I SA/Gl 383/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, W. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od rzeczonej opłaty. W dalszej kolejności wniosek ów został uzupełniony i ostatecznie złożony na urzędowym formularzu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (patrz druk z dnia 28 maja 2018 r.), skarżący zeznał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną. Żadne z nich nie posiada majątku, a ich łączny dochód stanowi kwotę 2.900,00 zł netto. Końcowo skarżący zaakcentował, że stałe wydatki wynoszą dokładnie tyle samo, co jego dochód z tytułu wykonywanej pracy, a więc 1.450,00 zł. W wyniku analizy treści ww. oświadczenia, mając nadto na uwadze inne sprawy ze skarg W. S., pismem z dnia 7 czerwca 2018 r., referendarz sądowy zobowiązał go do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W wezwaniu pouczono wnioskodawcę, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W wezwaniu tym zobowiązano nadto skarżącego do oznaczenia zakresu wniosku, gdyż rubryka nr 4.1 druku PPF pozostała niewypełniona. Zastrzeżono, iż brak odpowiedzi w tym zakresie w terminie 7 dni skutkować będzie przyjęciem zakresu wniosku wyłącznie z rubryki nr 4.2, czyli "ustanowienie radcy prawnego". W piśmie procesowym z dnia 25 czerwca 2018 r. skarżący oświadczył, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty wpisu sądowego do skargi. Zauważył dalej, iż jego zdaniem "jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia aby ochronić naruszający prawo organ administracji." Oświadczył dalej, iż "nie będzie brał udziału w tworzeniu tej fikcji i dlatego nie wysyła żądanych dokumentów." Przy ww. piśmie nadesłał ponownie druk PPF, z którego wynika, że skarżący ubiega się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ostatecznie skarżący nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów źródłowych. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek W. S. nie zasługiwał na uwzględnienie. Jego rozstrzygnięcie sprowadziło się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do brzmienia tego przepisu, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). W punkcie wyjścia rozważań podjętych w toku rozpoznaniu niniejszego wniosku należało – w ślad za postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie II FZ 910/14 (LEX nr 1481719) - zwrócić uwagę skarżącego, że przyznanie stronie prawa pomocy stanowi swoistą formę dofinansowania z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami niewykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. (publ.: LEX orzeczenia nr 1481719). Z tych też powodów złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ze świadomością odpowiedzialności karnej płynącej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego nie oznacza samo przez się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie automatycznie uwzględniony. Zastosowanie w niniejszym przypadku dodatkowego wezwania skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. było konieczne albowiem jego oświadczenie było niewystarczające do wolnej od zastrzeżeń oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Wątpliwości w tej sprawie wzbudziło m.in. idealne, co do grosza, zbilansowanie deklarowanych dochodów i wydatków skarżącego. Zwrócono nadto uwagę, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1186/12 żona skarżącego zadeklarowała posiadanie udziałów w dwóch nieruchomościach, jak również udziałów w spółce prawa handlowego. Z kolei w niniejszej sprawie oświadczono, że nie posiada ona żadnych składników majątkowych. W tym stanie rzeczy uznano, że wyjaśnienie tych rozbieżności będzie istotne z omawianego tutaj punktu widzenia. Ujawnione w tej sprawie nieścisłości i mankamenty dowodowe wykluczają rzetelną i wolną od wątpliwości ocenę wniosku i w konsekwencji uznanie, że skarżący może być objęty dofinansowaniem ze Skarbu Państwa w ramach instytucji prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.