I SA/Gl 483/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Beata Machcińska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2017 r. sprawy ze skargi A sp. z o. o. w T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi złożonej przez Przedsiębiorstwo A Sp. z o.o. w T. (dalej: "skarżąca", "Spółka") jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko Spółce a dotyczącego jej zaległości w podatku od towarów i usług i podatku dochodowym od osób fizycznych. Stan sprawy przedstawia się następująco. 1. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w B., będący zarazem organem egzekucyjnym i wierzycielem, w oparciu o art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. - Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie: u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko skarżącej Spółce na podstawie tytułów wykonawczych: 1) z dnia [...]r., nr [...]; 2) z dnia [...] r., nr [...]; 3) z dnia [...] r., nr [...]; 4) z dnia [...] r., nr [...]; 5) z dnia [...] r., nr [...]; 6) z dnia [...]r., nr [...]; 7) z dnia [...]r., nr [...]. W przekonaniu organu egzekucyjnego kontynuowanie tego postępowania byłoby niecelowe, gdyż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że z egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. 2. W zażaleniu Spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i dalsze prowadzenie egzekucji. Stwierdziła, że organ egzekucyjny poczynił błędne ustalenia, gdyż jakkolwiek obecnie nie dysponuje ona żadnymi nieruchomościami ani ruchomościami, to jednak z sukcesem realizuje szereg wierzytelności dochodzonych od swych dłużników. Za godne uwagi uznała przy tym wskazanie, że niespełna dwa miesiące przed wydaniem kwestionowanego postanowienia komornik sądowy dokonał podziału środków z licytacji resztek ruchomości ([...]), a następnie informował o zamiarze podziału kwoty ponad [...] zł, która spłynęła od jednego z dłużników. Nie mniej istotne jest to, że łączna wartość wszystkich wierzytelności (w razie pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia spraw sądowych) może wynieść nawet [...] zł. Jako że wiele z nich ma charakter wieloletni trudno co prawda przewidzieć, kiedy zostaną zrealizowane, jednakże, zdaniem Spółki, rezygnacja przez organ egzekucyjny z dalszego prowadzenia postępowania rodzi ryzyko pominięcia go przy podziale kolejnych środków. 3. Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. - Dz. U. z 2016 r., poz. 23), dalej oznaczanej jako: k.p.a., oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 54 § 5 u.p.e.a., utrzymał w mocy wyżej wskazane postanowienie organu egzekucyjnego. 3.1. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, organ nadzoru wpierw zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że pierwotnie było ono prowadzone również na podstawie czterech innych (wcześniej wydanych) tytułów wykonawczych [z dnia [...] r., nr [...] oraz nr [...], z dnia [...] r., nr [...] i z dnia [...] r., nr [...]], lecz przekazano je Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w T. – C. G., który: 1) na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]r., sygn. akt [...] został wyznaczony do łącznego prowadzenia egzekucji z ruchomości opisanych w protokole zajęcia sporządzonym przez organ egzekucyjny w dniu 22 lipca 2015 r. (wśród nich znalazły się [...] i wyposażenie biura); 2) na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] r., sygn. akt [...] został wyznaczony do łącznego prowadzenia egzekucji ze środków pieniężnych znajdujących się na rachunkach bankowych w B S.A., C S.A. i D w T. Nim to nastąpiło organ egzekucyjny podejmował liczne próby wyegzekwowania należności, niemniej jednak zajęcia rachunków bankowych dokonywane w dniach 20 lipca 2015 r., 18 września 2015 r. i 22 września 2015 r. okazywały się bezskuteczne (w przeważającej mierze – wobec braku środków; w kilku przypadkach – wskutek braku otwartych rachunków). Z niektórych informacji przekazywanych przez banki wynikało, że doszło do zbiegu egzekucji, natomiast analiza dostępnych rejestrów pozwoliła na stwierdzenie, że innymi rachunkami bankowymi Spółka nie dysponuje. Ponadto na podstawie protokołu o stanie majątkowym z dnia 21 lipca 2015 r. organ egzekucyjny ustalił, że Spółka nie posiada wartości niematerialnych i prawnych ani akcji, nieruchomość, w której ma swą siedzibę, jest własnością innego podmiotu, a środki transportu zostały sprzedane bądź zajęte przez komornika sądowego. W oparciu o ten sam dokument organ egzekucyjny powziął wiedzę o zaległościach Spółki wobec organu rentowego w wysokości [...] zł oraz innych zaległościach (cywilnoprawnych) w kwocie około [...] zł. Zarazem, mając na względzie oświadczenie Spółki o posiadaniu udziałów w E Sp. z o.o. i wierzytelności w F Sp. z o.o. i G S.A., w dniu 18 września 2015 r. podjął próbę zajęcia tych wierzytelności, jak również wierzytelności w H Sp. j., I S.A. oraz J S.A. Jak się jednak okazało, podmioty te nie miały wobec Spółki wymagalnych zobowiązań. Natomiast dokonane w tym samym czasie zajęcie u M. A. K było nieskuteczne. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ dokonał również zajęcia ruchomości opisanych w protokole sporządzonym w dniu 22 lipca 2015 r. Jak już jednak wspomniano, do tego składnika majątkowego nastąpił zbieg egzekucji, a jej dalsze prowadzenie zostało powierzone komornikowi sądowemu. 3.2. Przystępując w tej sytuacji do przedstawienia motywów swej kwalifikacji, Dyrektor Izby Skarbowej wyraził przekonanie, że zastosowanie przez organ egzekucyjny art. 59 § 2 u.p.e.a. w rozpatrywanym przypadku było dopuszczalne. Istotnie bowiem z analizy akt sprawy wynika, że Spółka nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego i uzyskanie środków przewyższających wydatki egzekucyjne. Dostrzec przy tym trzeba, że wskazane w zażaleniu wierzytelności nie zostały skonkretyzowane, a zatem nie jest możliwe ich zajęcie. Natomiast dłużnicy tych wierzytelności, które ujawniono w protokole o stanie majątkowym, nie potwierdzili ich istnienia. Poza tym nie może umknąć uwadze, że do znacznej części zaległości postępowanie egzekucyjne nadal się toczy, albowiem na mocy postanowienia wydanego w niniejszej sprawie zostało umorzone jedynie w części nieznajdującej pokrycia w majątku Spółki. W tej części przeprowadzenie ponownej egzekucji będzie jednak możliwe (w myśl art. 61 u.p.e.a.) w przypadku ujawnienia majątku lub źródła dochodu Spółki przewyższającego kwotę wydatków egzekucyjnych. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie. Podtrzymała stanowisko zajęte w zażaleniu. Dodatkowo zwróciła uwagę, że w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt 586/15 wyraźnie stwierdzono, że zaniechanie wyjaśnienia istnienia przesłanki pozwalającej na umorzenie postępowania egzekucyjnego na dzień podejmowania postanowienia czyni wydane rozstrzygnięcie dowolnym, co implikuje wyeliminowanie go z obrotu prawnego. 5. W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej przytoczył argumentację powołaną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tą regulacją postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Sposób zredagowania tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że kwalifikacja w omawianym przedmiocie ma charakter fakultatywny przy czym możność jej podjęcia jest uzależniona od zaistnienia stanu niecelowości dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego nieefektywność. W oparciu o tę normę organ egzekucyjny ma bowiem prawo (a nie: obowiązek) umorzenia postępowania egzekucyjnego. Może to jednak uczynić tylko w określonym przypadku, a mianowicie wówczas, gdy w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Stwierdzenie istnienia tej okoliczności stanowi konieczny i wystarczający zarazem warunek możności umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie powołanego przepisu. Dla prawidłowości kwalifikacji w tym względzie podjętej istotne jest więc zweryfikowanie, czy wspomniana przesłanka ziściła się w dacie wydania postanowienia, a zatem czy w tym czasie istniał stan bezskuteczności dalszego prowadzenia egzekucji. W świetle powyższego jest oczywiste, że stwierdzenie spełnienia przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga uprzedniego przenalizowania sytuacji zobowiązanego przez pryzmat możliwości wyegzekwowania od niego dochodzonej należności. Weryfikacja sytuacji, w jakiej zobowiązany się znajduje, jest zatem niezbędna, a ustalenia poczynione w tym zakresie powinny znaleźć odzwierciedlenie w motywach wydanego przez organ postanowienia. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga więc uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę twierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powinność ta spoczywa na organie egzekucyjnym. Możność umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. ma on zatem tylko wówczas, gdy spełni ten obowiązek (por. m. in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 659/17 czy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2798/15; dostęp: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, w ocenie Spółki, organ nie sprostał temu wymogowi, gdyż w swych wywodach całkowicie pominął fakt, że egzekucja niezmiennie jest skutecznie prowadzona (ostatnio dokonano podziału środków z licytacji resztek ruchomości). Ponadto jego uwadze umknęło, że Spółka z powodzeniem dochodzi wielu wierzytelności, a ich łączna wartość (w razie pomyślnego rozstrzygnięcia spraw sądowych) może wynieść nawet [...]zł. Wreszcie, zdaniem skarżącej, rezygnacja przez organ egzekucyjny z dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego wywołuje ryzyko pominięcia go przy podziale kolejnych wyegzekwowanych środków. Zarzuty te należy uznać za chybione. W pierwszej kolejności dostrzeżenia wymaga, że kwestionowana kwalifikacja dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ na podstawie siedmiu kolejnych z jedenastu wystawionych przeciwko Spółce tytułów wykonawczych. Jej następstwem nie jest zatem umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie czterech pierwszych tytułów wykonawczych w ramach którego istotnie doszło do skutecznego zajęcia ruchomości Spółki ([...] i wyposażenia biura). Rozróżnienie to jest istotne. Pozwala ono bowiem zrozumieć działanie organu, który uznał, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dalsze prowadzenie egzekucji na podstawie wspomnianych kolejnych tytułów wykonawczych byłoby niecelowe z uwagi na jego nieefektywność. Stanowisko to zostało należycie umotywowane w uzasadnieniu postanowienia, w którym organ przeprowadził wszechstronną i rzetelną analizę sytuacji Spółki, wykazując brak składników majątkowych, z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Organ szczegółowo zaprezentował dotychczasowy przebieg postępowania egzekucyjnego. Chronologicznie zestawił też podjęte środki egzekucyjne. Z przedstawionej przezeń informacji o stanie sprawy jednoznacznie wynika, że w dacie podejmowania kwestionowanego postanowienia wszelkie podjęte próby zidentyfikowania składników majątkowych, które są wolne od zajęć i pozwalałby na dalsze prowadzenie egzekucji, okazały się nieskuteczne. Wszystkie spośród zidentyfikowanych składników zostały już bowiem uprzednio zajęte w związku z egzekucją prowadzoną (w zbiegu) przez komornika sądowego na podstawie wcześniej wystawionych tytułów wykonawczych. Stwierdzenie braku składników majątkowych, które mogłyby posłużyć do wyegzekwowania należności wynikających z późniejszych tytułów wykonawczych pozwalało zatem na uznanie niecelowości prowadzenia egzekucji na ich podstawie. Tym samym umorzenie postępowania egzekucyjnego w tym zakresie stosownie do art. 59 § 2 u.p.e.a. było dopuszczalne. Słuszności tej kwalifikacji nie podważa fakt, że w związku z prowadzoną egzekucją w okresie poprzedzającym wydanie kwestionowanego postanowienia doszło do podziału środków uzyskanych z licytacji resztek ruchomości. Dostrzeżenia bowiem wymaga, że środki te zostały już rozdysponowane i stąd nie mogą stanowić składników, z których możliwe byłoby dalsze prowadzenie egzekucji. Okoliczność ta tym samym jedynie potwierdza tezę o niecelowości dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego w spornym zakresie. Trafność tej konstatacji poniekąd potwierdziła sama Spółka, która przyznała, że obecnie nie dysponuje żadnym majątkiem, z którego egzekucja ta mogłaby być prowadzona. Natomiast sygnalizowana przez nią możliwość uzyskania środków z wierzytelności zależy od wyniku prowadzonych postępowań sądowych. Jest zatem zdarzeniem przyszłym i – co szczególnie istotne – niepewnym, albowiem nie wiadomo, czy w ogóle wystąpi, a jeśli tak, to kiedy. Za bezpodstawne uznać też trzeba obawy, jakie Spółka wiąże z umorzeniem postępowania egzekucyjnego w kontekście możności uzyskania przez organ egzekucyjny środków w razie ujawnienia składników majątkowych, z których egzekucja mogłaby być prowadzona. Podkreślić bowiem należy, że ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem tego postępowania (por. J. Dżedzyk, "W sprawie odpowiedniego stosowania przepisów ordynacji podatkowej oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego do stosowania ulg w zakresie spłaty zobowiązań publicznoprawnych", NZS 2012/1/3). W myśl natomiast art. 61 u.p.e.a. w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę na wydatków egzekucyjnych. Stąd umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na okoliczność opisaną w art. 59 § 2 u.p.e.a. nie oznacza definitywnej rezygnacji przez organ egzekucyjny z możliwości wyegzekwowania należności w razie ujawnienia w przyszłości składników majątkowych, z których egzekucja mogłaby być przeprowadzona. Jest ono wydawane natomiast wtedy, gdy z uwagi na istniejący stan rzeczy dalsze prowadzenie tej egzekucji aktualnie byłoby niecelowe. W świetle powyższych uwag uznać trzeba było, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z obowiązującym prawem. W rezultacie skargę Spółki należało oddalić jako bezzasadną, co też uczyniono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).