I SA/Gl 545/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 kwietnia 2018 r. w sprawiw ze skargi E. S. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wniesienia zażalenia z uchybieniem terminu p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania E. S. (dalej jako "skarżąca") prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przedstawiając stan sprawy referendarz sądowy wskazał, że skarżąca w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, przy czym w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca nie ujawniła wielu faktów dotyczących swojej sytuacji. Referendarz sądowy stwierdził bowiem, że w złożonym wniosku nie wskazano ani majątku, ani osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednocześnie w odniesieniu do jej sytuacji majątkowej skarżąca odnotowała m.in., że ustalenie wartości posiadanych przez nią składników majątkowych jest trudne i naraża ją na odpowiedzialność karną, zaś ujawnienie posiadanych oszczędności oraz wykazanie uzyskiwanych dochodów godzi w jej prawo do prywatności. Ponadto referendarz sądowy podkreślił, że w rubryce 12 formularza urzędowego PPF skarżąca przekreśliła zawarte tam oświadczenie o niezatrudnianiu i niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcę podatkowym i rzecznikiem patentowym. Wobec tak złożonego wniosku referendarz sądowy wezwał skarżącą do nadesłania dokumentów źródłowych, informując jednocześnie, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Referendarz sądowy wyjaśnił jednocześnie stronie, że sformalizowany charakter wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje, że kryteria brane pod uwagę przy jego rozpoznawaniu są jednakowe dla wszystkich wnioskodawców, a ponadto rygoryzm formalny wymusza na wnioskodawcy przedstawienie we wniosku danych niezbędnych dla oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Tymczasem w jego ocenie dane zawarte w druku PPF z dnia 14 lutego 2018 r., są niewystarczające do podjęcia jakiejkolwiek merytorycznej oceny zasadności wniosku. Referendarz poinformował jednocześnie, że stroną w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wyłącznie wnioskodawca, a strona przeciwna nie otrzymuje odpisów orzeczeń zapadłych w ramach tego wpadkowego postępowania. Dostęp do oświadczeń wnioskodawcy posiadają natomiast pracownicy Sądu w zakresie w jakim wymuszone jest to przez czynności kancelaryjne. Referendarz sądowy stwierdził ponadto, że w odpowiedzi na powyższe wezwanie, tj. w piśmie procesowym z dnia 21 marca 2018 r., skarżąca zwróciła się do Sądu m.in. o to, aby rozpoznanie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy przeniesiono do innego Sądu, tj. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie "ze względu na siedzibę Poczty Polskiej S.A. jako rzekomego wierzyciela". W dalszej części pisma skarżąca podniosła, że przedstawienie przez nią danych wrażliwych we wniosku może oznaczać naruszenie ochrony danych osobowych. Skarżąca podważyła następnie zasadność przepisów przewidujących wymóg wykazania przez wnioskodawcę informacji dotyczących stanu finansowego i zdrowotnego jego oraz osób, których dane zostają ujawnione w druku PPF, do których to informacji mają dostęp osoby wskazane przez Rzecznika Praw Obywatelskich w piśmie z dnia 23 października 2014 r. nr IV.501.40.2014.JP, tj. strony i uczestnicy postępowania. Skarżąca wniosła także o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia konstytucyjności rzeczonych przepisów. Rozpoznając tak złożony wniosek referendarz sądowy wskazał w pierwszej kolejności na treść art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i stwierdził, że zakres wniosku został oznaczony przez skarżącą w druku PPF z dnia 14 lutego 2018 r. Jednocześnie zauważył, że z uwagi na treść art. 246 § 3 P.p.s.a. nie jest możliwe uwzględnienie wniosku skarżącej o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Referendarz sądowy wskazał, że z oświadczenia skarżącej zawartego w przedłożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż pozostaje ona w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem procesowym z wyboru oraz że ten pełnomocnik nie został wyznaczony dla skarżącej z urzędu, w ramach przyznanego prawa pomocy. Referendarz sądowy zauważył przy tym, iż zbieżne do powyższych ustalenia poczyniono w postępowaniu prowadzonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu co znalazło odzwierciedlenie w wydanym przez referendarza tego sądu postanowieniu z dnia 6 lutego 2018 r. w sprawie o sygn.. akt III SA/Wr 290/17. Referendarz sądowy stwierdził także, że niezależnie od powyższego wniosek skarżącej w części dotyczącej ustanowienia adwokata, nie zasługiwałby na uwzględnienie także z uwagi na stwierdzone mankamenty dowodowe. Odniósł się przy tym do treści art. 245 § 3 w zw. z art. 211 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wskazując, że strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna udowodnić zaistnienie przesłanki uzasadniającej uwzględnienie złożonego wniosku, tj. przedstawić dokumentację źródłową, albowiem to po jej stronie jest ciężar dowodu. Referendarz sądowy podkreślił również, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku, albowiem jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych referendarz sądowy wskazał, że w sytuacji, w której Sąd – w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy – wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Jednocześnie uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tymczasem, na co zwrócił uwagę referendarz sądowy, odpowiedź skarżącej na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skupiła się na kontestowaniu przepisów regulujących tą instytucję i w tych ramach skarżąca wskazała m.in. na konieczność zbadania ich zgodności z Konstytucją RP. Odwołując się do art. 255 P.p.s.a. referendarz sądowy stwierdził, że miał on zastosowanie, albowiem skarżąca nie zdeklarowała w sposób wolny od wątpliwości danych dotyczących jej stanu rodzinnego, majątku i dochodach, albowiem jej oświadczenie sprowadziło się wyłącznie do sygnalizacji, że posiada, bądź być może posiada jakiś majątek, przy czym ustalenie jego wartości naraża ją na dodatkowe koszty i odpowiedzialność karną, zaś obowiązek wykazania jej dochodów godzi w prawo do prywatności. Skarżąca dodała w tym zakresie, że dochód ten jest zgodny z tym co wykazała w PIT. Tym samym, w ocenie referendarza sądowego, nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oznacza to, że nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, albowiem nie zareagowała na wezwanie odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Stanowisko strony, sprowadzające się do kwestionowania zasadności wezwania do uzupełnienia pierwotnych oświadczeń i odmowa przedstawienia dokumentów źródłowych, zdaniem referendarza jedynie potwierdza, że jego wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącej były uzasadnione. Niepodjęcie współpracy w tym zakresie oznacza, że strona nie zrealizowała swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie referendarz sądowy podniósł, że uzasadnieniem dla nieprzedłożenia przez skarżącą dokumentacji obrazującej jej sytuację majątkową i rodzinną nie może być obawa ujawnienia danych osobowych, odnoszących się zarówno do wnioskującej, jak i osób, z którymi ewentualnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zgodnie bowiem z treścią art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922 ze zm.) administrator danych, a takim jest m.in. sąd administracyjny, obowiązany jest zastosować środki techniczne i organizacyjne zapewniające ochronę przetwarzanych danych osobowych odpowiednią do zagrożeń oraz kategorii danych objętych ochroną, a w szczególności powinien zabezpieczyć dane przed ich udostępnieniem osobom nieupoważnionym, zabraniem przez osobę nieuprawnioną, przetwarzaniem z naruszeniem ustawy oraz zmianą, utratą, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Wszelkie dane osobowe gromadzone przez sądy podlegają ochronie i są wykorzystywane wyłącznie na potrzeby toczącego się postępowania. Ochronę zapewniają także dalsze przepisy tej ustawy. Ostatecznie zaś wyjaśnił, że na gruncie art. 254 P.p.s.a., nie jest możliwe rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zaś orzekający referendarz sądowy nie posiada instrumentów prawnych, aby podjąć czynności zmierzające do weryfikacji zgodności z Konstytucją RP przepisów regulujących instytucję prawa pomocy. Tym samym referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw domagając się udzielenia odpowiedzi na kierowane przez nią uprzednio pytania i wnioski, z uwagi na przysługujące jej prawo do sądu. Jednocześnie skarżąca wniosła o nadesłanie jej podanych przez nią dokumentów dotyczących sposobu udostępniania akt zawierających dane wrażliwe, które to dane zostały wskazane w skierowanym do niej wezwaniu. Oświadczyła przy tym, że pozyskanie tych danych (zawartych w wezwaniu) narusza jej konstytucyjnej prawo do autonomii informacyjnej, a których to danych w jej ocenie Sąd nie jest w stanie uchronić przed dostępem osób niepowołanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z § 2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF", uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu postanowienie wydane przez referendarza sądowego rozstrzygnięcie było w pełni prawidłowe. Referendarz sądowy prawidłowo uznał, że złożony w niniejszej sprawie wniosek nie może być oceniony z uwagi na jego mankamenty dowodowe. Z akt sprawy wynika bowiem bezsprzecznie, że wypełniając urzędowy formularz prawa pomocy skarżąca zamiast wypełnić dane poszczególne rubryki wpisała w nie: bądź to znaki zapytania, bądź też udzielała wymijających odpowiedzi wskazując na niemożność ustalenia wartości określonych składników majątkowych i tym samym konieczność poniesienia przez nią kosztów związanych z określeniem ich wartości, bądź tez powoływała się na obowiązek poszanowania jej prawa do prywatności. Tak wypełniony wniosek uniemożliwiał zatem dokonanie oceny przez referendarza sądowego sytuacji finansowej skarżącej. Zasadnie zatem, w oparciu o treść art. 255 P.p.s.a. referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów. Należy zatem uznać, że wobec pouczenia referendarza sądowego zawartego w tym wezwaniu, skarżąca uchylając się od ich przedłożenia, godziła się z możliwością odmowy przyznania jej prawa pomocy. Należy również zauważyć, że jak słusznie wskazał referendarz sądowy, skarżąca dokonała skreślenia oświadczenia zawartego w rubryce 12 urzędowego formularza PPF, co oznacza, że pozostaje bądź to w stosunku prawnym, bądź zatrudnia pełnomocnika zawodowego, co wobec treści art. 246 § 3 P.p.s.a. uniemożliwia przyznanie je pełnomocnika z urzędu. Oceniając wydane przez referendarza sądowego rozstrzygnięcie Sąd miał na względzie również i to, że w złożonym sprzeciwie skarżąca nie podniosła żadnych argumentów przeciwko zaskarżonemu postanowieniu, a jedynie sformułowała żądanie dotyczące udostępnienia jej określonych dokumentów związanych z zasadami udostępniania akt w Sądzie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 Ppsa orzeczono jak w sentencji.