I SA/Gl 485/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka, Sędzia WSA Krzysztof Winiarski (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w osobach: sędziego NSA Ewy Madej, sędziego NSA Eugeniusza Christa, sędziego NSA Przemysława Dumany, sędziego WSA Teresy Randak i sędziego WSA Edyty Żarkiewicz postanawia oddalić wniosek; W piśmie procesowym z dnia 7 stycznia 2010 r. skarżący R. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o wyłączenie ze sprawy ww. sędziów tego Sądu. W motywach wniosku podniesiono, że sędzia NSA Eugeniusz Christ, w sprawach ze skarg A. G. (była żona skarżącego) o sygn. akt I SA/Gl 483/09 i I SA/Gl 484/09, zawarł "szereg twierdzeń przesądzających wynik" tej sprawy. W ocenie skarżącego "wydane orzeczenie w sprawie p. A. G. przesądza, iż zastosowana wówczas ocena materiału dowodowego skoncentrowała się wyłącznie na kwestiach poprawności wydania orzeczeń, a nie analizowania naruszeń prawa przez organy podatkowe, co przesądza wynik w niniejszej sprawie. Z tych względów p. Sędzia posiada konflikt interesów, bowiem trudno sobie wyobrazić żeby w tym samym stanie faktycznym podjąć inną decyzję i inne oceny, niż w sprawie p. A. G.." W dalszej kolejności skarżący zaakcentował, że w szeregu spraw ze skarg członków jego rodziny sędziowie tut. Sądu podejmowali decyzje i dokonywali oceny materiału dowodowego "w sposób swoisty, nie dostrzegając oczywistych naruszeń prawa ze strony organów podatkowych, co rokuje niemożność oczekiwania oderwania się przez tych Sędziów od dotychczas stosowanych ocen". Zdaniem skarżącego niedopuszczalne jest przyjęcie, że organy podatkowe działając tendencyjnie nie naruszają procedury i prawa do obrony. Skarżący zauważył, że "tego rodzaju poglądy zawarte były w ocenach materiału dowodowego 4 wyroków oraz w 6 postanowieniach dot. zabezpieczeń skarg." Z powyższych względów jest dla skarżącego oczywistym, że nie należy oczekiwać na zmianę motywacji przy ocenie materiału dowodowego tej sprawy i dlatego wnosi o wyłączenie pięciu sędziów z orzekania w niniejszym postępowaniu. Zdaniem skarżącego, z uwagi na szeroko pojmowany odbiór społeczny działalności orzeczniczej sędziów, zasadnym będzie aby sędziowie Wydziału I WSA w Gliwicach "uznali za celowe wyłączenie się, tak by w efekcie sprawa trafiła do innego WSA na terenie kraju." W ocenie R. G., składając rozpoznany obecnie wniosek, nie narusza dobrego obyczaju. Powstała bowiem w tej sprawie sytuacja, w której skarżący nie może godzić się na bierność i dopuszczenie do orzekania sędziów mając uzasadnione wątpliwości co do braku ich obiektywizmu. W toku posiedzenia jawnego, przeprowadzonego w tut. Sądzie w dniu 7 stycznia 2010 r., pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że intencją skarżącego jest wyłączenie od orzekania w tej sprawie pięciu sędziów w osobach: sędziego NSA Ewy Madej, sędziego NSA Eugeniusza Christa, sędziego NSA Przemysława Dumany, sędziego WSA Teresy Randak i sędziego WSA Edyty Żarkiewicz. Do akt niniejszej sprawy dołączono oświadczenia ww. sędziów, w których zgodnie wskazali, że brak jest podstaw do wyłączenia ich z rozpoznawania tej sprawy w oparciu o art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej także w skrócie: P.p.s.a. W poszczególnych oświadczeniach zwrócono nadto uwagę, że nie zachodzą także przyczyny wyłączenia, o których mowa w art. 19 P.p.s.a. Sędzia NSA Ewa Madej podniosła nadto, iż nie jest członkiem składu orzekającego w niniejszej sprawie. Oświadczyła przy tym, że była przewodniczącą składu orzekającego w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 173/09 i I SA/Gl 174/09, ze skarg J. G. i R. R. którzy – jak wynika z wniosku R. G. – są jego rodzicami. Wyroki nie są prawomocne. W ocenie sędziego fakt ten w żaden sposób nie rzutuje na rozpoznanie spraw ze skarg R. G.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 18 § 1 tej ustawy zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie sędziego winno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest art. 19 tejże ustawy. Otóż zgodnie z treścią tego przepisu, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego, tj. być jedynie uprawdopodobniona. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 6 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OZ 651/09). Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. W tych ramach podkreślić trzeba, że sędziowie, których wyłączenia domaga się skarżący, oświadczyli, że nie zachodzą w tej sprawie okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w danej sprawie (wszak sędziowie oświadczyli, że nie zachodzą przyczyny wyłączenia z art. 19 P.p.s.a.). Zdaniem komentatorów przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Zdaniem A. Kabata wyłączeniu na podstawie art. 19 P.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). Zdaniem J.P. Tarno, w dalszym ciągu jedną z przyczyn wyłączenia sędziego na podstawie komentowanego przepisu jest stosunek osobisty miedzy sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, który mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2008, s. 88). Skład tutaj orzekający aprobuje to stanowisko. Z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż nie wszystkie stosunki osobiste między stroną lub jej przedstawicielem mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpatrywania sprawy, lecz tylko takie, które w oparciu o obiektywne okoliczności mogą wywoływać wątpliwości co do jego bezstronności. Należy uznać, iż o osobistym charakterze stosunku łączącego sędziego ze stroną decyduje rodzaj jego emocjonalnego zaangażowania w odniesieniu do strony postępowania sądowoadministracyjnego. Jako przykłady w orzecznictwie wskazuje się przyjaźń, nienawiść, więź rodzinną, powiązania majątkowe i gospodarcze oraz ujawnioną niechęć lub sympatię do strony albo faworyzowanie jednej ze stron (postanowienie SN z dnia 28 sierpnia 1996 r., sygn. akt I PO 8/96, OSNP 1997, nr 4, poz. 59). W tych ramach trzeba ponownie podkreślić, że sędziowie, których wyłączenia domaga się skarżący, wyraźnie oświadczyli, że nie zachodzą tutaj przesłanki, o których mowa w art. 19 P.p.s.a. W toku rozpoznania tego wniosku, skład obecnie orzekający przyjął nadto za Sądem Najwyższym, który stwierdził, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Trzeba nadto zauważyć, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiarygodności w bezstronność sędziego wynikająca z przeczuleń strony. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, jak też orzekającego w danej jednostce organizacyjnej, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania, co do bezstronności sędziego (por. postanowienie NSA z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt II FZ 397/08, źródło: cbois.nsa.gov.pl). Wypada w tym miejscu zasygnalizować, że w działalności orzeczniczej wydziału sądu administracyjnego niemożliwym jest uniknięcie sytuacji, gdy w składach orzekających w poszczególnych sprawach pojawiać się będą ci sami sędziowie. Zaakcentować przy tym należy, że każda sprawa podlega indywidualnej ocenie przez składy sędziowskie. Z tych przyczyn sugestia, że sędzia orzekał w innej sprawie z udziałem skarżącego bądź jego rodziny, nie powoduje, że można mówić o jakimkolwiek emocjonalnym nastawieniu sędziego do tej sprawy czy strony. Sam fakt zatem orzekania w innej sprawie nie daje podstawy do sformułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy. Nie można w toku rozpoznania tego wniosku tracić z pola widzenia tej części argumentacji skarżącego, która w gruncie rzeczy sprowadza się do kwestionowania rozstrzygnięć wydanych przez wskazanych we wniosku sędziów. Skarżący zarzuca tu bowiem zignorowanie naruszeń przepisów proceduralnych i naruszenia prawa strony postępowania do obrony, których organy podatkowe miały się dopuścić w sprawach, w których orzekali sędziowie. Tymczasem w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, w myśl którego nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, iż wnioskodawca kwestionuje zasadność rozstrzygnięć wydanych w sprawie z udziałem tego sędziego, nawet jeśli dopuściłby się on uchybień procesowych. Innymi słowy niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia sprawy czy też ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty te strona może podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń Sądu I instancji (por. postanowienie NSA z 5 września 2008 r., I OZ 665/08). Pogląd powyższy Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela. Niedopuszczalne jest bowiem przekształcenie instytucji wyłączenia sędziego w narzędzie służące paraliżowaniu postępowania sądowego. Instytucja ta ma bowiem zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowana, jako możliwość eliminowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (patrz postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08 (ONSA i WSA 2008, nr 6, poz. 97). W wyniku przyjętych wyżej rozważań Sąd uznał, że wniosek R. G. nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 22 § 1 i § 2 P.p.s.a.