I SA/Gl 4/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Wiciak, Sędziowie NSA Eugeniusz Christ (spr.), Małgorzata Wolf-Mendecka, Protokolant Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi T.T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej w K. – po rozpatrzeniu zażalenia pana T.T. wniesionego na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r. Nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z dnia [...]r. wystawionego przez Urząd Gminy P. na pana T.T. – zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ drugiej instancji stwierdził, że umorzone postępowanie prowadzone było na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zaległości w podatku od nieruchomości powstałe w 1996 i 1997 r. Realizując zlecenie wierzyciela organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...]r. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, egzekwując z niego kwotę [...] zł., wskutek czego pismem z dnia [...]r., wierzyciel ograniczył swoje roszczenia do kwoty [...] zł. Po sprecyzowaniu swojego pisma z dnia [...]r. zobowiązany domagał się umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego co też organ egzekucyjny uczynił postanowieniem z dnia [...]r. W zażaleniu na to orzeczenie zobowiązany wskazał na naruszenie art. 59 ustawy egzekucyjnej w związku z art. 107 k.p.a. kwestionując prawidłowość przytoczonej w sentencji postanowienia podstawy prawnej jako zbyt ogólnikowej. Zauważył, że przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej wskazuje cztery podstawy umorzenia postępowania, a samo jego prowadzenie naruszało prawo, gdyż zobowiązany był jednym z czterech wspólników spółki cywilnej, do których nieruchomość należała, a zatem tytuł wykonawczy powinien być wystawiony przeciwko wszystkim dłużnikom. Pominięcie przez Wójta Gminy P. pozostałych wspólników stanowiło naruszenie procedury wszczęcia postępowania egzekucyjnego w świetle art. 26 § 5 oraz art. 27 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, skutkiem czego całość tego postępowania jako prowadzonego przy ciężkim naruszeniu prawa, winna być wycofana z obrotu prawnego poprzez jego umorzenie na podstawie art. 59 tej ustawy. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej podaje w sposób łączny przypadki nakazujące umorzenie postępowania egzekucyjnego, a ponieważ ustawodawca nie podzielił ich w sposób bardziej szczegółowy, to w zupełności wystarczające jest przywołanie w podstawie prawnej tegoż przepisu, gdy wygaśnięcie obowiązku spowodowało zakończenie postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że organ egzekucyjny pozbawiony jest uprawnień do badania wymagalności dochodzonego roszczenia. Przedmiotowy tytuł wykonawczy nie nasuwał wątpliwości pod kątem wymogów z art. 27 § 1 ustawy egzekucyjnej, gdyż wszelkie dane dotyczące zobowiązanego były zgodne ze stanem faktycznym. Stąd bez znaczenia w tej sprawie był podnoszony w zażaleniu błąd co do osoby zobowiązanego, gdyż tego rodzaju zarzuty powinny być kierowane bezpośrednio do wierzyciela. W tym względzie wypowiedział się Wójt Gminy P. w postanowieniu z dnia [...]r. podkreślając, że w tej sprawie wydane zostały decyzje administracyjne, od których służyło odwołanie. W skardze na powyższe postanowienie skarżący pan T.T. wniósł o jego uchylenie jako wydanego z naruszeniem art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 124 k.p.a. i w związku z art. 107 k.p.a. Uzasadniając skargę skarżący podał, że z uwagi na treść art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej przytoczona podstawa umorzenia postępowania jest niepełna i wymaga sprecyzowania. Umorzenie postępowania w związku z uregulowaniem zobowiązania pozostaje w sprzeczności z powołanym przepisem, żądaniem skarżącego, a także przedstawionym stanem faktycznym i prawnym. Stan ten jednoznacznie wskazuje, że całość zobowiązania spółki cywilnej powstałego w trakcie jej działalności, co do której organ podatkowy pierwszej i drugiej instancji odmawiał umorzenia stosownymi decyzjami, została wyegzekwowana wyłącznie od skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wobec jego osoby. Zdaniem skarżącego po analizie tytułu wykonawczego oraz prowadzonego na jego podstawie postępowania egzekucyjnego, należy stwierdzić, że całość postępowania obarczone było rażącym naruszeniem prawa co w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. uzasadnia wystąpienie ze skargą na stwierdzenie nieważności zarówno tytułu wykonawczego jak i całego postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na fakt, że dłużnikiem i zobowiązanym byli solidarnie wspólnicy spółki cywilnej "A", to zarówno upoważnienie jak i tytuł wykonawczy winien wskazywać jako zobowiązanych wszystkich wspólników jako dłużników – zobowiązanych solidarnie. Skoro zarówno upoważnienie jak i tytuł wystawione zostały błędnie na jednego wspólnika to naruszono art. 27 § 2 i art. 26 § 5 ustawy egzekucyjnej. Doszło do naruszenia prawa poprzez błędne oznaczenie osoby zobowiązanej ( art. 27 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej ). Organ wystawiający tytuł wykonawczy dopuścił się także naruszenia w zakresie wskazania zarówno egzekwowanej należności jak i podstawy prawnej podając w nim jako rodzaj należności podatek od nieruchomości a jako podstawę prawną ustawę o podatkach i opłatach lokalnych. W ten sposób został naruszony zapis art. 27 § 1 pkt 3 i pkt 6 ustawy egzekucyjnej. Skarżący dodał, że przedmiotowe zobowiązanie ukształtowane zostało w wyniku decyzji administracyjnej z dnia [...]r. ustalającej "dodatkowy wymiar podatku od nieruchomości za lata 1994, 1995, 1996". Według strony skarżącej taki tytuł egzekucyjny oraz całość postępowania egzekucyjnego, jako prowadzonego przy ciężkim naruszeniu prawa, powinno być wycofane z obrotu prawnego, poprzez jego umorzenie, na podstawie art. 59 ustawy egzekucyjnej. Skarżący przytoczył szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazując, że wyroki te uzasadniają jego stanowisko i skargę, w tym naruszenie art. 107 k.p.a. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przyjęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga okazała się nieusprawiedliwiona. Zgodnie z treścią przepisu art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej ustawa egzekucyjna, postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Wymieniona norma prawna podobnie jak normy zawarte w pozostałych punktach art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej, reguluje faktyczne lub prawne przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przypadek fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego przewiduje przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej. Umorzenie postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne ( tak wyrok NSA z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt I OSK 804/06). W myśl art. 59 § 3 i § 4 ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, w przypadkach, o których mowa w § 1 i § 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 ( § 3 ). Postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu ( § 4 ). Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić zarówno przed wszczęciem egzekucji jak i po jej zakończeniu. Przepis art. 59 ustawy egzekucyjnej nie ustanawia bowiem terminu do umorzenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego ( tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 października 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 49/07). Organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z urzędu tylko wówczas, gdy wynika to z przepisu szczególnego. W pozostałych przypadkach wydanie takiego postanowienia następuje wyłącznie na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela. W niniejszej sprawie bezsporne było ustalenie organu egzekucyjnego, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne toczyło się wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]r. wystawionego przez wierzyciela oznaczonego jako Urząd Gminy P., obejmującego należności z tytułu podatku od nieruchomości, który organ egzekucyjny zaopatrzył w klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji i doręczył go zobowiązanemu w dniu [...]r. Zobowiązany mimo pouczenia nie skorzystał z prawa wniesienia zarzutów. W toku prowadzonej egzekucji doszło do wyegzekwowania od zobowiązanego egzekwowanej należności. Egzekucje, zakończono w dniu [...]r. Pismem z dnia [...]r. zobowiązany wniósł o umorzenie przedmiotowego tytułu egzekucyjnego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. Spełniając żądanie zobowiązanego organ egzekucyjny wydał w dniu [...]r. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu egzekucyjnego z dnia [...]r. w związku z całkowitym wyegzekwowaniem zaległości objętych tym tytułem, wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej. Wyegzekwowanie wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym polega na zgodnym z przepisami ustawy egzekucyjnej uzyskaniu środków pieniężnych z majątku zobowiązanego i przekazanie ich do majątku wierzyciela. Otrzymanie przez wierzyciela należnych mu od zobowiązanego środków pieniężnych oznacza spełnienie świadczenia i wygaśnięcie zobowiązania, a tym samym egzekwowanego obowiązku. Skoro poza sporem było, że postępowanie egzekucyjne zakończone zostało w wyniku wyegzekwowania wykonania obowiązku zobowiązanego skutkującego jego wygaśnięciem to organ egzekucyjny prawidłowo, w podstawie prawnej rozstrzygnięcia, powołał przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, zaś w uzasadnieniu faktycznym i prawnym wyjaśnił powody, dla których przepis ten w niniejszej sprawie miał zastosowanie. Wbrew twierdzeniom skargi przytoczona podstawa prawna umorzenia postępowania egzekucyjnego była pełna i zgodna z zaistniałym stanem faktycznym. Nie mogła budzić żadnych wątpliwości co do przyczyny ( wygaśnięcia obowiązku w związku z całkowitym wyegzekwowaniem zaległości ) umorzenia przedmiotowego postępowania. Należy jedynie dodać, że to ustawodawca decyduje o redakcji norm prawnych, o tym czy dana norma obejmuje jedną czy kilka hipotez skutkujących jej zastosowaniem. Organ egzekucyjny jedynie stosuje ukształtowany przez ustawodawcę przepis prawa bez możliwości jego modyfikacji na żądanie strony. Jest rzeczą oczywistą, że w pojęciu "wygasł z innego powodu" mieści się przypadek realizacji, wykonania podlegającego egzekucji obowiązku ( poza jego umorzeniem). Rację ma organ drugiej instancji twierdząc, że zgodnie z art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny ma obowiązek zbadania przed wszczęciem egzekucji jej dopuszczalność, natomiast jest pozbawiony uprawnień do badania wymagalności dochodzonego roszczenia wierzyciela. Wskazany przepis stanowi, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W myśl art. 29 § 2 zd. 1 ustawy egzekucyjnej jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i § 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej, nie nakłada na organ egzekucyjny powinności zweryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, gdyż badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie ( tak wyrok NSA z dnia 18 października 2006 r. sygn. akt II FSK 1302/05). W przedmiotowej sprawie egzekucja dotyczyła podatku od nieruchomości, a więc obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej ( art. 2 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej ), zaś tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo, gdyż spełniał wymogi art. 27 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej. W szczególności przedmiotowy tytuł nie zawierał błędu co do osoby zobowiązanego skoro skarżący nie kwestionuje faktu bycia wspólnikiem w spółce cywilnej w czasie powstania zobowiązania, zaś dochodzone tym tytułem należności ciążące na wspólnikach spółki ( a nie samej spółce) zostały określone w stosownych decyzjach ostatecznych dotyczących podatku od nieruchomości za 1996 i 1997 rok. Decyzje zostały wydane przed 1998 rokiem ze wskazaniem na skarżącego. Skarżący nie podważał tego faktu. Zarzucił natomiast, że tytuł wykonawczy powinien być wystawiony w stosunku do wszystkich wspólników łącznie jako zobowiązanych solidarnie. Należy tu zauważyć, że odpowiedzialność solidarna dłużników nie polega na konieczności dochodzenia spełnienia obowiązku solidarnego łącznie od wszystkich tak zobowiązanych lecz na tym, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych ( art. 366 k.c.). O ile organ podatkowy doprowadził do powstania zobowiązania podatkowego w odniesieniu do każdego ze współpodatników ( wspólników spółki cywilnej ) odpowiadających solidarnie, to przysługuje mu prawo wyboru podatnika lub podatników jako zobowiązanego lub zobowiązanych już na etapie wystawiania tytułu lub tytułów wykonawczych. To wierzyciel w tytule wykonawczym określa zobowiązanego ( lub zobowiązanych ) poprzez wskazanie imienia i nazwiska i jego adresu. Wskazanie to wiąże organ egzekucyjny, który nie jest uprawniony do badania zasadności lub wymagalności ciążącego na zobowiązanym obowiązku. Niesłuszny był również zarzut naruszenia art. 27 § 1 pkt 2,3 i 6 ustawy egzekucyjnej, gdyż okazał się on spóźniony. Doręczony zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego zawierał pouczenie o prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, w tym niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy egzekucyjnej. Zobowiązany nie skorzystał z tego prawa, zaś przepis art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej nie wskazuje, jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, uchybienie przepisowi art. 27 § 1 tej ustawy. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej wobec niespełnienia wymogów określonych w art. 27 powołanej ustawy, dotyczący braków formalnych samego tytułu wykonawczego, można kwestionować na etapie zgłoszenia zarzutów w trybie art. 34 ustawy egzekucyjnej. Nota bene przedmiotowy tytuł wykonawczy zawierał dane opisane w art. 27 § 1, a do tytułu dołączono dowód doręczenia upomnienia w dniu [...]r. Zaskarżone postanowienie nie narusza także przepisu art. 107 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. i art. 18 ustawy egzekucyjnej, gdyż zaskarżone postanowienia zawierają jej wszystkie niezbędne elementy świadczące o prawidłowości ich sporządzenia i wydania. Postanowienia posiadają w szczególności właściwie zredagowane uzasadnienia faktyczne i prawne, w zakresie odpowiadającym przedmiotowi rozstrzygnięcia. Na koniec warto zauważyć, że brak doręczenia decyzji (nakazów płatniczych) ustalającej podatek od nieruchomości pozostającej we współwłasności osób fizycznych pozostałym współwłaścicielom ( wspólnikom ) przedmiotowych nieruchomości mógł mieć znaczenie w postępowaniu podatkowym, a nie w postępowaniu egzekucyjnym. Dopiero stwierdzenie nieważności egzekwowanej decyzji albo jej uchylenie w trybie wznowieniowym rzutowałoby na dalszy bieg postępowania egzekucyjnego. Skoro w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził by zaskarżone postanowienie naruszało prawo w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę stosując przepis art. 151 tej ustawy.