I SA/Gl 39/15

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 marca 2015 r. sprawy ze skargi S. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od nieruchomości na 2009 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zadłużoną na łączną kwotę około 200.000 zł. Stwierdził, iż nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i nie posiada majątku, poza udziałem we współwłasności domu. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne i osobiste łączą te osoby ze skarżącym, dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2013, zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, dokumentów wskazujących wysokość zobowiązań ciążących na skarżącym oraz wysokość kwot przeznaczonych w okresie ostatnich trzech miesięcy na spłatę tego zadłużenia, np. kserokopii wezwań do zapłaty, pokwitowań, zajęć egzekucyjnych itp. oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, wnioskodawca oświadczył, że zamieszkuje z ojcem, lecz ma z nim złe relacje, toteż zajmuje oddzielne pomieszczenia i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosząc koszty własnego utrzymania. Zaznaczył, że nie potrafi udokumentować swoich dochodów, ponieważ praktycznie ich nie osiąga. Poinformował, iż jego żona pracuje, ale zamieszkuje osobno, a w małżeństwie panuje rozdzielność majątkowa. Skarżący ponownie zwrócił uwagę na ciążące na nim zadłużenie. Dodał, że postępowania egzekucyjne przeciwko niemu są umarzane jako nieskuteczne. Stwierdził, iż nie jest zarejestrowany jako bezrobotny ze względu na brak prawa do zasiłku. Wnioskujący przedstawił kserokopie: zawiadomienia o zajęciu świadczenia jego ojca z ubezpieczenia społecznego, swoich zeznań podatkowych za dwa ostatnie lata podatkowe (wykazano w nich niewielkie przychody, w 2014 r. wyłącznie z tytułu działalności wykonywanej osobiście w wysokości 3.844,42 zł), dokumentacji dotyczącej jego zadłużenia, m.in. postanowienia z dnia 25 lipca 2013 r. o umorzeniu egzekucyjnego postępowania cywilnego i z dnia 12 grudnia 2014 r. o umorzeniu egzekucyjnego postępowania administracyjnego (w obu przypadkach powodem umorzenia była bezskuteczność egzekucji, związana z brakiem środków na zajętych rachunkach bankowych oraz majątku mogącego podlegać zajęciu; wskazano, że skarżący utrzymuje się wyłącznie z prac dorywczych, ponadto komornik sądowy ustalił, że nie przebywa on pod adresem zameldowania, podanym w niniejszej sprawie jako adres jego zamieszkania) oraz pisemne oświadczenie jego ojca. Ojciec skarżącego przyznał, że nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, lecz jednocześnie oświadczył, iż przebywa on w miejscu zamieszkania jedynie okresowo. Wpis od skargi w sprawie wynosi 100 zł. Skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisów w takiej samej wysokości w jeszcze dwóch innych sprawach, w których również złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy – wszystkie te wnioski stanowią przedmiot dzisiejszego posiedzenia. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tego Prawa obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone. Konieczność precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego występuje szczególnie w niniejszej sprawie, w której wysokość kosztów sądowych jest niewielka, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku może spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny. Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżący wykonał takie wezwania w sposób wybiórczy. Przedłożył mianowicie tylko te dokumenty objęte wezwaniem, które eksponują jego problemy, tj. bardzo wysokie zadłużenie oraz bezskuteczność egzekucji, pominął natomiast pozostałe, obrazujące jego sytuację majątkową i rodzinną w pozostałych aspektach. Zaznaczyć zaś trzeba, że sytuacja ta budzi w tym zakresie wątpliwości, które powinny być wyjaśnione, zwłaszcza iż część spośród nich wynika z oświadczeń strony lub z nadesłanych materiałów. Uwagę tę odnieść można już do kwestii miejsca zamieszkania skarżącego oraz składu osobowego jego gospodarstwa domowego. Nie nadesłał on wszak zaświadczenia w sprawie zameldowania, poprzestając na oświadczeniach. Nie dostrzegł jednak, że pozostają one w częściowej, ale bardzo istotnej sprzeczności z pisemnym oświadczeniem jego ojca, według których zamieszkuje on pod wskazanym adresem jedynie okresowo. Ta ostatnia informacja znajduje zresztą potwierdzenie w treści uzasadnienia przedłożonego w kopii postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W jej świetle wnioskodawca pod tym adresem nie przebywa w ogóle. Nie można więc stwierdzić, gdzie skarżący właściwie zamieszkuje na stałe, jakie wydatki w związku z tym ponosi i z kim tworzy gospodarstwo domowe. Co więcej, wnioskujący, wykonując wezwanie, stwierdził, że ma żonę, mieszkającą w innym miejscu, lecz uchylił się od nadesłania jakiejkolwiek dokumentacji, która by jej dotyczyła, akcentując luźny charakter pożycia w jego małżeństwie oraz obowiązującą w nim rozdzielność majątkową. Te okoliczności nie mogą wszelako oznaczać pozostawienia sytuacji dochodowej i majątkowej wspomnianej osoby poza zakresem ustaleń faktycznych przeprowadzanych celem rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym usprawiedliwiać braku oświadczeń i dokumentów źródłowych na ten temat. Otóż ustrój majątkowy małżeński nie ma znaczenia w punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). Skarżący stwierdził, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, choć we wniosku określił się w taki sposób. We wniosku utrzymywał on także, że nie osiąga jakichkolwiek dochodów, później natomiast przyznał, iż niewielkie dochody uzyskuje, choć nie podał, z jakiego tytułu i w jakiej wysokości. Nie udokumentował też żadnych kosztów utrzymania, mimo że odpowiadając na wezwanie, zaznaczył, iż samodzielnie te koszty pokrywa, niemniej nie precyzując choćby ich wysokości. Nie wiadomo zatem, jak kształtują się stałe wydatki skarżącego oraz z jakich źródeł czerpie dochody potrzebne do opłacenia takich wydatków. W efekcie nie można zestawić ze sobą dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżącego, by na tej podstawie ocenić, czy pozostają one ze sobą w takiej proporcji, która umożliwia wygospodarowanie kwoty pozwalającej uiścić koszty sądowe, w niewielkiej przecież wysokości. Ustalenia te nie mogą być uznane za zbędne czy bezprzedmiotowe z tego powodu, że na wnioskodawcy ciąży bardzo wysokie zadłużenie oraz że w trakcie postępowań egzekucyjnych nie wykryto majątku czy środków na rachunkach bankowych umożliwiających skuteczne ściągnięcie tych należności Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.