I SA/Gl 383/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, , , po rozpoznaniu w dniu 17 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lipca 2018 r. w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił W. S. (dalej również: "skarżący", "wnioskodawca") przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, W. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W dalszej kolejności ów wniosek został złożony na urzędowym formularzu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący zeznał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, żadne z nich nie posiada majątku, a ich łączny dochód stanowi kwotę 2.900,00 zł netto. Skarżący zaakcentował, że stałe wydatki wynoszą dokładnie tyle samo, co jego dochód z tytułu wykonywanej pracy, a więc 1.450,00 zł. W wyniku analizy treści ww. oświadczenia, pismem z dnia 7 czerwca 2018 r., referendarz sądowy zobowiązał go do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W wezwaniu pouczono wnioskodawcę, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W wezwaniu tym zobowiązano nadto skarżącego do oznaczenia zakresu wniosku, gdyż rubryka nr 4.1 druku PPF pozostała niewypełniona. Zastrzeżono, iż brak odpowiedzi w tym zakresie w terminie 7 dni skutkować będzie przyjęciem zakresu wniosku wyłącznie z rubryki nr 4.2, czyli "ustanowienie radcy prawnego". W piśmie procesowym z dnia 25 czerwca 2018 r. skarżący oświadczył, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty wpisu sądowego od skargi. Wskazał, iż jego zdaniem "jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia aby ochronić naruszający prawo organ administracji." Następnie oświadczył: "nie będę brał udziału w tworzeniu tej fikcji i dlatego nie wysyłam żądanych dokumentów." Wraz z ww. pismem nadesłał ponownie druk PPF, z którego wynika, że skarżący ubiega się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ostatecznie skarżący nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów źródłowych. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że w niniejszej sprawie konieczne było zbadanie, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ponadto referendarz sądowy zwrócił uwagę skarżącego, że przyznanie stronie prawa pomocy stanowi swoistą formę dofinansowania z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu. Podkreślił, że powinno to mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych. Podniósł, że strona powinna wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Podkreślił, że inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Referendarz argumentował, że złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ze świadomością odpowiedzialności karnej płynącej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego nie oznacza samo przez się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie automatycznie uwzględniony. Zaznaczył, że zastosowanie dodatkowego wezwania skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. było konieczne, bowiem jego oświadczenie było niewystarczające do wolnej od zastrzeżeń oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Dalej referendarz argumentował, że jego wątpliwości wzbudziło m.in. idealne, co do grosza, zbilansowanie deklarowanych dochodów i wydatków skarżącego. Nadto uwagę referendarza zwróciło, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1186/12 żona skarżącego zadeklarowała posiadanie udziałów w dwóch nieruchomościach, jak również udziałów w spółce prawa handlowego. Z kolei w niniejszej sprawie oświadczono, że nie posiada ona żadnych składników majątkowych. W tym stanie rzeczy uznano, że wyjaśnienie tych rozbieżności będzie istotne z omawianego tutaj punktu widzenia. Sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego skarżący złożył w dniu 31 lipca 2018 r., wskazując, że wnosi o uchylenie postanowienia "jako rażąco naruszające prawo". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej strony skarżącej. Z formularza wniosku wynika jedynie, że skarżący prowadzi wraz z żoną wspólne gospodarstwo domowe, żadne z nich nie posiada majątku, a ich łączny dochód stanowi kwotę 2.900,00 zł netto. Skarżący podał, że stałe wydatki wynoszą dokładnie tyle samo, co jego dochód z tytułu wykonywanej pracy, a więc 1.450,00 zł. Ponadto Sąd podziela również stanowisko referendarza sądowego, że dla rozpoznania złożonego wniosku udokumentowania wymagały także wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym strony skarżącej. Z tego powodu w niniejszej sprawie zachodzi szczególna potrzeba dokładnego ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawcy. Tymczasem skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, o który został wezwany i które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku. W konsekwencji sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy, nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości. Zaakcentować także trzeba, że do sprzeciwu również nie załączono żadnego dokumentu, o które skarżącego wezwano. Na stronie ciążyły zatem obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący miał przy tym świadomość, że taka postawa może skutkować niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem. W tym miejscu należy także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na stronie skarżącej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). W świetle powyższego referendarz sądowy słusznie przyjął, że strona skarżąca nie wykazała, że w jej przypadku spełnione są przesłanki umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy, z uwagi na wątpliwości dotyczące jej sytuacji finansowej i majątkowej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.