I SA/Gl 303/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 czerwca 2017 r. w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania M. S. (dalej jako "skarżący") prawa pomocy. Przedstawiając stan sprawy, referendarz sądowy wskazał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Referendarz sądowy zauważył, że skarżący oświadczył, iż z tytułu zatrudnienia uzyskuje wynagrodzenie w wysokości "najniższej krajowej" (uprzednie wynagrodzenie stanowiło kwotę 1.464,68 zł), zaś jedynym jego majątkiem jest udział w wysokości ¼ w domu o pow. 80 m2. Wartość nieruchomości ocenił na kwotę 100.000 zł. Nadto oświadczył, że z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, zaś jego zobowiązania i wydatki wynoszą ok. 800 zł miesięcznie. W świetle powyższego wniosku referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącego; w tych ramach należy wskazać nadto na wzajemne relacje pomiędzy tymi osobami; wykonując ten punkt wezwania należy złożyć oświadczenie co do osoby A. S., która odbiera korespondencję adresowaną do skarżącego jako "pełnoletni domownik"; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należy wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, w tym media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp); w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należy wskazać na wszystkie osoby, które partycypują w ww. kosztach utrzymania nieruchomości będącej adresem zamieszkania, w szczególności posiadaczy pozostałych 75% jej powierzchni; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w tych ramach należy uwzględnić m.in. rachunek nr [...]; okoliczność likwidacji rachunków bankowych w ostatnich pięciu latach również należy wykazać; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącego oraz pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców informujące o wysokości wynagrodzenia w ostatnich czterech miesiącach, wskazujące nadto formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; 5) udokumentowanie wyzbycia się/transferu środków pieniężnych pochodzących ze sprzedaży mieszkania w kwocie 168.000,00 zł; w tych ramach można nadesłać stosowne wyciągi z rachunku bankowego o wskazanym numerze; 6) udokumentowanie stanu cywilnego skarżącego oraz udokumentowanie wysokości alimentów na rzecz J. S. Jeżeli zapadło w sprawie stosowne orzeczenie sądowe lub jeżeli została zawarta ugoda, to należy przesłać ich odpis; 7) udokumentowanie wyzbycia się majątku ruchomego ("maszyny" – oznaczenie stosowane podczas zakupu paliwa) użytkowanego w ramach zlikwidowanej działalności gospodarczej; 8) nadesłanie tytułu prawnego wskazujących na wszystkich właścicieli nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącego. W pouczeniu do tego wezwania zwrócono uwagę skarżącego, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach przebywających ze skarżącym w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również żonę, niezależnie od tego, że w małżeństwie ewentualnie obowiązuje rozdzielność majątkowa; należy przez to rozumieć również te osoby, które wpływają na sytuację finansową skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania. Wskazano jednocześnie, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że jego matka – A. S. odbiera jego korespondencję z uwagi na fakt, że przebywa on często na delegacji. Wskazał również, że pod adresem nieruchomości wskazanej we wniosku zameldowany jest jeszcze syn brata skarżącego, przy czym od kilku lat stale przebywa on za granicą. Skarżący oświadczył dalej, że "Pod adresem [...], zamieszkuje sama moja matka A. S". Dodał, że nikt inny, tylko jego matka ponosi koszty związane z utrzymaniem nieruchomości. On sam zameldował się tam po rozstaniu z żoną, aby jego firma miała siedzibę. Ponadto stwierdził, że nie posiada rachunków bankowych od 2009 r., a rachunek bankowy w A był otworzony na krótko celem "wydruków dla Urzędu Skarbowego". W odniesieniu do środków pieniężnych, które zdeponowano na rachunku bankowym po sprzedaży mieszkania w marcu 2014 r. przez skarżącego i jego żonę, oświadczył, że środki te przeznaczył na spłatę części zobowiązań, w tym wobec pracowników, których zwolnił. Podkreślił, że w transakcji sprzedaży mieszkania wziął udział tylko i wyłącznie dlatego, że "z nieznanych mu powodów, nie został wykreślony z listy udziałów Spółdzielni Mieszkaniowej." Skarżący oświadczył dalej, że zgubił wyrok sądu wyznaczający wysokość alimentów na rzecz żony. Do powyższego pisma skarżący dołączył zaświadczenie o zarobkach potwierdzające wysokość jego wynagrodzenia, pismo komornika sądowego zajmującego wynagrodzenie za pracę wskazujące, że świadczenie alimentacyjne w 2011 r. stanowiło miesięcznie 800 zł. Nadto zostało złożone potwierdzenia zameldowania z dnia 4 czerwca 2003 r., z którego wynika, że skarżacy jest zameldowany na pobyt stały w D. przy ul. [...]. Skarżący nadesłał także zestawienie rozliczenia kwot uzyskanych w drodze egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D., z którego wynika, że do 6 kwietnia 2017 r. organ ten rozliczył łącznie 146.673,17 zł. Referendarz sądowy wskazał, że stan pozostałych zaległości skarżącego wobec ww. organu podatkowego wyniósł na dzień 6 kwietnia 2017 r. kwotę 209.921,84 zł. Ponadto z oświadczenia ojca skarżącego z dnia 23 stycznia 1995 r. wynika m.in., że skarżący został upoważniony do "rządzenia i załatwiania wszelkich spraw całej nieruchomości" (D., ul [...]). Rozpoznając wniosek referendarz sądowy wskazał na treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") i stwierdził, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych , przy czym słowo "wykaże", użyte w treści tego przepisu oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować. Tym samym wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. Referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca, odpowiadając na wezwanie referendarza, nadesłał w większości przypadków dokumenty, które z uwagi na datę ich wystawienia nie mogły odzwierciedlać jego bieżącej sytuacji, zaś do niektórych z zagadnień poruszonych przez referendarza, skarżący się nie ustosunkował. Tym samym, w ocenie referendarza, wniosek skarżącego był obarczony mankamentami dowodowymi, które nie pozwoliły przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz zaakcentował przy tym, że skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie w części dotyczącej jego stanu cywilnego. W tym zakresie oświadczył jedynie, że zgubił wyrok Sądu ustalający wysokość alimentów. Przedstawił jednocześnie pismo komornika sądowego, które dokumentuje wysokość świadczenia alimentacyjnego ciążącego na skarżącym, tyle że w 2001 r. Tym samym dokument ten nie mógł przesądzić, zdaniem referendarza, iż na skarżącym w dalszym ciągu spoczywa obowiązek alimentowania co do ogólności. Ponadto nie można było przyjąć w sposób jednoznaczny, że małżeństwo skarżącego ustało, czy też zawarte zostały jakieś umowne ustroje majątkowe, a jeśli tak, to czy w dalszym ciągu obowiązują. Referendarz sądowy ustalił jedynie, że na dzień sprzedaży wspólnego mieszkania, tj. 24 marca 2014 r., skarżący pozostawał w związku małżeńskim, w którym obowiązywał ustrój wspólności ustawowej. Tym samym, w ocenie referendarza, nie można było wykluczyć, że w małżeństwie skarżącego w dalszym ciągu obowiązuje wspólność ustawowa, która z natury rzeczy modyfikuje deklarowane przez niego możliwości dochodowe. Ponadto do mankamentów dowodowych wniosku referendarz sądowy zaliczył brak dokumentacji źródłowej obrazującej wydatki skarżącego, w tym również te, które dotyczą jego gospodarstwa domowego. Zdaniem referendarza sądowego nie można przyjąć, że skarżący takich wydatków nie ponosi, nawet jeśli by założyć, że centrum jego interesów życiowych nie mieści się w D. przy ul. [...]. Okoliczności te referendarz sadowy uznał za kluczowe dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, albowiem do poznania rzeczywistej zdolności płatniczej skarżącego konieczna byłaby rekonstrukcja jego budżetu domowego, a więc zestawienie wpływów, kosztów i posiadanych zasobów. Dopiero wówczas mógłby stwierdzić, jakimi środkami skarżący dysponuje i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania, zaś brak wskazanych dokumentów powoduje, że nie jest możliwa ocena sytuacji skarżącego a tym samym przyznanie mu prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych i przyznanie mu "prawnika z urzędu". Wskazał, że jego stan cywilny nie uległ zmianie od 2000 r., albowiem jego małżonka nie wyraża zgody na rozwód. Jednocześnie oświadczył, że nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego, zaś z uzyskanych informacji wynika, że małżonka pobiera emeryturę w wysokości 1.200 zł. Podkreślił, że jedyny jego kontakt z małżonką to moment przekazania alimentów, których wysokość nie uległa zmianie i nadal wynosi 800 zł. Oświadczył również, że we wniosku nie wskazał należności za delegacje w kwocie 1.500 zł miesięcznie, przy czym kwota ta przeznaczana jest na kwatery i utrzymanie w trakcie delegacji. Stwierdził, że z wynagrodzenia oraz zwrotu kosztów delegacji płaci alimenty, utrzymuje się i spłaca różne należności. Ostatecznie stwierdził, że "do domu przy ul. [...] przynależą jeszcze mój brat z żoną i trójką dzieci". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W niniejszej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny jej sytuacji majątkowej wobec niewykonania przez skarżącego wezwania do przedstawienia dokumentów obrazujące jego sytuację majątkową. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. W takiej sytuacji referendarz sądowy nie miał możliwości zbadania rzeczywistej sytuacji skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy zauważyć, że dokumenty złożone przez skarżącego nie są wyczerpujące. Skarżący poprzestał bowiem na przedstawieniu zaświadczenia o zarobkach z ostatnich trzech miesięcy, zawiadomieniu o zajęciu wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych z 2002 r., potwierdzenia zameldowania na pobyt stały z 2003 r., upoważnienia do rozporządzania i załatwiania wszelkich spraw związanych z nieruchomością oraz zestawienia rozliczenia uzyskanych kwot sporządzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. Zgodnie zaś z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 Ppsa orzeczono jak w sentencji.