I SA/Gl 361/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska, , , po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 czerwca 2017 r. w sprawie ze skargi M. K. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji dotyczącej zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił M. K. (dalej również: "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. Pismem z dnia 31 stycznia 2017 r. skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia, w treści której zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pismem doręczonym pełnomocnikowi skarżącej w dniu 9 czerwca 2017 r. wezwał do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w tym przez jej konkubenta, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub odpisów decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, odpisu decyzji przyznającej skarżącej świadczenie w ramach tzw. Programu 500+, odpisów dokumentów poświadczających wpłatę "dobrowolnych" alimentów przez ojca dziecka skarżącej, np. pokwitowań, przekazów pocztowych itp. za okres ostatnich trzech miesięcy, odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącą oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w tym przez jej konkubenta, za rok 2016, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w tym przez jej konkubenta, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że skarżąca za rok 2016 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), a także odpisów faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie pełnomocnik skarżącej przedstawił – w większości w formie kserokopii, które nie zostały przez niego poświadczone za zgodność z oryginałem: oświadczenia konkubenta skarżącej zamieszkałego za granicą, że pokrywa jej koszty czynszu oraz tzw. mediów w średniej wysokości 800 zł miesięcznie, pokwitowania wypłaty dobrowolnych alimentów w kwotach od 300 do 500 zł (kserokopie nie zawsze obejmujące datę, kiedy pokwitowanie miało być sporządzone, poświadczone za zgodność z oryginałem przez wypłacającego alimenty), dokumentację dotyczącą kosztów utrzymania mieszkania, zaświadczenie, że skarżąca nie złożyła zeznania podatkowego za ubiegły rok oraz decyzję przyznającą jej świadczenie wychowawcze na syna na okres do 30 września 2017 r. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wskazał, że postanowieniem z dnia 21 września 2016 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1046/15, po czym opłacono wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 1503 zł (wcześniej, jak odnotowano w uzasadnieniu przywołanego postanowienia, uiszczono koszty sądowe w łącznej kwocie 3106 zł). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Referendarz sądowy podkreślił, że w niniejszej sprawie można tego wymagać szczególnie, gdyż strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Referendarz sądowy wskazał, że pełnomocnik skarżącej poprzestał na przedstawieniu odpisów, których nie poświadczył za zgodność z oryginałem w wymagany prawem sposób, dokumentów zawierających oświadczenia na temat dochodów uzyskiwanych przez skarżącą od osób określonych jako jej konkubent oraz ojciec jej dziecka. W konsekwencji w istocie poprzestano na oświadczeniach dotyczących dochodów, gdyż jedynym należycie udokumentowanym dochodem wnioskodawczyni jest świadczenie wychowawcze otrzymywane na syna. Jednocześnie referendarz sądowy podniósł, że wnioskująca nie zadbała również o dopełnienie obowiązków podatkowych związanych z otrzymanymi sumami, skoro w świetle przedłożonego zaświadczenia nie złożyła zeznania podatkowego. W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, że nie można ustalić, jakimi środkami dysponuje skarżąca, gdyż niepodobna zweryfikować wiarygodności nadesłanych dokumentów prywatnych pod jakimkolwiek względem, w szczególności co do wysokości wskazanych w nich kwot. Ponadto referendarz sądowy zwrócił uwagę, że kwoty podane w odpisach (kserokopiach) pokwitowań nie są jednakowe, a różnica pomiędzy kwotą najwyższą i najniższą stanowi równowartość należnego w sprawie wpisu od skargi. W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, że nie ma podstaw, by odstąpić od oceny wyrażonej w prawomocnym postanowieniu z dnia 21 września 2016 r., że skarżąca nie wykazała, iż nie może ze źródeł swojego dochodu, czyli z kwot przekazywanych jej od utrzymujących ją mężczyzn, w tym konkubenta, pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Dodatkowo referendarz sądowy wskazał na okoliczności sprawiające, że sytuacja wnioskującej przedstawia się korzystniej niż to było w postępowaniu, w którym to postanowienie wydano. Po pierwsze, koszty sądowe w rozpatrywanej sprawie są znacznie niższe – wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł, co stanowi zaledwie 4,3 % sumy opłaconej w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1046/15 (w sprawie wpłacono łącznie 4609 zł, z czego 1503 zł po oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca również podnosiła brak dochodów pozwalających jej na poniesienie takiego wydatku). Po drugie, wówczas nie wykazywała ona żadnych udokumentowanych dochodów, podczas gdy obecnie otrzymuje świadczenie wychowawcze. Z tego punktu widzenia zdaniem referendarza sądowego położenie skarżącej uległo nawet poprawie. Pismem z dnia 25 lipca 2017 r. skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, wnosząc o jego uchylenie i zarzucając mu sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią zebranego materiału dowodowego polegającą na błędnym uznaniu, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy skarżącej pomimo, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wykazuje przeciwieństwo ustaleń faktycznych w tym zakresie uzasadniających przyjęcie, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej pomocy prawnej w niniejszej sprawie. Uzasadniając sprzeciw skarżąca wskazała, że w omawianej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania jej pomocy prawnej, gdyż sytuacja rodzinna i finansowa przedstawiona we wniosku uzasadnia, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania nawet w kwocie 200 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca zaznaczyła, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego przedstawiła w sposób szczegółowy źródła swoich dochodów, środki jakie posiada na utrzymanie oraz zestawienie wydatków jakie musi ponosić w związku z utrzymaniem lokalu mieszkalnego. Podkreśliła, że "fakt, że dochodzi ona swych praw przez Sądem i zmuszona była zapożyczać się u rodziny, aby ponieść koszty postępowania, gdyż nie została zwolniona od kosztów sądowych nie może teraz przemawiać na jej niekorzyść". Zaznaczyła, że pomimo, iż kwota opłaty w niniejszej sprawie jest niższa niż uiszczona przez nią w innych sprawach, to jednak przy tak znikomych środkach utrzymania potrzebuje wsparcia i przyznania jej prawa pomocy. Do sprzeciwu skarżąca nie załączyła żadnych dodatkowych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącej. Rozpatrując wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę na fakt, że na podstawie nadesłanych przez pełnomocnika skarżącej dokumentów nie można ustalić, jakimi środkami dysponuje skarżąca. Sąd podziela również stanowisko referendarza sądowego, że niemożliwym jest zweryfikowanie wiarygodności nadesłanych dokumentów prywatnych pod jakimkolwiek względem, w szczególności co do wysokości wskazanych w nich kwot. W konsekwencji sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej, nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości. Ponadto Sąd zgadza się z twierdzeniem referendarza sądowego, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw, by odstąpić od oceny wyrażonej w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 września 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1046/15, że skarżąca nie wykazała, iż nie może ze źródeł swojego dochodu, w tym kwot otrzymywanych od swojego konkubenta pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Zaakcentować także należy, że do sprzeciwu również nie załączono żadnego dodatkowego dokumentu, o który wezwał starszy referendarz sądowy. Na stronie ciążyły zatem obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Miała ona przy tym świadomość, że taka postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem, tym bardziej że zwrócił na to uwagę także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Wypada w tym miejscu także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). W świetle powyższego referendarz sądowy słusznie przyjął, że z uwagi na wątpliwości dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej, w niniejszej sprawie nie można zbadać istnienia przesłanek przyznania prawa. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.