I SA/Gl 328/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2007 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 27 sierpnia 2007 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) – w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł – do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęło pismo procesowe skarżącego, w którym zaskarżył zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia rzeczonego wpisu oraz wniósł o zwolnienie go od jego zapłaty. Następnie – na wezwanie Referendarza sądowego tutejszego Sądu – skarżący nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) z dnia 24 grudnia 2007 r., w uzasadnieniu którego oświadczył, że wniosek jest zasadny z uwagi na zagrożenie ważnego interesu podatnika, tj. zdrowia i życia. Wskazał, iż ze względu na występujące u niego dwie choroby ([...] oraz [...]) konieczne jest intensywne leczenie, które pochłaniania w całości jego dochody. Jednocześnie podniósł, iż jego skromne dochody obciążają także egzekucje komornicze. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną J. B. i córką Z. B. Nie posiada jakiegokolwiek majątku. Skarżący zaakcentował, że w jego małżeństwie wyłączono ustrój wspólności majątkowej. Własny dochód miesięczny oznaczył w kwocie [...]zł brutto. Podkreślił przy tym, że renta jest obciążona egzekucją sądową i administracyjną. Do formularza PPF skarżący załączył zawiadomienia ZUS o wysokości świadczenia rentowego wraz z potrąceniami oraz umowę o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej z dnia 30 stycznia 2001 r. Pismem z dnia 4 stycznia 2008 r. Referendarz sądowy wezwał następnie skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, prąd, energia elektr., telefon, podatek od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; należało nadto wyjaśnić w jakim stopniu poszczególni domownicy przyczyniają się do ponoszenia tych opłat, a także nadesłanie odpisu lub kserokopii nakazu płatniczego w sprawie podatku od nieruchomości, nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności przez żonę i córkę (aktualne zaświadczenie ZUS o wysokości świadczenia skarżącego lub odcinek tegoż świadczenia za ostatni miesiąc – z których wynikać będzie wysokość kwot pobieranych tytułem zajęć, odpis umowy o pracę lub zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, zaświadczenie o wysokości wszelkich honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy). Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, skarżący wyjaśnił (vide pismo procesowe z dnia 14 stycznia 2008 r.), iż nie posiada rachunku bankowego, zaś poza rentą i pracą na ½ etatu nie osiąga żadnych innych dochodów. Zaakcentował nadto, iż wraz z żoną posiada rozdzielność majątkową. Do pisma załączono kserokopie: umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, odcinków renty skarżącego i jego żony za miesiąc styczeń 2008 r. (świadczenie rentowe skarżącego wyniosło [...]zł, zaś jego żony [...]zł), zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] o braku zeznania podatkowego za rok 2007 złożonego przez córkę skarżącego Z. B., zaświadczenia o wynagrodzeniu skarżącego z dnia 16 stycznia 2008 r. ( średnio za miesiące od października do grudnia 2007 r. – [...]zł), faktur VAT (energia elektryczna, woda, usługi teleinformatyczne), wskazujących miesięczną wysokość kosztów utrzymania gospodarstwa domowego (część z tych opłat, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, zamieszczonym na kserokopiach wymienionych faktur, jest ponoszona przez jedną z córek skarżącego wraz z jej mężem), nakazu płatniczego ustalającego S. i A.P. łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2007 r. W dalszej kolejności – w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego – skarżący nadesłał pismo z dnia 26 lutego 2008 r., w którym wyjaśnił, iż jedna z jego córek wraz z mężem osiąga dochód w wysokości [...]zł (pozostaje ona na urlopie macierzyńskim, zaś zięć skarżącego prowadzi niewielki sklep). Ponadto, skarżący załączył zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały wskazujące, iż w lokalu zajmowanym przez skarżącego zamieszkuje również jego żona, trzy córki oraz dwoje małoletnich wnucząt skarżącego. Dołączono również umowę dzierżawy z dnia 15 listopada 2007 r., na mocy której małżonkowie S. i A. P. wydzierżawili skarżącemu oraz jego żonie nieruchomość wraz z domem o pow. 0,1232 ha, ustalając czynsz dzierżawny na kwotę [...] zł. Postanowieniem z dnia 12 marca 2008 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy podnosząc w uzasadnieniu, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ nie wykazał on, że poniesienie kosztów sądowych może spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Zarzucił ignorancję skarżącego w kwestii wykonywania wezwań referendarza sądowego, a nadto wskazał, iż skarżący reglamentuje udzielane przez niego informacje dotyczące przede wszystkim stanu osobowego jego gospodarstwa domowego, a co za tym idzie jego dochodowość, bowiem w ramach druku PPF zeznał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i córką. Z treści zaś zaświadczenia o zameldowaniu na pobyt stały z dnia 26 lutego 2008 r. wynika dodatkowo, że w gospodarstwie tym przebywają jeszcze cztery osoby, w tym dwoje małych dzieci. Z kolei w oświadczeniu zawartym w piśmie skarżącego z dnia 26 lutego 2008 r. zeznał, że wraz z nimi mieszka mąż jednej z córek. Podkreślił, iż art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Ponadto wskazał, iż skarżący nie ujawnił czym obecnie zajmuje się jego córka K. B., która zgodnie z treścią wspomnianego wcześniej zaświadczenia z dnia 26 lutego 2008 r. jest na stałe zameldowana w gospodarstwie domowym skarżącego. Zdaniem Referendarza sądowego, biorąc pod uwagę dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy ([...]zł), skarżący ma możliwość zapłaty wpisu od skargi w wysokości [...] zł. Na postanowienie z dnia 12 marca 2008 r. skarżący wniósł sprzeciw, któremu zarzucił błędną ocenę jego sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz niezasadność brania pod uwagę dochodów jego dzieci przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pokreślił, iż wszystkie dokumenty konieczne do rozważenia wniosku znajdują się w aktach niniejszej sprawy, a zatem nie załącza on innych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie Referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem skarżącego wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych), sprowadza się do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - może być bowiem przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Rozpoznanie wniosku skarżącego wymaga zatem ustalenia, czy wykazał on, że poniesienie kosztów postępowania sądowego zainicjowanego skargą na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] zagrażałoby codziennej egzystencji wnioskodawcy i jego najbliższych. W świetle ustaleń faktycznych poczynionych w niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący istnienia powyższej przesłanki. Z przedłożonych przez M. B. dokumentów wynika, iż dochód rodziny zamieszkującej wspólnie z nim wynosi [...]zł, w tym dochód: skarżącego – [...]zł, jego żony – [...]zł, córki wraz z zięciem – [...]zł. miesięcznie. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego, do których zgodnie z umową dzierżawy z dnia 15 listopada 2007 r. nie wliczono kwoty podatku od nieruchomości, wynoszą ok. [...] zł (w tym media energia elektryczna, woda, usługi teleinformatyczne, oraz koszt dzierżawy), przy czym cześć z tych opłat ponosi jedna z córek skarżącego wraz z mężem. Wnioskodawca kilkakrotnie akcentował fakt istnienia pomiędzy nim, a jego żoną ustroju rozdzielności majątkowej, jednakże należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Z kolei nadesłane dokumenty (odcinek renty za miesiąc styczeń 2008 r. otrzymywanej przez J. B.) obrazujące sytuację majątkową żony wnioskodawcy nie poświadczają, iż nie ma on dostatecznych środków finansowych, by nie wspomóc małżonka w obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W odniesieniu do twierdzenia skarżącego, zawartego w treści sprzeciwu, iż "absurdalne jest" łączenie jego dochodów z dochodami jego dzieci przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego, wskazać również należy, iż obowiązek niesienia pomocy spoczywa także na innych członkach rodziny, co wynika także z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 87 k.r.i.o.). Skarżący nie ujawnił ponadto czym obecnie zajmuje się jego córka K. B., która jest na stałe zameldowana w gospodarstwie domowym skarżącego. Warto również zauważyć, iż wpis sądowy w niniejszej sprawie nie jest znaczny, gdyż wynosi [...] zł, co jest wysokością najmniejszą spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, natomiast w ocenie Sądu w ramach gospodarstwa domowego skarżącego znajdują się środki, które bez uszczerbku utrzymania koniecznego można spożytkować na opłacenie wpisu we wskazanej wysokości. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, zaś osoby toczące spory sądowe winny przewidywać konieczność poniesienia związanych z tym kosztów, w tym kosztów wpisu sądowego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a. W przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązująca w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tej ustawy odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.