I SA/Gl 323/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 20 kwietnia 2015 r., wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym pogorszyła się jego sytuacja finansowa. Podkreślił, iż osiąga jedynie wynagrodzenie za pracę w wysokości 583,33 zł i często nie wystarcza mu na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania. Wskazał, że ma na utrzymaniu troje dzieci, jednak we wniosku nie wymienił żadnych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika ponadto, że skarżący nie posiada żadnego majątku. Pismem z dnia 27 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w szczególności poprzez udokumentowanie tytułu prawnego do domu i nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie zameldowane tam osoby z omówieniem relacji, także majątkowych, łączące te osoby ze skarżącym, udokumentowanie zobowiązań i stałych wydatków skarżącego oraz dochodów jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym z działalności gospodarczej oraz przedłożenie zeznań podatkowych złożonych przez niego i przez te osoby za 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie nadesłano: wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od dnia 1 lipca 2014 r. do dnia 12 maja 2015 r. (nie odnotowuje on żadnych operacji), kopie zajęć wierzytelności z dnia 13 marca 2015 r. (kwoty należności głównych określono w nich na 24.736,32 zł i 8.819,78 zł) i zawiadomienia z dnia 25 kwietnia 2014 r. o wszczęciu egzekucji (należność główną określono w nim na kwotę 184.111,03 zł), oświadczenie skarżącego jako prezesa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zgodnie z którym nie uzyskuje on żadnych dochodów w związku ze sprawowaniem tej funkcji, zaświadczenie sporządzone w imieniu tej spółki przez skarżącego, że jest on w niej zatrudniony w wymiarze 1/3 etatu i w okresie od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości 1917,59 zł netto, oświadczenie skarżącego, że nie prowadzi on działalności gospodarczej oraz kopię zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nim jedynie przychody ze stosunku pracy w wysokości 11.168,53 zł). Postanowieniem z dnia 27 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: - naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieprzyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podczas gdy z okoliczności przez niego wykazanych, w tym dokumentów przedstawionych w związku z wezwaniem wynika, że przyznanie prawa pomocy jest w pełni uzasadnione; - błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykazał przesłanek mogących prowadzić do zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych, podczas gdy szereg dokumentów przez niego przedstawionych wykazuje ww. okoliczności. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że skarżący przedłożył wszelkie posiadane przez niego w momencie składania wniosku dokumenty, które mogłyby udokumentować jego sytuację materialną, przede wszystkim te wskazujące na jego zarobki, jak i zobowiązania. Przyznał, że jakkolwiek skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu referendarza, to jednak te przez niego przedłożone bezsprzecznie wskazują na trudną sytuację finansową, w jakiej się znajduje. Zauważył, że w zaskarżonym orzeczeniu znajduje się wiele odwołań do postanowienia wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1251/14, tymczasem w nn. sprawie orzekający winien skupić się na przedstawionych w tym postępowaniu dokumentach. Podniósł dalej, że referendarz nie dokonał analizy przedłożonych dokumentów, przede wszystkim zaświadczenia czy deklaracji podatkowych, która to analiza w jego ocenie prowadziłaby do konkluzji, iż niezależnie od wydatków związanych z utrzymaniem, osiągane przez skarżącego wynagrodzenie jest tak niskie, że nie pozwala na zebranie kwoty potrzebnej do uiszczenia wpisu od skargi. Wskazał przy tym, że skarżący nie znając brzmienia zaskarżonej decyzji nie mógł wcześniej zabezpieczyć odpowiedniej kwoty. Polemizując z twierdzeniami referendarza podniósł, że skarżący zachował wystarczającą staranność w wykazaniu Sądowi swojej sytuacji materialnej, tym bardziej że ocenie powinien podlegać materiał przedstawiony przez skarżącego, a nie dokładne wykonanie wezwania referendarza, co niejednokrotnie może być niemożliwe z uwagi na krótki termin zakreślony w tym wezwaniu i brak posiadania przez skarżącego wymaganych dokumentów. Reasumując wskazał, że referendarz skupił się na analizie innej sprawy oraz na wykonaniu wezwania skierowanego do skarżącego, nie dokonał zaś analizy przedłożonych dokumentów, co jest działaniem najważniejszym. Powyższe zaś spowodowało, że wydane orzeczenie jest wadliwe i nie odpowiada przedstawionej przez skarżącego dokumentacji. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 600 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "ppsa" w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Wskazać jednak przyjdzie, że przytoczony powyżej przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ppsa. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie. Jego brzmienie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Wskazuje na to użyte w treści art. 246 ppsa pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową. Wskazać dalej należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Przytoczone więc przez stronę okoliczności we wniosku, jak i przedstawione dokumenty, powinny spowodować osiągnięcie stanu pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwalała na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego. Tymczasem skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 27 kwietnia 2015 r. nie przedstawił wyczerpujących oświadczeń oraz dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jego sytuację majątkową i rodzinną. W tych ramach odnotować przyjdzie, że skarżący nie nadesłał w szczególności zaświadczenia w sprawie zameldowania, a to z kolei powoduje, że nie jest możliwe ustalenie składu osobowego gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego. Wątpliwości co do tego, czy wnioskodawca rzeczywiście prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe uzasadnia fakt, iż z oświadczenia złożonego przez niego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1251/14 wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (dysponującą swoim dochodem) oraz trójką dzieci. W konsekwencji zatem nie wyjaśniono kwestii dochodów uzyskiwanych w ramach gospodarstwa domowego. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 553/11 (publ. LEX 783842) w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Wątpliwości powyższych skarżący nie wyjaśnił pozostawiając bez odpowiedzi wezwanie do złożenia zaświadczenia w sprawie zameldowania. Ponadto wnioskodawca nie przedłożył rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz rachunków potwierdzających ich zapłatę. Nie ma przy tym racji pełnomocnik skarżącego, że przedłożone dokumenty pozwalają na stwierdzenie, iż osiągane wynagrodzenie jest tak niskie, że niezależnie od wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego nie pozwala na uiszczenie wpisu od skargi. Brak bowiem tych dokumentów nie pozwala poczynić jakichkolwiek ustaleń dotyczących tego ważnego aspektu sytuacji materialnej skarżącego, który podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest równie istotny jak kwestia dochodów, gdyż dopiero w wyniku zestawienia wydatków wnioskodawcy z jego dochodami można wyciągnąć konkluzje na temat jego możliwości płatniczych. Rzeczą niezbędną jest więc przedstawienie listy tych wydatków, którym należy przypisać konkretne źródło ich finansowania. Przyjdzie przy tym zauważyć, że większość dokumentów, o które skarżący był wzywany powinno być w jego posiadaniu, w szczególności rachunki z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Żądanych dokumentów wnioskodawca nie załączył również do sprzeciwu, chociaż musiał mieć świadomość, że taka postawa może skutkować niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem, bowiem wytknął mu to już referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając na względzie powyższe uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.