I SA/Gl 524/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Eugeniusz Christ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 listopada 2005 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1650/04 w przedmiocie zwrotu kosztów w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 2 stycznia 2008 r. skarżąca J. S. nadesłała do tutejszego Sądu wypełniony druk urzędowy formularza PPF, w którym wniosła ona o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tegoż formularza wskazała, iż nie pracuje zarobkowo i nie osiąga żadnych dochodów poza środkami otrzymywanymi od ojca w wysokości [...] zł miesięcznie "na podtrzymanie funkcji życiowych". Skarżąca podniosła również, iż nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, a jej majątek stanowi dom o powierzchni 100 m2 "do kapitalnego remontu". Pismem z dnia 21 stycznia 2008 r. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, potwierdzającego, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą, przedstawienie kopii zeznań podatkowych za rok 2006 złożonych przez skarżącą, jej ojca oraz osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego), przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, jej ojca i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, wyjaśnienie, czy skarżąca korzysta z pomocy społecznej, a jeśli tak, przedstawienie aktualnego zaświadczenia organu pomocy społecznej potwierdzającego ten fakt i wskazującego na formy i wysokość tej pomocy w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca podniosła, iż wezwanie to jest nieomal identyczne wezwaniu wystosowanego do niej w ramach postępowania, którego wznowienia obecnie się domaga. Stwierdziła również, że nie może go wykonać "ze względów chociażby tylko materialnych", w szczególności z uwagi na brak środków na dojazdy do urzędów oraz na opłaty za wydanie potrzebnych zaświadczeń. Jej zdaniem nie ma też żadnych podstaw do "mieszania jej ojca w tę sprawę", gdyż ojciec ów nie zamieszkuje z nią, "ratując ją jedynie dobrowolnymi datkami". Wnioskodawczyni oświadczyła nadto, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej oraz że miesięcznie ponosi następujące opłaty związane z utrzymaniem nieruchomości: [...] zł – za wywóz nieczystości, [...] zł – za energię elektryczną i po [...] zł – za gaz oraz za wodę. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 26 lutego 2008 r. Referendarz sądowy odmówił J. S. przyznania prawa pomocy podnosząc w jego uzasadnieniu, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do przyznania jej prawa pomocy bowiem, nie wykonała ona wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, mając świadomość obowiązków, jakie na niej spoczywają oraz negatywnych dla niej konsekwencji wynikających z niewykonania wezwania. Zwłaszcza, iż zostało to omówione w postanowieniu Sądu z dnia 7 lutego 2007 r., odmawiającym jej przyznania prawa pomocy, oraz w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2007 r., sygn. akt II FZ 172/07, oddalającym zażalenie na to postanowienie. W ocenie Referendarza sądowego brak było przeszkód do tego, aby skarżąca nadesłała choć część dokumentów, o które ją wezwano, zaś co najmniej niektóre z nich powinny znajdować się w posiadaniu skarżącej, w szczególności decyzja uznająca ją za osobę bezrobotną, która mogłaby stanowić substytut żądanego zaświadczenia urzędu pracy, czy rachunki dotyczące opłat wyliczonych w piśmie z dnia 14 lutego 2008 r. Ponadto zauważył on, iż suma kwot podanych przez skarżącą ([...] zł) jest niewiele mniejsza od pomocy, jaką ma jej świadczyć jej ojciec ([...] zł), a zatem skoro pomoc ta stanowić ma jedyny dochód wnioskodawczyni, to powstaje konieczność ustalenia, choćby w ogólnych zarysach, sytuacji majątkowej jej ojca, który w świetle wyjaśnień strony, nadal ją utrzymuje. Na postanowienie z dnia 26 lutego 2008 r. skarżąca, zachowując ustawowy termin, wniosła sprzeciw, w którym wskazała, iż obecny stan zdrowia nie pozwala jej na podejmowanie czynności procesowych (skarżąca został skierowana na leczenie szpitalne), zaś uzasadnienie niniejszego sprzeciwu sporządzi i nadeśle do tutejszego Sądu po "ustąpieniu przeszkody niepozwalającej na zajmowanie się czynnościami od których zależy zasadność sprzeciwu". Do sprzeciwu została dołączona kserokopia skierowania lekarskiego na leczenie szpitalne z dnia [...]. W tym miejscu warto wskazać, iż wnioski skarżącej o przyznanie prawa pomocy kilkukrotnie stanowiły przedmiot rozpoznania w postępowaniu, którego wznowienia domaga się ona obecnie. Po rozpoznaniu ostatniego wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, tutejszy Sąd wskutek niewykonania wezwania do uzupełnienia danych w nim zawartych – postanowieniem z dnia 7 lutego 2007 r. – odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Z kolei, po rozpoznaniu zażalenia wniesionego na powyższe postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2007 r., sygn. akt II FZ 172/07, oddalił zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie zatem z art. 246 § 1 P.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX nr 220289) Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość opisanemu wyżej wymogowi, nie dokonała tego również po otrzymaniu uzasadnienia postanowienia Referendarza z dnia 26 lutego 2008 r. Wyjaśniła jedynie, iż obecny stan zdrowia nie pozwala jej na podejmowanie czynności procesowych, w tym na sporządzenie uzasadnienia sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2008 r., co uczyni po "ustąpieniu przeszkody niepozwalającej na zajmowanie się czynnościami od których zależy zasadność sprzeciwu". Należy wskazać, iż powyższe wyjaśnienia skarżącej nie mogą odnieść skutku, bowiem sprzeciw od przedmiotowego postanowienia został wniesiony skutecznie mimo, iż nie zawierał – w przekonaniu skarżącej uzasadnienia, zaś konsekwencją jego złożenia była utrata mocy postanowienia Referendarza sądowego oraz konieczność rozpoznania wniosku skarżącej o przyznania prawa pomocy. Warto przy tym zauważyć, iż wymóg sporządzenia uzasadnienia sprzeciwu dotyczy jedynie przypadku, gdy sprzeciw wnosi profesjonalny pełnomocnik tj. adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy (art. 259 § 1 P.p.s.a). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawczyni oraz bezsprzeczną ocenę jej sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie pozwala na uwzględnienie wniosku. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., w oparciu o art. 260 P.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.