I SA/Gl 450/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Beata Machcińska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] w sprawie [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej jako u.s.u.s.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] w sprawie [...], odmawiającą J. G. wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący w dniu 9 lutego 2017 r. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Wskazał, że zadłużenie to, zgodnie z art. 30 u.s.u.s,, nie podlega procedurze umorzenia i musi być opłacone przez płatnika składek. Pismem z dnia 9 maja 2017 r. skarżący, powołując się na trudną sytuację zdrowotną i finansową, wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tych zaległości. Rozpoznając ponownie sprawę organ podał, że na koncie skarżącego jako płatnika składek figurują zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika. Przywołał art. 30 u.s.u.s., który stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, na podstawie którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza należności z tytułu składek. Wyjaśnił, że w przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się", co oznacza, że w stosunku do wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcia jakiegokolwiek (tak pozytywnego, jak i negatywnego) rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. W stosunku do tej kategorii składek organ nie może więc badać przesłanek umorzenia określonych w art. 28 u.s.u.s. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie składek, które nie są całkowicie nieściągalne. Regulacja ta dotyczy jednak wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek. Przepis ten nie ma natomiast zastosowania do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o uchylenie, zmianę lub korektę ww. decyzji poprzez: - udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności w całości, a z ostrożności procesowej: - o udzielenie ulgi w postaci częściowego umorzenia należności, - rozłożenie na raty dostosowane do sytuacji wnioskodawcy. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek, w sytuacji, gdy ZUS nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego w związku z nowymi faktami, jakie zaistniały po złożeniu przez wnioskodawcę dokumentów, a jeszcze przed wydaniem decyzji; 2. popełnienie błędów przy ustalaniu stanu faktycznego; 3. błędną wycenę korzyści i strat z punktu widzenia interesu społecznego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia wszystkich faktów zaistniałych w trakcie postępowania wyjaśniającego. W sprawie zaszły nowe okoliczności mające zasadniczy wpływ na podjęcie decyzji w sprawie, których organ nie badał, gdyż nastąpiły po złożeniu dokumentów przez wnioskodawcę i uprawomocniły się w styczniu 2018 r. W dniu [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. wydał decyzję o umorzeniu należności skarżącego z tytułu zaległych zobowiązań podatkowych, uwzględniając okoliczności ich powstania, sytuację finansowo-majątkową skarżącego oraz możliwości uregulowania należności. W decyzji tej organ zauważył, że pojęcia "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" są kryteriami ustawowymi, których wystąpienie w konkretnej sprawie umożliwia (nie zobowiązuje) organowi podatkowemu przyznanie wnioskowanej ulgi, a do których zbadania organ został zobligowany przepisami prawa. Organ dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącego sam stwierdził, że zgromadzone w sprawie dowody wskazują, iż sytuacja finansowa, w której się znalazł jest trudna, a okoliczności na które się powołał, dotyczą w głównej mierze problemów zdrowotnych oraz związanej z tym sytuacji osobistej i finansowej. Ponadto wskazał, że organ ten ustalił, iż skarżący utrzymuje się z renty inwalidzkiej i zasiłków otrzymywanych z pomocy społecznej, jego dochody stanowią niewielką kwotę, która musi wystarczyć na utrzymanie mieszkania, wyżywienie, środki czystości i leki. Nadto organ ten uznał, że stan zdrowia strony wymaga niewspółmiernie wysokich wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych w stosunku do osób zdrowych, przy czym nie ma żadnych przesłanek, by przypuszczać, że stan zdrowia strony polepszy się. Jednocześnie stwierdzono, że skarżący oprócz zaległości podatkowych posiada liczne zobowiązania z innych tytułów, a jego zdolność płatnicza nie wzrośnie. Okoliczności te potwierdzają, że w sprawie wystąpiła przesłanka ważnego interesu podatnika. W odniesieniu do drugiej przesłanki, tj. interesu publicznego, skarżący podał, że organ podatkowy przyznał, iż w przypadku pobytu skarżącego w szpitalu, koszty utrzymania strony przejdą na państwo, a dotychczas ponosi je rodzina. W tych okolicznościach, z punktu widzenia społecznego, niewątpliwie korzystniejsze jest umorzenie zaległości podatkowych. W dalszych wywodach skargi skarżący stwierdził, że spełnione zostały przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 3 i 4 u.s.u.s. Zauważył, że Komornik Sądu Rejonowego w 2011 r. stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nadto ZUS został zawiadomiony, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. umorzył zaległości strony, w związku z czym pismem z dnia 9 stycznia 2018 r. uchylił dokonane we wrześniu 2017 r. zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Dalej, wskazując na błędy popełnione przez ZUS przy ustalaniu stanu faktycznego, skarżący zarzucił: 1. przyjęcie, że pobiera on emeryturę, a więc świadczenie, które daje inne perspektywy odzyskania należności w przyszłości od faktycznie otrzymywanej przez stronę okresowej renty inwalidzkiej przyznanej tylko do dnia 31 marca 2018 r., 2. przyjęcie nieadekwatnego do możliwości strony harmonogramu spłaty rat oraz wysokości kolejnych rat oraz naliczenie dodatkowych kosztów w wysokości 1.129 zł, tj. w wysokości 50% stawki odsetek z groźbą skierowania zadłużenia na drogę przymusowego dochodzenia w przypadku niepodpisana umowy o układ ratalny w przedstawionej formie, 3. nieuwzględnienie, że na skutek obowiązujących nowych uregulowań prawnych w dochodzeniu i ściąganiu alimentów organ potrąca z renty inwalidzkiej skarżącego kwotę 600 zł miesięcznie na zaspokojenie bieżącego obowiązku alimentacyjnego oraz kwotę 165 zł tytułem zaległego obowiązku alimentacyjnego na rzecz jego córki, która nadal się uczy, jest osobą z orzeczoną niepełnosprawnością, w związku z czym po zakończeniu nauki obowiązek alimentacyjny może nie wygasnąć. Ponadto, zdaniem strony, organ wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał analizy strat społecznych, jakimi rozstrzygnięcie to może skutkować. Zauważył zatem, że do tej pory generuje koszty (otrzymuje) 1.265 zł renty inwalidzkiej i 153 zł zasiłku opiekuńczego, a kosztami leczenia, opieki i rehabilitacji zajmuje się rodzina. Gdyby obowiązki te spadły na społeczeństwo, to koszty te, byłyby dużo wyższe niż obecna renta i zasiłek pielęgnacyjny, zważywszy, że sam pobyt w szpitalu, to kilka tysięcy zł miesięcznie. Wskazał również, że wobec stwierdzenia przez organ, że jego dług może być spłacony lub ściągnięty w drodze egzekucyjnej wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie stanu faktycznego i wsparcie finansowe na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, utrzymania mieszkania i żywności. W wyniku wywiadów środowiskowych przeprowadzonych przez pracowników MOPS w styczniu i lutym 2018 r. oraz kilku kontroli skarżący otrzymał wsparcie finansowe w kwotach: na styczeń 2018 r. - 300 zł, a na luty 2018 r. - 700 zł, co szczegółowo opisano w załączonych do skargi decyzjach. Wynika z nich, zdaniem skarżącego, że ZUS odmawiając umorzenia zaległości składkowych błędnie obliczył bilans zysków i strat, ściągając bowiem przymusowo dług, uzyska 377 zł miesięcznie, oddając równocześnie skarżącego na utrzymanie społeczeństwu. Tymczasem każde pół roku pozostawania skarżącego pod opieką rodziny przynosi Państwu wymierny brak kosztów, a zatem skarżący wniósł o pozostawienie go pod opieką rodziny. W konkluzji skarżący stwierdził, że zachodzą przesłanki do uznania całkowitej nieściągalności długu, albowiem nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu egzekucyjnym, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję a nadto jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Końcowo oświadczył, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niesamodzielną, z orzeczoną [...], wymaga stałej opieki i pomocy innych osób, choruje [...], [...] i [...], stale przyjmuje silne leki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegała decyzja z dnia [...], którą ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 4.310,81 zł, stanowiącej należność główną. Dokonując tej kontroli Sąd stwierdził, iż rozstrzygnięcie to nie narusza prawa. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na mocy art. 28 ust. 2 może to nastąpić tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazuje przesłanki stwierdzenia owej całkowitej nieściągalności. Z kolei art. 28 ust. 3 a dopuszcza umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia także w tych uzasadnionych przypadkach, w których nie zachodzi całkowita nieściągalność. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. stanowiącego o możliwości umorzenia zaległości i art. 29 tej ustawy dotyczącego odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenia tych należności na raty. Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że – jak stwierdził m.in. NSA w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13, LEX nr 1579391, wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu wyroki dostępne także w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). - możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona (...) Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. Z powyższego wnika, że zasadnie przyjęto w niniejszej sprawie, że wniosek dotyczący umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie może być przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia przez organ. Użycie przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. sformułowania "nie stosuje się" oznacza, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W tym stanie rzeczy organy obu instancji prawidłowo uznały, że w odniesieniu do tej części wniosku skarżącego złożonego przez jego pełnomocnika na rozprawie przed Sądem Okręgowym w B. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyłączonego postanowieniem tego Sądu z dnia [...], sygn. akt [...] do oddzielnego rozpoznania i przekazanego ZUS jako organowi właściwemu, należało zastosować regulację z art. 61 a § 1 K.p.a. Stanowi on, że w sytuacji, gdy z uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (na mocy art. 83 b u.s.u.s. rozstrzygnięcie to przybrało formę decyzji). Podkreślenia wymaga, że zasadnie odmowa wszczęcia postępowania dotyczy w niniejszej sprawie wyłącznie zaległości skarżącego z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Organy uwzględniły bowiem, że (jak wskazano m.in. w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 657/15, LEX nr 1958899) niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Z analizy znajdującej się w aktach administracyjnych sprawy "Informacji o stanie należności" (k. 11 akt administracyjnych) wynika bowiem, że suma zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2009 r. do czerwca 2009 r. (2.115,50 zł) oraz zaległych składek na ubezpieczenia zdrowotne za grudzień 2008 r. oraz okres od marca do września 2009 r. (2.195,31 zł) wynosi 4.310,81 zł, a więc jest to kwota, której dotyczy niniejsza sprawa. Łączna kwota odsetek od wszystkich zaległości skarżącego (tj. 7.913 zł) została objęta decyzją o odmowie umorzenia (kontrolowaną przez Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 449/18). Skoro zatem, jak wyżej wykazano, w stosunku do omawianej kategorii składek nie jest w ogóle dopuszczalne badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s., to opisana w skardze dramatyczna sytuacja zdrowotna i majątkowa skarżącego nie może mieć wpływu na wynik sprawy. Na marginesie, nawiązując do wywodów strony zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 8 maja 2017 r., wyjaśnić należy, że art. 56 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2077) określa przesłanki umorzenia należności wymienionych w art. 55 tej ustawy, a więc przypadających organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, należności pieniężnych o charakterze cywilnoprawnym. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz kwestie związane z wykonywaniem obowiązków w tym zakresie przez poszczególne podmioty regulują przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, której regulacje mają charakter systemowy i wyłączny w tym przedmiocie. Brak jest więc podstaw do stosowania do poszczególnych, związanych z tym zagadnień jakichkolwiek innych regulacji, w szczególności przepisów ustawy o finansach publicznych, regulujących działalnie podmiotów realizujących zadania w sferze szeroko pojętych finansów publicznych i na podstawie właściwych im regulacji działających. Podmiotem takim nie jest zaś w żadnym wypadku płatnik składek, który w aspekcie wykonywania swoich obowiązków ustawowych, nie występuje w charakterze jednostki funkcjonującej w ramach struktury podmiotów publicznych (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 278/18). Wobec powyższego, Sąd, powtarzając argumentację przedstawioną we wcześniejszym wydanym wobec skarżącego wyroku z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 359/16, oddalił skargę.