I SA/Gl 548/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ostatecznej w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 kwietnia 2017 r. G. S. zwróciła się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o przyznanie jej radcy prawnego. Wniosek ten przekazano według właściwości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, gdzie po wstępnym badaniu co do wymogów formalnych, stwierdzono, że druk PPF został przez skarżącą zmodyfikowany w sposób uniemożliwiający jego rozpoznanie. Prawidłowo wypełniony formularz wpłynął następnie do Sądu w wyniku wezwania referendarza sądowego. W motywach wniosku z dnia 3 maja 2017 r. skarżąca podkreśliła, że z uwagi na stopień skomplikowania sprawy, podeszły wiek, brak środków i "fatalny" stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich interesów w postępowaniu sądowym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, przy czym mieszka w domu należącym do jej córki. Skarżąca nie posiada jakiegokolwiek majątku. G. S. zeznała, że jej świadczenie emerytalne do wypłaty wynosi "1.834,25 zł". Miesięcznie wydaje na lekarstwa około 400 zł. Do stałych kosztów zaliczyła nadto zużycie energii (100 zł). Roczny koszt zakupu wsadu węglowego stanowi kwotę około 1.100,00 zł. Pismem doręczonym skarżącej w dniu 30 czerwca 2017 r. referendarz sądowy wezwał ją do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, pouczając przy tym, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni oraz we wskazanym tam zakresie, potraktowane zostanie jako brak należytego wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W tych ramach zobowiązano skarżącą do: 1) nadesłanie odpisu tytułu prawnego skarżącej do nieruchomości będącej adresem jej zamieszkania oraz aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby tam zameldowane; dodatkowo należało przybliżyć relacje łączące te osoby oraz wskazać w jaki sposób osoby te ewentualnie kształtują sytuację materialną i finansową wnioskującej np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania nieruchomości; w tych ramach należało złożyć wyjaśnienia m.in. co do S. B. (odbierającej przysyłkę jako "dorosły domownik") oraz A. R. (pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym); 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia i ogrzewania, opłaty z tytułu gospodarowania odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby zameldowane/zamieszkałe w jej gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4) udokumentowanie dochodów osób zameldowanych/zamieszkałych w jej gospodarstwie domowym; w tych ramach należało przedłożyć zaświadczenia o wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); ewentualne dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; dochody z tytułu renty lub emerytury można wykazać np. za pomocą potwierdzenia wypłaty gotówkowej (EPE); 5) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2016 r.; ten punkt wezwania dotyczy skarżącej oraz osób zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej. W wezwaniu pouczono nadto skarżącą, że ilekroć jest w nim mowa o osobach zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej, przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jej sytuację materialną, np. poprzez partycypację w kosztach sądowych. W piśmie procesowym z dnia 5 lipca 2017 r. skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy z uwagi na jej wiek i stan zdrowia. Odnotowała, że nie rozumie sformułowań użytych w wezwaniu referendarza. Oświadczyła przy tym, iż nie posiada rachunków bankowych, ani żadnych dokumentów, do nadesłania których została wezwana. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym m.in. ustanowienie radcy prawnego - następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Podobnie art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Tymczasem skarżąca nie nadesłała żadnego z dokumentów wymienionych w takim wezwaniu. Termin zakreślony dla dokonania tej czynności procesowej upłynął więc bezskutecznie w dniu 7 lipca 2017 r. Analiza tego przypadku ze szczególnym uwzględnieniem biernej postawy wnioskodawcy, pozwoliła skonstatować, że nie można skarżącej zakwalifikować do grona beneficjentów instytucji prawa pomocy. Nie osiągnięto bowiem stanu pewności co do tego, że nie będzie ona w stanie pokryć kosztów sądowych związanych z udziałem profesjonalnego pełnomocnika. Wątpliwości, które zrodziły się w tej sprawie i wymagały tym samym wyjaśnienia dotyczyły przede wszystkim deklarowanych przez nią wydatków w gospodarstwie domowym. Skarżąca sama przecież oświadczyła, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu, w którym mieszka. Można zatem domniemywać, iż nie ciąży na niej obowiązek partycypacji w kosztach jego utrzymania. Tym samym środki te mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z udziałem pełnomocnika w toku postępowania. Pomimo wezwania nie wykazała także pozostałych osób, które – z dużym prawdopodobieństwem - zamieszkują pod adresem jej zamieszkania, ani nie wyjaśniła relacji łączących te osoby. Przesyłki adresowane do skarżącej były wielokrotnie w toku postępowania odbierane przez A. R. (w tym także wezwanie z 23 czerwca 2017 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy), oznaczona na zwrotnym potwierdzeniu odbioru jako "córka". Również S. B. odbierała taką korespondencję jako "dorosły domownik". Nie wiadomo zatem w jaki sposób osoby te współkształtują sytuację materialną skarżącej. Wobec braku wymaganych dokumentów źródłowych niemożliwe stało się rzeczywiste zbilansowanie gospodarstwa domowego skarżącej, co wyklucza wolną od wątpliwości ocenę wniosku, a tym samym przyznanie prawa pomocy. Ujawnione wątpliwości doznają wzmocnienia na gruncie przebiegu tego postępowania sądowego, wszak skarżąca na wstępnym jego etapie korzystała z usług radcy prawnego ustanowionego z wyboru. Co więcej, uiściła ona należny w tej sprawie wpis sądowy od skargi. Niejako na marginesie, nawiązując do dotychczasowej aktywności skarżącej, w tym przede wszystkim poprzez formułowanie pism procesowych, nie sposób uznać, aby obecnie deklarowane przez nią okoliczności wskazujące na zaawansowany wiek, czy choroby, mogły negatywnie wpłynąć na zmianę jej postawy procesowej i zdolność do samodzielnej obrony własnych interesów. W tym kontekście nie jest zrozumiałe stwierdzenie, które wyraziła w piśmie z dnia 5 lipca 2017 r., że nie rozumie "sformułowań użytych przez Sąd". Wypada między innymi zaakcentować w tym miejscu, że wezwanie referendarza z 23 czerwca 2017 r. odebrała osoba, która była pełnomocnikiem skarżącej w toku postępowania administracyjnego. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.