I SA/Gl 323/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako "Dyrektor" lub "organ nadzoru"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17, art. 18 i art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), po rozpoznaniu zażalenia Prezydenta Miasta G. (dalej jako "Wierzyciel"), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. (dalej jako "organ egzekucyjny") z dnia [...] r., nr [...], o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec M. S. (dalej jako: "zobowiązany") na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Wierzyciela z dnia [...] r. nr [...]. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] r. Wierzyciel wystawił wobec zobowiązanego tytuł wykonawczy o nr [...] obejmujący należność w kwocie [...] zł tytułem mandatu karnego kredytowanego z dnia [...] r. o nr [...]. Jako podstawę prawną wskazał art. 98 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 395 ze zm., dalej jako "k.w."). W części E poz. 9 dotyczącą podstawy prawnej obowiązku doręczenia upomnienia/daty doręczenia upomnienia Wierzyciel wskazał datę "[...]", zaś w pozycji 10 dotyczącej kwoty kosztów upomnienia wartość "[...]". Powyższy tytuł Wierzyciel skierował do egzekucji, zaś w dniu [...] r. organ egzekucyjny nadał mu klauzulę wykonalności. Zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w A w K.. Powyższe zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] r., zaś zobowiązanemu w dniu [...] r. Pismem z dnia 13 czerwca 2016 r. Bank zwrócił przedmiotowe zawiadomienie wskazując, że nie prowadzi rachunku zobowiązanego. Pismem z dnia 1 grudnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie danych, poinformował organ egzekucyjny, iż nie posiada danych zobowiązanego dotyczących adresu zamieszkania, do korespondencji oraz posiadanych przez niego rachunków bankowych, jak również zobowiązany nie jest zgłoszony do ubezpieczenia z tytułu zatrudniania i nie pobiera renty i emerytury. Zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w B S.A. Zawiadomienie powyższe doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 19 września 2017 r., zaś zobowiązanemu w dniu 9 października 2017 r. Pismem z dnia 19 września 2017 r. Bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o przedmiotowy tytuł wykonawczy w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu powołał się na treść art. 45 § 3 k.w. oraz art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i stwierdził, że wierzytelność wskazana w tytule uległa przedawnieniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Wierzyciel kwestionując je w części, tj. w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego co do kosztów upomnienia w kwocie [...] zł. Zarzucił zatem naruszenie: - art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, dalej jako "O.p." w zw. z art. 60 pkt 7 w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077, dalej jako "u.f.p.") poprzez ich niezastosowanie i umorzenie postępowania egzekucyjnego, w stosunku do kosztów upomnienia, które nie uległy przedawnieniu; - art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania egzekucyjnego, w stosunku do kosztów upomnienia, podczas gdy ww. należność jest wymagalna, nie została umorzona, nie wygasła z innego powodu i w dalszym ciągu istnieje. Tym samym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, że koszty upomnienia stanowią, w rozumieniu art. 60 u.f.p., nieopodatkowane należności budżetowe o charakterze publicznym, do których stosuje się przepisy działu III O.p. z uwagi na treść art. 67 ust. 1 u.f.p. Tym samym w odniesieniu do kosztów upomnienia zastosowanie znajduje art. 70 § 1 O.p., zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W konsekwencji, zdaniem Wierzyciela, koszty upomnienia nie uległy przedawnieniu. Odwołał się również do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazującego, że postanowienie o umorzeniu egzekucji na postawie art. 59 § 1 pkt 2 i § 3 u.p.e.a. należy wiązać z obowiązkiem podlegającym egzekucji, a nie kosztami egzekucyjnymi, które nie są objęte zakresem tych przepisów. Nadto autor zażalenia w oparciu o treść art. 15 § 2 u.p.e.a. stwierdził, że koszty upomnienia należne w związku z czynnościami egzekucyjnymi prowadzonymi przed przedawnieniem dochodzonej wierzytelności podlegają egzekucji niezależnie od umorzenia postępowania egzekucyjnego. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organ nadzoru powołał treść art. 59 § 1 pkt 2 oraz art. 45 § 3 k.w. i stwierdził, że wierzytelność z tytułu mandatu karnego z dnia [...] r. wskazana w tytule wykonawczym uległa przedawnieniu w dniu 11 grudnia 2018 r., a zatem postępowanie egzekucyjne należało umorzyć. Jednocześnie podkreślił, w oparciu o przepis art. 15 § 2 i 64c § 6 u.p.e.a., że koszty egzekucyjne, a także koszty upomnienia obciążają zobowiązanego, albowiem są następstwem uchylania się przez zobowiązanego od obowiązku i konieczności wszczęcia wobec niego postępowania egzekucyjnego. Odwołując się do treści § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz.U. z 2017 r. poz. 131), stwierdził, że w przypadku grzywien nałożonych do 31 grudnia 2015 r. w drodze mandatu karnego w postępowaniach w sprawach o wykroczenia, doręczenie upomnienia nie było obligatoryjne. Organ nadzoru wskazał zatem, że na Wierzycielu, wobec wystawienia mandatu karnego w dniu [...] r., nie ciążył obowiązek wystawienia upomnienia i jego doręczenia zobowiązanemu. Tym samym za zasadne uznał umorzenie postępowania nie tylko do przedawnionej wierzytelności, ale również w zakresie kosztów upomnienia. W skardze na powyższe postanowienie pełnomocnik Wierzyciela zarzucił: - art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, dalej jako "O.p." w zw. z art. 60 pkt 7 w zw. z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077, dalej jako "u.f.p.") poprzez ich niezastosowanie i umorzenie postępowania egzekucyjnego, w stosunku do kosztów upomnienia, które nie uległy przedawnieniu; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 15 § 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia umarzającego postępowanie w zakresie kosztów upomnienia z uwagi na brak obowiązku , podczas gdy ww. należność jest wymagalna, nie została umorzona, nie wygasła z innego powodu i w dalszym ciągu istnieje, a fakultatywność upomnienia nie ma wpływu na obowiązek uiszczenia kosztów upomnienia przez zobowiązanego oraz na termin ich powstania należny od dochodzonej należności głównej, wobec czego prowadzona wobec nich egzekucja nie ulega umorzeniu wraz z umorzeniem przedawnionej należności głównej. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Skarżącego powtórzył argumentację zawartą w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał przy tym stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Rozpoznając niniejszą sprawę wskazać w pierwszej kolejności należy, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagany, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Obowiązkami podlegającymi egzekucji są obowiązki enumeratywnie wymienione w art. 2 u.p.e.a., a zatem należą do nich również niepodatkowe należności budżetowe, do których stosuje się przepisy u.f.p., na co wskazuje pkt 1a tego przepisu. Wymaga przy tym podkreślenia, że objęte dyspozycją tego przepisu są jedynie należności i obowiązki, które stanowiły podstawę do wszczęcia egzekucji. Innymi słowy ich powstanie, w przypadku braku ich zapłaty bądź ich niewykonania determinuje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem również wystosowania upomnienia w przypadku należności pieniężnych. Zaznaczyć wypada, że koszty upomnienia niezależnie od tego, że stanowią nieopodatkowane należności budżetowe i są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawianego na należność pieniężną oraz że już w trakcie egzekucji korzystają z pierwszeństwa w zaspokajaniu, nie są należnością pierwotną o jakiej mowa w art. 2 u.p.e.a. Zgodnie bowiem z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Jednocześnie w myśl art. 15 § 2 u.p.e.a. koszty upomnienia obciążają zobowiązanego i, z zastrzeżeniem § 3, są pobierane na rzecz wierzyciela. Obowiązek uiszczenia kosztów upomnienia przez zobowiązanego powstaje z chwilą doręczenia upomnienia. Koszty te podlegają ściągnięciu w trybie określonym dla kosztów egzekucyjnych. Redakcja powyższego przepisu prowadzi zatem do wniosku, że koszty upomnienia, wolą ustawodawcy zostały zakwalifikowane do kosztów egzekucyjnych i tym samym, nie mieszczą się w treści art. 2 § 1 u.p.e.a., w tym w pkt 1a tego przepisu. Tym samym nie podlegają umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. Zwrócić należy bowiem uwagę, że kwestia kosztów egzekucyjnych wolą ustawodawcy została uregulowana odrębnie, tj. w Dziale I Rozdziale 6 u.p.e.a., w którym to dziale ustawodawca wprowadził przepis art. 64e dotyczący instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych. Oznacza to, że kwestia umorzenia kosztów upomnienia, jako kosztów egzekucyjnych, co do zasady może być rozstrzygnięta jedynie na podstawie art. 64e u.p.e.a., nie zaś w oparciu o art. 59 § 1 u.p.e.a. W konsekwencji powyższego zasadne jest stwierdzenie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego i umorzenie kosztów egzekucyjnych to dwie różne instytucje prawne uregulowane odrębnymi przepisami. Instytucje te są niezależne od siebie w tym sensie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje umorzenia kosztów egzekucyjnych, zaś umorzenie kosztów egzekucyjnych nie ma wpływu na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Możliwość dochodzenia powstałych zgodnie z prawem, lecz nieuiszczonych w chwili umorzenia postępowania egzekucyjnego, kosztów tego postępowania regulują wyłącznie przepisy ustawy egzekucyjnej dotyczące tych kosztów jako odrębnej, od egzekwowanej w umorzonym postępowaniu należności. To zaś oznacza, że postanowienie o umorzeniu egzekucji na podstawie art. 59 § 3 u.p.e.a. nie może w jakimkolwiek zakresie zawierać rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Tymczasem w niniejszej sprawie organ odwoławczy dokonując oceny zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego wydanego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i § 3 u.p.e.a., na skutek wniesionego zażalenia, a dotyczącego "umorzenia kosztów upomnienia", utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie dokonał oceny zasadności umorzenia kosztów upomnienia, co stoi w jawnej sprzeczności z ww. przepisami. Konsekwencją powyższego stwierdzenia jest uchylenie zaskarżonego postanowienia, albowiem narusza ono przepisy prawa. Dokonując ponownej oceny wniesionego zażalenia organ odwoławczy w pierwszej kolejności zbada rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w kontekście podnoszonych w zażaleniu zarzutów, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie kierując się dokonaną przez Sąd wykładnią przepisów art. 2, art. 59 § 1 pkt i § 3 u.p.e.a. oraz art. 15 § 2 i art. 64e tej ustawy. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te (597 zł) złożył się uiszczony wpis od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – adwokata (480 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018 poz. 265) oraz kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.