I SA/Gl 553/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. J. i K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego wskutek wniosku K. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym kosztów sądowych postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza (druk PPF z dnia 23 września 2008 r.) K. J. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący ustosunkował się do treści postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 sierpnia 2008 r., którym odrzucono skargę E. J. i K. J. W dniu 1 października 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) Naczelny Sąd Administracyjny przekazał do sądu administracyjnego I instancji, jako właściwemu rzeczowo, wskazany wyżej wniosek. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. W ramach posiadanych składników majątkowych skarżący wskazał na dom o pow. 120 m² i mieszkanie o pow. 80 m². Jedynym źródłem dochodu wspomnianego wyżej gospodarstwa jest świadczenie emerytalne K. J. w kwocie [...] zł. W oświadczeniu podkreślono nadto, że skarżący wraz z małżonką są inwalidami I grupy. W wyniku analizy druku formularza w zestawieniu z zawartością akt sądowych i administracyjnych, pismem z dnia 30 października 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) "wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., telefon; książeczki opłat czynszowych itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym domu mieszkalnego przy ul. [...] w R. oraz w lokalu mieszkalnym o pow. 80 m² (wskazanym w druku PPF), 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych domowników rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; 3) wykazanie dochodu skarżącego poprzez nadesłanie np. kserokopii decyzji przyznającej świadczenie emerytalne, 4) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkujące w lokalu mieszkalnym o pow. 80m² oraz nadesłanie tytułu prawnego do tego lokalu tj. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp , 5) udokumentowanie za pomocą stosownych paragonów, rachunków i faktur wydatków ponoszonych na leczenie; w przypadku braku odpowiednich dokumentów należy oszacować kwotę, która jest miesięcznie przeznaczana na ten cel." W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do jego zakresu w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie skarżący wskazał (patrz pismo procesowe z dnia 10 listopada 2008 r.), że jego stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego składają się z jedenastu pozycji, w tym: "ubezpieczenie na życie ([...] zł/rok), ubezpieczenie domu ([...] zł/rok), opał ([...] zł/rok), światło i siła ([...] zł/rok), telefon ([...] zł/miesiąc), woda i ścieki ([...] zł/miesiąc), kubły ([...] zł/rok), podatek od domu i działki ([...] zł/rok), lekarstwa ([...] zł/miesiąc), gaz domowy ([...] zł/co 1,5 miesiąca), pomoc domowa ([...] zł/miesiąc)." Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją K. J. jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W punkcie wyjścia rozważań należało odnotować, że skarżący ustosunkował się tylko i wyłącznie do dwóch spośród pięciu punktów wezwania referendarza. Taki stan rzeczy uniemożliwia kompleksową, wolną od podejrzeń ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Nawiązując zaś do uzupełnienia wniosku, dokonanego przez skarżącego w ramach pisma z dnia 10 listopada 2008 r., należy zaznaczyć, że mankament tej czynności sprowadza się do braku dokumentów źródłowych, które przykładowo zostały przez referendarza wskazane w pkt 1 jego wezwania. Z kolei dokonane zestawienie kosztów ponoszonych w gospodarstwie domowym nie pozwala stwierdzić, czy kwota [...] zł zaspokaja miesięczne niezbędne wydatki związane z domem o pow. 120 m², mieszkaniem o pow. 80 m², czy też z jednym i drugim składnikiem majątku. Nawiązując do rzeczonych składników majątku przyjdzie w tym miejscu zauważyć, iż w orzecznictwie pojawił się pogląd, zgodnie z którym posiadanie majątku, w szczególności domu jednorodzinnego, w zasadzie wyklucza zwolnienie od kosztów sądowych, skoro istnieje możliwość jego obciążenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). W omawianym przypadku skarżący posiada nie tylko dom jednorodzinny ale jest także właścicielem mieszkania. Mając na uwadze wszystkie poczynione wyżej uwagi, w szczególności bierną postawę skarżącego wobec wezwania referendarza, uznano, że K. J. nie wykazał, iż może być w tej sprawie zastosowany wyjątek od powszechnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim niewątpliwie jest instytucja przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.