I SA/Gl 451/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędziowie WSA Teresa Randak, Bożena Suleja (spr.), Protokolant Halina Modliszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 i art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej także kpa) oraz art. 17, art. 18, art. 32, art. 33 pkt 4 i art. 34 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17.06. 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm., dalej także upea), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (dalej w skrócie Kolegium lub SKO) - po rozpoznaniu zażalenia J.P. na postanowienie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., Nr [...] z dnia [...] w sprawie zgłoszonych zarzutów zobowiązanego odnośnie prowadzonej egzekucji administracyjnej - utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania i wyjaśniło, że w związku z istniejącymi zaległościami z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego za okres od 1.10.2008r. do 30.09.2009r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., upomnieniem doręczonym w dniu 11.05.2010r., na podstawie art. 15 upea przypomniał zobowiązanemu J.P. o obowiązku uiszczenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego za w/w okres w łącznej wysokości [...] zł. (należność główna) wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami upomnienia w kwocie [...] zł. Ponadto organ poinformował zobowiązanego o terminie wpłaty należności oraz o skutkach jej nieuregulowania. Strona nie uregulowała spornych zaległości, co stało się przyczyną wystawienia przez wierzyciela w dniu [...] trzech tytułów wykonawczych o numerach: [...]. Po wszczęciu postępowania egzekucyjnego zobowiązany wniósł do organu egzekucyjnego pismo nazwane skargą na czynności egzekucyjne, które w istocie stanowiło zarzuty z art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jako postawę zarzutu wskazał nieistnienie obowiązku oraz błąd co do osoby zobowiązanego wskazując, że nie jest dłużnikiem i nie ma żadnego zadłużenia. Ponadto zobowiązany podniósł, że zablokowane konto bankowe w banku A Oddział w Z. założone zostało tylko do wypłaty zasiłków z ośrodka pomocy społecznej, które z mocy art. 10 § 4 upea nie podlegają egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Z. działając jako wierzyciel uznał za uzasadniony zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej ze świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej na rachunek bankowy dłużnika założony specjalnie w celu przekazywania tychże świadczeń przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. (pkt 1), natomiast w pozostałym zakresie uznał zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione (pkt 2). Na tę część rozstrzygnięcia wierzyciela J.P. w dniu 16.01.2012 r. złożył zażalenie, zarzucając niezgodność z obowiązującym prawem i stanem faktycznym. Podniósł, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym oraz że nie ma żadnego zgodnego z prawem zadłużenia w Funduszu Alimentacyjnym albowiem w okresie, którego dotyczy obowiązek alimentacyjny syn pozostawał na jego utrzymaniu. Skarżący powołał się ponadto na przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 27 i 135 § 2 krio). Badając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wskazało, że stosownie do treści art. 6 § 1 upea, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Z kolei zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są podstawowym środkiem ochrony przysługującym zobowiązanemu, jeżeli postępowanie narusza jego istotne zasady lub jeśli egzekucja jest niedopuszczalna. Przepis art. 33 pkt 1 - 10 upea przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W szczególności podstawą zarzutu może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku (pkt 1) jak również błąd co do osoby zobowiązanego (pkt 4). W myśl art. 34 § 1 omawianej ustawy, zarzuty oparte na podstawach wskazanych przez zobowiązanego organ egzekucyjny miał obowiązek rozpatrzyć po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie (§ 2). Stosownie bowiem do treści art. 17 § 1 upea, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego w niniejszej sprawie Kolegium wskazało, że podstawa do wniesienia zarzutów określona w art. 33 pkt 1 upea łączy w sobie cztery różne przesłanki mające charakter zarówno faktyczny jak i prawny. Zobowiązany, wnosząc zarzuty oparte na tej podstawie, powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał ale wygasł z powodu wykonania (okoliczność faktyczna) lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa (przedawnienie) lub czynności prawnych (uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku). Ponadto Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 1a pkt 20 upea, przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Kolegium stwierdziło, iż podniesione przez J.P. zarzuty odnoszą się de facto do postępowania prowadzonego przez organ samorządu terytorialnego. Z tytułów wykonawczych wynika, że podstawę prawną egzekwowanych należności stanowiła ostateczna decyzja administracyjna wydana przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. nr [...] z dnia [...], którą dłużnik alimentacyjny J.P. zobowiązany został do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną A.P. świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego w okresie od 1.10.2008r. do 30.09.2009r. w wysokości [...] zł. wraz z ustawowymi odsetkami. Powyższa decyzja została doręczona adresatowi w dniu 25.02.2010r. Decyzja ta została wskazana w tytułach wykonawczych zgodnie z wymogiem art. 27 § 1 pkt 3 upea. Oznacza to, że niniejsze postępowanie egzekucyjne toczy się w oparciu o funkcjonującą w obrocie prawnym ostateczną decyzję Prezydenta Miasta Z., wydaną na podstawie art. 27 ustawy z dnia 7.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odnośnie kolejnej podstawy zarzutu - błędu co do osoby zobowiązanego – Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że powyższa podstawa może dotyczyć zarówno sytuacji, w której organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne wobec osoby, która błędnie uznał za zobowiązanego i której doręczył tytuł wykonawczy oraz sytuacji, w której w tytule wykonawczym wskazano osobę, w której w ogóle nie ciąży żaden obowiązek. SKO podniosło, że kwestia prawidłowości obciążenia zobowiązanego obowiązkiem zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego mogła być wyłącznie przedmiotem postępowania przed organem administracji właściwym do wydania powyższej decyzji. Kwestionowanie prawidłowości decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] w postępowaniu egzekucyjnym nie jest możliwe, bowiem organ nadzoru oraz organ egzekucyjny nie są uprawnione do rozpoznania sprawy od strony merytorycznej, wówczas bowiem stałyby się trzecią instancją postępowania. Na tak wydane postanowienie, pismem z dnia 8.03. 2012r. J.P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którą określił jako skarga w sprawie niezgodnego z prawem postępowania Dyrekcji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w zakresie przyznania kosztem jego osoby dodatkowych świadczeń alimentacyjnych z Funduszu Alimentacyjnego na rzecz syna A.P. Skarżący przedstawił w skardze dotychczasowy przebieg postępowania załączając kopie korespondencji w sprawie, w tym pismo z dnia 12.05.2010r. skierowane do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. (wniosek o odstąpienie od roszczeń w sprawie rzekomego zadłużenia wobec Funduszu), w którym podnosił, że na bieżąco realizował swój obowiązek alimentacyjny. W uzasadnieniu skargi zarzucił naruszenie szeregu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących doręczenia decyzji o przyznaniu świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego tj. 109 § 1 kpa a także innych przepisów postępowania: art. 8, 9 i 10 § 1, 12 § 1, art. 35 § 1, art. 67, 68, 69 kpa. Nadto zarzucił Kolegium naruszenie art. 138 kpa poprzez powstrzymanie się od merytorycznego załatwienia sprawy. Skarżący podkreślił, że brak było podstaw do wydania decyzji o przyznaniu dodatkowych świadczeń z Funduszu albowiem obowiązek alimentacyjny był na bieżąco i w pełni realizowany. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i wskazało, że stosownie do art. 29 §1 upea organ egzekucyjny nie może badać zasadności obowiązku podlegającego egzekucji tj. nie może kwestionować zasadności decyzji, na mocy której nałożono ten obowiązek. Tymczasem zarzuty strony skarżącej dotyczą ostatecznej decyzji z dnia [...] i są de facto próbą podważenia jej słuszności. W piśmie procesowym z dnia 5.05. 2012r. skarżący podtrzymał dotychczasowe argumenty. Odnosząc się do odpowiedzi na skargę zarzucił dodatkowo, że Kolegium nie ustosunkowało się do twierdzeń strony skarżącej. Podniósł też, iż Kolegium nie jest organem egzekucyjnym a zatem nie może powoływać się na art. 29 § 1 upea i stwierdził, że bezpośrednio "obwinionym" organem jest Prezydent Miasta Z., który wydał niezgodną z prawem decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W tym zakresie mieści się ocena czy zaskarżony akt administracyjny odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Z akt sprawy wynika, iż kontroli Sądu poddana została wypowiedź wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym przeciwko skarżącemu jako zobowiązanemu. Dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu Sąd uznał, iż postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] jest prawidłowe. Przystępując do rozpoznania niniejszej sprawy w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podstawą prawną zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie przyczyny enumeratywnie wymienione w tym przepisie: - wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku, - odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej, -określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 w/w ustawy, - błąd co do osoby zobowiązanego, - niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym, - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego, - brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 w/w ustawy, - zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, - prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, - niespełnienie wymogów określonych w art. 27 w/w ustawy. Zarzuty wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, który powinien zawierać pouczenie o możliwości wniesienia tego środka prawnego. Trzeba też wyraźnie podkreślić, iż zobowiązany nie może po upływie 7-dniowego terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać zarzutów oraz wnosić nowych zarzutów w terminie późniejszym, przywołując nowe ich podstawy. Zatem zarówno organ odwoławczy, rozpatrujący zażalenie na postanowienie wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów, jak i sąd administracyjny, do którego skierowano skargę na to rozstrzygnięcie nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy przez zobowiązanego w zażaleniu, a tym bardziej dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. wyrok NSA dnia 26.08 2011r., sygn. akt II FSK 474/10). W badanej sprawie dotyczy to podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 109 § 1 kpa poprzez brak doręczenia stronie decyzji będącej podstawą obowiązku. Mając na uwadze treść zarzutów sformułowanych przez skarżącego stwierdzić należy, iż obejmują one sytuacje przewidziane w art. 33 pkt 1 i 4 upea tj. nieistnienie obowiązku oraz błąd co do osoby, której dotyczył tytuł wykonawczy. Trzeba zwrócić uwagę, że art. 34 § 4 powołanej ustawy traktuje o dwóch rodzajach postanowień w sprawie zarzutów wniesionych m.in. na tej podstawie - postanowieniu organu egzekucyjnego w sprawie zarzutów oraz postanowieniu wierzyciela zawierającego stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów, przy czym od obydwu postanowień przysługuje zażalenie (§ 2 i 5 tego przepisu). Zgodnie z tą regulacją zasadą jest, że postanowienie organu egzekucyjnego winno być poprzedzone ostatecznym postanowieniem wierzyciela. Z istoty przyjętego w ustawie rozwiązania wynika, że stanowisko wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów ma dla organu egzekucyjnego charakter wiążący i organ ten nie ma uprawnień do jego podważenia (art. 34 § 1upea). W ocenie Sądu, wbrew argumentom skarżącego, zaskarżone postanowienie wierzyciela nie narusza prawa. W szczególności nie można podzielić zarzutu o nieistnieniu obowiązku objętego tytułem wykonawczym, który sprowadza się w badanej sprawie do kwestionowania zgodności z prawem decyzji nakazującej zwrot należności wypłaconych osobie uprawnionej. Zobowiązany, wnosząc zarzuty oparte na tej podstawie, powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania (okoliczność faktyczna) lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa (przedawnienie) lub czynności prawnych (uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku). Jak słusznie wskazał organ odwoławczy podstawę nałożonego na zobowiązanego obowiązku stanowiła ostateczna decyzja administracyjna z dnia [...] Nr [...], wydana przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., mocą której J.P. (dłużnik alimentacyjny) zobowiązany został do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną – A.P. - świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego w okresie od 1.10.2008r. do 30.09.2009r. w wysokości [...] zł. wraz z ustawowymi odsetkami. Powyższa decyzja została prawidłowo doręczona adresatowi w dniu 25.02.2010r. i nie została zaskarżona. Zgodnie z wymogiem art. 27 § 1 pkt 3 upea została także wskazana w tytułach wykonawczych. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne toczy się w oparciu o funkcjonującą w obrocie prawnym ostateczną decyzję administracyjną. Badanie prawidłowości decyzji stanowiącej podstawę prawną obowiązku podlegającego egzekucji pod względem merytorycznym na obecnym etapie postępowania nie jest możliwe i to zarówno przez organ odwoławczy jak i przez organ egzekucyjny (art. 29 § 1 i art. 33 pkt 1 upea). Podstawą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym nie mogą być okoliczności dotyczące zakończonego ostateczną decyzją postępowania administracyjnego. Przyjęcie poglądu przeciwnego byłoby równoznaczne z umożliwieniem zobowiązanemu podważania ostatecznych decyzji poza trybami nadzwyczajnymi dla tego celu przewidzianymi. Skarżący, powołując się na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym nie wskazał, że owo nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tytułu wykonawczego. Jak natomiast podkreśla się w orzecznictwie, zestawienie art. 29 § 1 in fine z art. 33 pkt 1 upea prowadzi do wniosku, że zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazujący na nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym, dotyczyć może wyłącznie sytuacji, kiedy nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tego tytułu (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2010r., sygn. akt II FSK 1378/08). Nie może zostać również uwzględniony zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego, dotyczący błędu co do osoby zobowiązanego. Z akt sprawy jednoznacznie bowiem wynika, że skarżący jest osobą, którą wymieniono w tytule wykonawczym. Należy podkreślić, że zarzut błędu co do osoby zobowiązanego dotyczy kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję (por. wyrok NSA z 29.12.1998r., sygn. akt III SA 2801/97 oraz wyroki NSA z dnia 11.03.2009r., sygn. akt I OSK 1514/08 i z dnia 12.06.2007r., sygn. akt I OSK 209/07 wskazujące na konieczność przedstawienia przez składającego zarzut dowodu na to, że zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego). Przez błąd co do zobowiązanego rozumie się sytuacje dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, kiedy organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznał za zobowiązanego, w związku z czym doręczył jej tytuł wykonawczy oraz pouczył o prawie zgłoszenia zarzutów. Po drugie, kiedy wskazano w tytule wykonawczym osobę, na której nie ciąży obowiązek egzekucyjny. Żadna z tych sytuacji nie zachodzi w niniejszej sprawie. Sąd badając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że organ dokonał właściwej oceny okoliczności konkretnego przypadku stanowiącego podstawę zarzutu na podstawie przeprowadzonej analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w postanowieniu uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym nie naruszył art. 138 tej ustawy. Nie zasługują na także na uwzględnienie zarzuty skargi odnośnie naruszenia art. 12 § 1 i art. 35 § 1 kpa, a także art. 10 § 1 w zw. za art. 8 i 9 kpa, art. 67, 68, 69. W tym zakresie wskazać trzeba, że skarżący nie sprecyzował, na czym polegało naruszenie tych przepisów w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym a z treści skargi wynika niewątpliwie, że zarzuty te dotyczą postępowania w sprawie wydania decyzji przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., którą od początku kwestionuje skarżący. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regułą prawa, tym samym nie dopatrzył się naruszenia przepisów w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.