I SA/Gl 303/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sadowego od skargi w kwocie 991 zł, M. S. (dalej także: "skarżący") wniósł o zwolnienie do kosztów sądowych i ustanowienie dla niego adwokata z urzędu. Wniosek ów złożył na druku urzędowego formularza (druk PPF z 19 kwietnia 2017 r.). W jego uzasadnieniu podkreślił, że jest zatrudniony w firmie, w której uzyskuje wynagrodzenie w wysokości "najniższej krajowej". Skarżący oświadczył dalej, że z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Jedynym posiadanym przez niego składnikiem majątkowym jest udział (1/4) w domu o pow. 80 m2 (wartość całej nieruchomości oszacował na kwotę 100.000,00 zł). Odnotowane wcześniej wynagrodzenie skarżącego stanowi kwotę 1.464,68 zł. W rubryce "zobowiązania i stałe wydatki" skarżący wskazał, że jest zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego na rzecz żony w kwocie 800 zł miesięcznie. Pismem z dnia 28 kwietnia 2017 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni - przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącego; w tych ramach należy wskazać nadto na wzajemne relacje pomiędzy tymi osobami; wykonując ten punkt wezwania należy złożyć oświadczenie co do osoby A. S., która odbiera korespondencję adresowaną do skarżącego jako "pełnoletni domownik"; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należy wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, w tym media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należy wskazać na wszystkie osoby, które partycypują w ww. kosztach utrzymania nieruchomości będącej adresem zamieszkania, w szczególności posiadaczy pozostałych 75% jej powierzchni; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w tych ramach należy uwzględnić m.in. rachunek nr [...]; okoliczność likwidacji rachunków bankowych w ostatnich pięciu latach również należy wykazać; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącego oraz pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców informujące o wysokości wynagrodzenia w ostatnich czterech miesiącach, wskazujące nadto formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; 5) udokumentowanie wyzbycia się/transferu środków pieniężnych pochodzących ze sprzedaży mieszkania w kwocie 168.000,00 zł; w tych ramach można nadesłać stosowne wyciągi z rachunku bankowego nr [...]; 6) udokumentowanie stanu cywilnego skarżącego oraz udokumentowanie wysokości alimentów na rzecz J. S.. Jeżeli zapadło w sprawie stosowne orzeczenie sądowe lub jeżeli została zawarta ugoda, to należy przesłać ich odpis; 7) udokumentowanie wyzbycia się majątku ruchomego ("maszyny" – oznaczenie stosowane podczas zakupu paliwa) użytkowanego w ramach zlikwidowanej działalności gospodarczej; 8) nadesłanie tytułu prawnego wskazujących na wszystkich właścicieli nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącego. W pouczeniu do tego wezwania zwrócono uwagę skarżącego, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach przebywających ze skarżącym w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również żonę, niezależnie od tego, że w małżeństwie ewentualnie obowiązuje rozdzielność majątkowa; należy przez to rozumieć również te osoby, które wpływają na sytuację finansową skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania. Wskazano jednocześnie, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. Odpowiadając na przybliżone wyżej wezwanie, ustosunkowując się do poszczególnych jego punktów, skarżący oświadczył, że jego matka – A. S. odbiera jego korespondencję, gdyż on sam często przebywa w delegacji. W nieruchomości tej zameldowany jest jeszcze syn brata skarżącego, przy czym od kilku lat stale przebywa za granicą. Skarżący oświadczył dalej, że "Pod adresem [...], zamieszkuje sama moja matka A. S.". Dodał, że nikt inny, tylko jego matka ponosi koszty związane z utrzymaniem nieruchomości. On sam zameldował się tam po rozstaniu z żoną, aby jego firma miała siedzibę. M. S. nie posiada rachunków bankowych od 2009 r. Od tamtego czasu jedynie na krótko otworzył rachunek bankowy w A celem "wydruków dla Urzędu Skarbowego". Poproszony dalej o udokumentowanie wyzbycia się środków pieniężnych, które zdeponowano na rachunku bankowym po sprzedaży mieszkania w marcu 2014 r. przez skarżącego i jego żonę, oświadczył, że środki pieniężne przeznaczył na spłatę części zobowiązań, w tym wobec pracowników, których zwolnił. Podkreślił, że w transakcji sprzedaży mieszkania wziął udział tylko i wyłącznie dlatego, że "z nieznanych mu powodów, nie został wykreślony z listy udziałów Spółdzielni Mieszkaniowej." Skarżący oświadczył dalej, że zgubił wyrok sądu wyznaczający wysokość alimentów na rzecz żony. Do przybliżonego wyżej pisma skarżący dołączył zaświadczenie o zarobkach potwierdzające ww. wynagrodzenie netto. Z pisma komornika sądowego zajmującego wynagrodzenie za pracę wynika, że świadczenie alimentacyjne w 2011 r. stanowiło miesięcznie 800 zł. Z potwierdzenia zameldowania z dnia 4 czerwca 2003 r. wynika, że M. S. jest zameldowany na pobyt stały w D. przy ul. [...]. Skarżący nadesłał także zestawienie rozliczenia kwot uzyskanych w drodze egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D., z którego wynika, że do 6 kwietnia 2017 r. organ ten rozliczył łącznie 146.673,17 zł. Stan pozostałych zaległości skarżącego wobec ww. organu podatkowego wyniósł na dzień 6 kwietnia 2017 r. kwotę 209.921,84 zł. Z kolei z oświadczenia ojca skarżącego z 23 stycznia 1995 r. wynika, że m.in. M. S. został upoważniony do "rządzenia i załatwiania wszelkich spraw całej nieruchomości" (D., ul [...]). Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Przy czym słowo "wykaże", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Referendarz sądowy, korzystając z uprawnienia płynącego z art. 255 P.p.s.a., zmierzał w tej sprawie do uzupełnienia wniosku o dodatkowe informacje, wszak dane zawarte w druku PPF były niewystarczające do rzetelnej oceny sytuacji finansowej skarżącego. Tymczasem wnioskodawca, odpowiadając na wezwanie referendarza, nadesłał w większości przypadków dokumenty, które z uwagi na datę ich wystawienia nie mogą odzwierciedlać jego bieżącej sytuacji. Z kolei do niektórych z zagadnień poruszonych przez referendarza, skarżący się nie ustosunkował. W konsekwencji należy przyjąć, że wniosek skarżącego jest obarczony mankamentami dowodowymi, które nie pozwoliły przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności należy zaakcentować, że skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie w części dotyczącej jego stanu cywilnego. W tym zakresie oświadczył jedynie, że zgubił wyrok Sądu ustalający wysokość alimentów. Przedstawił jednocześnie pismo komornika sądowego, które dokumentuje wysokość świadczenia alimentacyjnego ciążącego na skarżącym, tyle że w 2001 r. Tym samym dokument ten nie może przesądzić, iż na skarżącym w dalszym ciągu spoczywa obowiązek alimentowania co do ogólności. Na gruncie przedstawionych dokumentów, ale także zawartości akt sprawy, nie można nadto przyjąć w sposób jednoznaczny, czy małżeństwo skarżącego ustało, czy też zawarte zostały jakieś umowne ustroje majątkowe, a jeśli tak, to czy w dalszym ciągu obowiązują. Ustalono jedynie, że na dzień sprzedaży wspólnego mieszkania, tj. 24 marca 2014 r., J. i M. S. pozostawali w małżeństwie, w którym "niezmiennie obowiązuje ustrój wspólności ustawowej." Nie można zatem wykluczyć, że w małżeństwie skarżącego w dalszym ciągu obowiązuje wspólność ustawowa, która z natury rzeczy modyfikuje deklarowane przez niego możliwości dochodowe. Do mankamentów dowodowych wniosku należy nadto zaliczyć brak dokumentacji źródłowej obrazującej wydatki skarżącego, w tym również te, które dotyczą jego gospodarstwa domowego. Niepodobna przyjąć, że skarżący takowych nie ponosi, nawet jeśli by założyć, że centrum jego interesów życiowych nie mieści się w D. przy ul. [...]. Wszystkie podniesione wyżej okoliczności są kluczowe dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, wszak do poznania rzeczywistej zdolności płatniczej skarżącego konieczna byłaby rekonstrukcja jego budżetu domowego, a więc zestawienie wpływów, kosztów i posiadanych zasobów. Dopiero wówczas można byłoby stwierdzić, jakimi środkami skarżący dysponuje i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. W braku tych ustaleń nie jest natomiast możliwe uznanie, że skarżący zasługuje na przyznanie prawa pomocy. Niewykonanie wezwania nie pozwala więc uwzględnić wniosku, pozostawiając bez wyjaśnienia wiele wątpliwości, które zrodziły się w toku jego analizy; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Brak całości dokumentacji obrazującej sytuację majątkową skarżącego uniemożliwia także rozpoznanie jego wniosku przez pryzmat przesłanki częściowego przyznania prawa pomocy. Referendarz nie wyklucza możliwości przyznania skarżącemu prawa pomocy np. poprzez zwolnienie od opłat sądowych w części. Nie mniej jednak wydanie takiego rozstrzygnięcia może ewentualnie nastąpić wyłącznie na skutek aktualizacji dokumentów źródłowych, które pozwolą m.in. na ustalenie aktualnej sytuacji małżeńskiej wnioskodawcy, a także pozwolą na zidentyfikowanie jego rzeczywistego gospodarstwa domowego. Mając na uwadze całość poczynionych wyżej uwag, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.