I SA/Gl 455/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [....] r. nr [....] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku z dnia 19 czerwca 2012 r. J. P. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od wpisu sądowego. Uzasadniając żądanie odesłał do obszernych wcześniejszych jego pism z dnia 28 maja 2012 r. oraz z dnia 3 kwietnia 2012 r. Stwierdził dalej, że w chwili obecnej nie ma nic do dodania do przedstawionej tam argumentacji. Odnotował dalej w ramach uzasadnienia wniosku, że "sprawa jest wynikiem wyłącznego przeoczenia Sądu zaś [jego] skarga/zażalenie stanowią jakoby reklamację produktu (Postanowienia) i nie [zna] przypadku, aby od konsumenta pobierano jakiekolwiek opłaty za usunięcie wady wyrobu zawinionej przez wytwórcę. W tym przypadku, [jego] zdaniem, jednoznaczne regulacje prawne zawarte są w art. 9 KPA oraz 5 KC." W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że nie istnieją osoby, z którymi prowadziłby wspólnie gospodarstwo domowe oraz które uczestniczyłyby w finansowaniu wskazanego dalej majątku. Na owy majątek skarżącego składają się: mieszkanie o powierzchni 84,95 m2; garaż o pow. 18 m2 oraz samochód osobowy marki Nissan [...] (rok prod. 2001), którego wartość oszacowana została na potrzebę polisy ubezpieczeniowej na kwotę 8.600,00 zł. J. P. zdeklarował, że jego miesięczne dochody brutto stanowią kwotę 3.985,00 zł. Oświadczył nadto, że prawdopodobnie żyje ponad stan, w efekcie comiesięcznie korzysta z kredytu odnawialnego w rachunku bankowym, a dopuszczalny debet wynosi od 300 do 800 złotych. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia skłoniła referendarza sądowego do wystosowania do skarżącego wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (pismo z dnia 21 czerwca 2012 r.) poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; potwierdzenia wpłat z tytułu czynszu, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto oszacować miesięczne koszty związane z utrzymaniem samochodu; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po maju 2011 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy (zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); dochody z tytułu świadczeń emerytalnych można wykazać za pomocą kopii stosownych decyzji ZUS bądź "odcinków" potwierdzających odbiór tego świadczenia; 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2010-2011; 5) udokumentowanie okoliczności wykorzystywania kredytu odnawialnego; 6) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym. W wezwaniu, doręczonym skarżącemu w dniu 28 czerwca 2012 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej w skrócie: P.p.s.a. W piśmie procesowym z dnia 5 lipca 2012 r., skierowanym na "na ręce Pani Prezes Wydziału I", zatytułowanym wszakże "dotyczy: odpowiedzi na WEZWANIE z dn. 21.06.2012 r. (otrzymałem 28.06.2012) do uzupełnienia danych zawartych w moim wniosku PPF z dn. 19.06.2012 r.", skarżący oświadczył, że żądane przez referendarza informacje nie mają nic wspólnego z regulacjami art. 252 § 1 i 2, zaś stanowią wyraźną ingerencję w dobra osobiste skarżącego, a w szczególności prawa do prywatności oraz do ochrony danych osobowych. Zdaniem skarżącego przepis ten dotyczy jedynie posiadania, a nie dysponowania posiadanym majątkiem. Podkreślił dalej, że nie bez znaczenia jest tutaj fakt, że przedmiotem jego wniosku jest zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł w sprawie spowodowanej wyłącznie błędem WSA, za którego sprostowanie nie zamierza płacić, korzystając z regulacji art. 5 Kodeksu cywilnego. Podniósł, że sprawę szczegółowo wyjaśnił w piśmie z dnia 28 maja 2012 r. Odnośnie dochodów uzyskiwanych w latach 2010-2011 oraz obecnie, poinformował, że jedynym źródłem jego dochodów jest świadczenie emerytalne, które po kolejnych waloryzacjach wynosi tyle ile wskazał w druku PPF. Wyjaśnił dalej, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy "nie był nigdy uzasadniony trudną sytuacją materialną, a zapisem art. 5 KC". W tych ramach stwierdził, że pkt 1 do 3 oraz 5 i 6 wezwania referendarza uważa za nieuprawnione i tym samym skorzysta z prawa odmowy ich spełnienia. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym (zgodnie z wyznaczonym przez skarżącego zakresem wniosku, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że jedyną przesłanką przyznania prawa pomocy jest sytuacja finansowa strony, która uniemożliwia jej partycypowanie w kosztach prowadzonego postępowania sądowego. Żadnych innych przesłanek sąd administracyjny nie może brać na uwagę, ponieważ nie znajdują one oparcia w przepisach ustawy. Stąd też przekonanie skarżącego, że w jego przypadku miałby zastosowanie art. 5 Kodeksu cywilnego nie mogło uzasadniać przyznania prawa pomocy. Co znamienne, skarżący podkreślił, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie był nigdy uzasadniany trudną sytuacją materialną. W tym stanie rzeczy już ta okoliczność musi skutkować odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy. Mając jednakże na uwadze tę część oświadczenia z dnia 5 lipca 2012 r., w której skarżący po części ustosunkował się do wezwania referendarza sądowego (poruszył kwestię wysokości jego dochodów), trzeba do wniosku skarżącego odnieść się także przez pryzmat, przywołanej na wstępie rozważań, przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Na wstępie trzeba zaznaczyć, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. I tak, działając na podstawie art. 255 P.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208). Uprawienia w tym zakresie posiada także referendarz sądowy, który działa w takich przypadkach na podstawie art. 258 § 2 pkt 3 i 5 P.p.s.a. Przyjmuje się w orzecznictwie, że wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. skorzystano w tym przypadku. Referendarz uznał bowiem, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Dokumenty, wymagane wezwaniem z dnia 21 czerwca 2012 r., miały w sposób jednoznaczny: zobrazować wysokość dochodów skarżącego (pkt 3 i 4 wezwania), udokumentować wysokość wydatków obciążających budżet domowy (pkt 1, 2 i 5 wezwania). Dodatkowo wezwanie referendarza sądowego zmierzało do precyzyjnego ustalenia kręgu osób, które mogłyby w jakikolwiek sposób współkształtować sytuację finansową wnioskodawcy. Podstawą faktyczną do wystosowania wobec skarżącego pkt 6 wezwania z dnia 21 czerwca 2012 r. był odbiór korespondencji tutejszego Sądu z dnia 27 czerwca 2011 r. oraz z dnia 19 lipca 2011 r. przez osobę, która na zwrotnych pokwitowaniach odbioru przesyłek oznaczona została jako "dorosły domownik". Szerokie spektrum informacji wymaganych od skarżącego było w tej sprawie determinowane tym, iż oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów sądowych, które jest on zobowiązany ponieść, a te na obecnym etapie postępowania są relatywnie niskie. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Reasumując skarżący nie dopełnił w tej sprawie obowiązkowi współpracy w Sądem w kwestii wnioskowanego prawa pomocy. Taka bierna postawa procesowa musi skutkować nieuwzględnieniem wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o prawo pomocy wykazała, że spełnia stosowne przesłanki, to uchylenie się przez stronę od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, powoduje, że powinna się ona liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt I FZ 56/11; LEX nr 783645). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.