżącego jest zarówno zobowiązanie kredytowe, jak i spłata należności wobec urzędu skarbowego. Nie mniej jednak spłata tych zobowiązań odbywa się regularnie, co oznacza, że pomimo obszernie deklarowanych trudności finansowych (patrz uzasadnienie wniosku), skarżący dysponuje jednak środkami, które zabezpieczają jego zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym, jak i budżetowym. Bez znaczenia w kontekście omawianej instytucji pozostają akcentowane przez skarżącego zabezpieczenia hipoteczne. Należy bowiem podkreślić że argument, iż nieruchomość stanowiąca własność wnioskodawcy obciążona jest kredytem hipotecznym nie znajduje uzasadnienia dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wpisana hipoteka nie generuje bowiem dodatkowych kosztów i nie pomniejsza posiadanego majątku. Co więcej, jak to ma miejsce w tym przypadku, hipoteka nie tamuje uzyskiwania dochodu z obciążonej nią nieruchomości. W świetle całości przybliżonej wyżej argumentacji, bez znaczenia pozostaje fakt, że w równolegle prowadzonej sprawie skarżący został również zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego do skargi kasacyjnej. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.