I SA/Gl 313/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniosła w szczególności, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem oraz z córką, która studiuje poza domem. Dochody rodziny wynoszą [...] zł brutto i składają się na nie uzyskiwane przez nią wpływy z najmu kamienicy czynszowej (około [...] zł) oraz emerytura i wynagrodzenie jej męża (odpowiednio [...] zł i [...] zł). Jako składniki swojego majątku skarżąca wymieniła segment spółdzielczy, w którym zamieszkuje oraz prawo we współwłasności kamienicy czynszowej, zaznaczając jednak, że wskutek złego stanu technicznego wymaga ona remontów i nie przynosi zysków. Wnioskodawczyni zwróciła również uwagę na problemy finansowe spowodowane koniecznością uiszczenia spornego zobowiązania podatkowego. Podała, że "obecnie jest zadłużona w banku oraz u znajomych, gdyż musiała zapłacić podatek od spadku w całości bez możliwości jego rozłożenia na raty. Do wniosku załączono m.in. kopie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego w związku z tym zobowiązaniem oraz zaświadczenie osoby prowadzącej dokumentację księgową skarżącej, zgodnie z którym w okresie od stycznia do października ubiegłego roku uzyskała ona przychody w wysokości [...]zł, koszty ich uzyskania w wysokości [...]zł oraz stratę w wysokości [...]zł. Na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku skarżąca nadesłała kopie: zeznania podatkowego złożonego przez nią wspólnie z małżonkiem za ubiegły rok (skarżąca wykazała w nim z tytułu najmu przychód w kwocie [...]zł, koszty jego uzyskania w kwocie [...]zł oraz dochód w kwocie [...]zł), decyzji o przeliczeniu emerytury jej małżonka (świadczenie do wypłaty określono w nim na [...]zł) i zaświadczenia o jego zarobkach w styczniu bieżącego roku (według niego wynagrodzenie to wyniosło [...]zł brutto), a także wyciąg z rachunku bankowego skarżącej. Wpływy na ten rachunek, poza nielicznymi wyjątkami (np. odszkodowaniem za szkodę wyrządzoną wypadkiem drogowym w kwocie [...]zł, które wpłynęło na rachunek w dniu 12 kwietnia 2010 r.), związane są z wynajmem kamienicy i są określone przez skarżącą jako "przychody posesji" (przychody te w kwietniu bieżącego roku wyniosły [...]zł). Obciążenia rachunku mają z reguły postać wypłat (w kwietniu bieżącego roku wypłacono z rachunku kwotę [...] zł) lub przelewów środków na rachunek bankowy małżonka skarżącej (w kwietniu bieżącego roku przelano łącznie kwotę [...] zł, jednak już w dniu 4 maja 2010 r. dokonano przelewu w wysokości [...]zł). Wyciągu z tego ostatniego rachunku nie przedstawiono. Saldo końcowe na rachunku skarżącej w dniu 11 maja 2010 r. wyniosło [...]zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła nadto, że edukacja jej córki jest odpłatna, w wysokości [...] zł za semestr. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 25 października 2010r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Następnie w sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia referendarza, skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do zaskarżonego orzeczenia, nadto nie podniosła jakichkolwiek kwestii dotyczących jej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Tymczasem w niniejszej sprawie strona nie przedstawiła wszystkich dokumentów, o które została wezwana przez referendarza sądowego, dotyczy to wyciągu z rachunku bankowego jej męża. Nie uczyniła tego również w sprzeciwie od postanowienia o odmowie przyznania jej prawa pomocy. Niemniej jednak, już na podstawie złożonej przez skarżącą dokumentacji, Sąd doszedł do przekonania, iż H. Z. dysponuje środkami pieniężnymi umożliwiającymi jej pokrycie kosztów postępowania, które to w niniejszej sprawie należą do najniższych spośród tych przewidzianych w procedurze sądowoadministracyjnej (wpis sądowy od skargi wynosi albowiem [...] zł). W gospodarstwie domowym skarżącej uzyskiwane są bowiem, stałe przychody, dotyczy to w szczególności wpływów z najmu nieruchomości, kŧóre w miesiącu kwietniu bieżącego roku wyniosły [...]zł (wyciąg z rachunku bankowego skarżącej). Faktem jest, że jednocześnie skarżąca ponosi spore wydatki związane z utrzymaniem przedmiotowej nieruchomości, jednakże – jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych- niedopuszczalne jest przedkładanie zobowiązań cywilnoprawnych nad zobowiązania publicznoprawne, gdyż prowadzi to w istocie do wyzbycia się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2008 r., sygn. akt II FZ 186/08 – Legalis). Tymczasem koszty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki strony skarżącej nie mogą być w stosunku do tych kosztów traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 512/08 – Lex nr 530038). Na marginesie zwraca się uwagę również, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulację zawartą w art. 134 § 1 p.p.s.a. (sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną) oraz 140 § 1 ppsa (stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego) nie mają uzasadnienia obawy stron, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu (post. NSA z dnia 27 września 2004r., FZ 330/04 i z dnia 28 września 2004r. FZ 246/04, niepubl.). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 §1 pkt.1 ustawy p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązująca w procedurach sądowych w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt.1 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy.