I SA/Gl 559/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2008 r., uzupełnionym następnie oświadczeniem z dnia 29 lutego 2008 r., J.O. zwrócił się do Sądu o zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. Motywując prośbę wskazał, że jego dochód stanowi kwotę [...] zł. Miesięcznie z tytułu: opłat za media, w tym Internet i telefon, przybory szkolne dla córki oraz dojazdy do szkoły wydatkuje kwotę [...] zł. W dniu 8 kwietnia 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym J.O. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podkreślił, że jest samotnie wychowującym ojcem z dochodem w kwocie [...] zł. Córka jest w chwili obecnej uczennicą klasy maturalnej. Zaakcentował, że stałe wydatki, które ponosi każdego miesiąca stanowią łącznie kwotę [...] zł. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący posiada: "dom drewniany po rodzicach r. b. 1947 o pow. 59 m², dom w budowie na działce w B. (kredyt [...] zł), mieszkanie 73,9 m² bez tytułu prawnego, 0,8511 ha" [nieruchomość rolna – referendarz]. Skarżący oświadczył nadto, że jego obecny stan zdrowia wymaga ciągłego leczenia w przychodni kardiologicznej, neurologicznej, urologicznej, cukrzycowej, laryngologicznej, ortopedycznej i ogólnej. W wyniku analizy co do treści przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 17 kwietnia 2008 r., wezwano J.O. do uzupełnienia – w terminie 7 dni - wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektr., telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości, potwierdzenia dokonania opłat czynszowych, składek na rzecz KRUS, planu spłaty kredytu itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych m.in. z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało nadto złożyć oświadczenie kto i w jakiej wysokości partycypuje w tych kosztach (pkt 1 wez.); nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na aktualny stan zameldowania w lokalu mieszkalnym położonym w T. przy ul. [...] (w przypadku zameldowania innych osób niż te, które zostały wskazane w druku PPF należało wskazać na wzajemne relacje tych osób ze skarżącym oraz czy partycypują one w kosztach, o których mowa w pkt 1 niniejszego wezwania) – pkt 2 wez.; nadesłanie wyciągów lub wykazów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób z gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 3 wez.); złożenie wyjaśnień dot. domu w budowie wskazanego w pkt 7.1. druku PPF (w tych ramach należy nadesłać odpis lub kserokopię tytułu prawnego do tego lokalu/nieruchomości, w tym działki zabudowanej, celem wykazania czy jest to własność, współwłasność, służebność itp. za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp.), należało nadto wykazać jaki jest aktualny stan prowadzonych robót (w tych ramach można nadesłać kserokopię kart z dziennika budowy, kserokopię zgłoszenia zakończenia robót budowlanych itp.) – pkt 4 wez.; złożenie wyjaśnień dot. lokalu mieszkalnego wskazanego w pkt 7.1. druku PPF, tj. mieszkania o pow. 73,9 m²; w tych ramach należało nadesłać odpis lub kserokopię tytułu prawnego do tego lokalu/nieruchomości celem wykazania czy jest to własność, współwłasność, służebność itp. za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp. (pkt 5 wez.); nadesłanie kserokopii dokumentu świadczącego o aktualnej wysokości otrzymywanej przez skarżącego renty strukturalnej (pkt 6 wez.); wyjaśnienie, czy na mocy jakiegokolwiek tytułu prawnego nałożono na skarżącego obowiązek świadczenia alimentacyjnego lub czy skarżący jest uprawniony do otrzymywania takowego (w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać właściwy dokument stwierdzający m.in. wysokość świadczeń) – pkt 7 wez.; złożenie wyjaśnień dotyczących relacji pomiędzy skarżącym a M.O., który jak wynika z akt sprawy o sygn. II SA/Gl 598/07 zamieszkuje w lokalu wskazanym w pkt 2 niniejszego wezwania (pkt 8 wez.); nadesłanie kserokopii deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2006-2007 (pkt 9 wez.). W w/w wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie może być potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie skarżący nadesłał plik dokumentów oraz złożył oświadczenie, z którego wynika, co następuje. W lokalu mieszkalnym w T. przy ul. [...] są zameldowane cztery osoby, przy czym na co dzień mieszkają w nim wnioskodawca i jego córka. Syn skarżącego przebywa obecnie "z rewizytą u rodziców swojej narzeczonej", chociaż – jak dalej pisze wnioskujący – "syn M. po ukończeniu studiów wyjechał z Polski i jest samodzielny." Żona J.O. od 15 lat mieszka w [...] i pomimo zobowiązania do świadczenia alimentacyjnego takowego nie uiszcza. Budowa domu ma miejsce na działce należącej do żony skarżącego. Obciążenie kredytowe skarżącego z tego tytułu wynosi łącznie [...] zł. W tych ramach wnioskujący oświadczył, że w czerwcu tego roku otrzyma nowy plan spłaty kredytu. Zaakcentował dalej, iż jako podmiot zwolniony z podatku dochodowego od osób fizycznych nie składa deklaracji na potrzebę tego podatku. Z kolei z nadesłanych dokumentów i oświadczeń skarżącego wynika, że stałe miesięczne wydatki J.O. zamykają się w kwocie około [...] zł, w tym na rzecz: A Sp. z o.o. – [...] zł, B Sp. z o.o. – [...] zł, Urzędu Miasta B. – [...] zł, Zakładu Energetycznego C – [...] zł, Pracowniczej Spółdzielni Mieszkaniowej – [...] zł, spłata kredytu – [...] zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, że w chwili obecnej zalega z zapłatą sześciu składek na rzecz KRUS – łączna kwota zaległości to [...] zł. Dalsza analiza materiałów źródłowych skutkowała ponownym wezwaniem referendarza sądowego z dnia 8 maja 2008 r. W tych ramach wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1) wyjaśnienie rozbieżności w osobowym stanie zameldowania w lokalu położonym w T. przy ul. [...] (w oświadczeniu z dnia 30 kwietnia 2008 r. skarżący zeznał, że są to 4 osoby, zaś z zawiadomienia Pracowniczej Spółdzielni Mieszkaniowej D z dnia 22 lutego 2008 r. wynika, że jest to 5 osób) - jednocześnie wskazano na treść pkt 2 poprzedniego wezwania z dnia 17 kwietnia 2008 r.; 2) nadesłanie zaświadczenia z właściwego banku o ewentualnym zamknięciu rachunku bankowego nr [...] (na ten rachunek miała być przelewana renta strukturalna). Jeśli rachunek ten pozostaje nadal otwarty to należało wykonać pkt 3 wezwania z dnia 17 kwietnia 2008 r.; 3) złożenie wyjaśnień dotyczących użytków rolnych o pow. 6,3117 ha na terenie gminy B. oraz nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] (w tych ramach należało nadesłać odpis lub kserokopię tytułu prawnego do tych nieruchomości, celem wykazania czy jest to własność, współwłasność, służebność itp. za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp.); należało nadto wskazać, czy skarżący czerpie jakiekolwiek korzyści z tytułu ich posiadania, np. z najmu, dzierżawy itp.; 4) złożenie wyjaśnień dotyczących wpłat na rzecz Zakładu Energetycznego w B. W tym celu należało wskazać przedmiot umowy dotyczącej usług świadczonych przez tenże zakład. Ponownie pouczono skarżącego o skutkach niezastosowania się do wezwania. W zakreślonym siedmiodniowym terminie, J.O. złożył oświadczenie, z którego wynika, że w chwili obecnej w lokalu, w którym mieszka są zameldowane cztery osoby, natomiast spółdzielnia mieszkaniowa od 1993 r. nalicza opłaty za pięć osób. Podkreślił jednak, że córka J. nie przebywa w tym lokalu od 2001 r. Właścicielem gruntów o pow. 6,3117 ha jest syn skarżącego, zaś domek jednorodzinny z 1947 r. jest jego wyłączną własnością i z tego tytułu nie czerpie żadnych korzyści. Skarżący ponosi koszty za zużytą energię elektryczną w tej nieruchomości. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskodawcy było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Analiza całości zgromadzonej w tej sprawie dokumentacji źródłowej skutkowała przyjęciem, iż skarżący nie wykazał w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze stwierdzone niejasności przyjęto również, iż skarżący nie zasługuje na to, aby zastosować wobec niego przywilej jakim niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wypada zatem zwrócić uwagę skarżącego, że pomimo dwukrotnego wezwania do uzupełnienia wniosku, nie nadesłał wymaganych wyciągów z rachunku bankowego. Z kolei złożone przez niego dokumenty źródłowe wskazują, że skarżący posiada dwa rachunki, tj. nr [...] oraz [...]. Brak jest także zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego bądź spółdzielni mieszkaniowej o faktycznym stanie zameldowania w lokalu mieszkalnym w T. przy ul. [...]. Skarżący nie nadesłał również tytułu prawnego, na podstawie którego winien otrzymywać świadczenie alimentacyjne i w jakiej wysokości. Rzeczone wcześniej nieścisłości ujawniły się w toku analizy wydatków jakie skarżący ponosi każdego miesiąca. Podkreślenia wymaga, że w piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2008 r. skarżący zeznał, że wydatki te stanowi kwotę [...] zł, w tym: koszty utrzymania mieszkania, gaz, energia elektryczna, telefon, Internet, przybory szkolne i dojazdy do szkoły. Nadesłane później dokumenty źródłowe wskazują na kwotę [...] zł. W toku analizy wniosku stwierdzono jednak, że do ostatniej ze wskazanych wielkości należy dodać wydatki uwzględnione w ramach pierwszej z nich, tj. telefon, Internet oraz koszty dojazdów do szkoły i pomocy naukowych. Doświadczenie życiowe oraz uprzednio dokonywany ogląd szeregu wniosków o przyznanie prawa pomocy, pozwoliły przyjąć, że sumaryczne zestawienie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego J.O. jest co najmniej równe wielkości dochodów tego gospodarstwa. Ze złożonych oświadczeń nie wynika zaś z jakich to źródeł dochodu skarżący pokrywa koszty zakupu np. wyżywienia, środków higieny, odzieży, obuwia itp. Rozstrzyganie w przedmiocie wniosków o przyznanie prawa pomocy polega przede wszystkim na badaniu wzajemnej relacji pomiędzy dochodami wnioskodawcy, pomniejszonymi o niezbędne wydatki, a kosztami sądowymi, które nakłada na niego Sąd. Wnioski oraz sposób w jaki je wyprowadzono zostały już wyżej przytoczone. Nie mniej jednak, w toku rozpoznania wniosku, nie można tracić z pola widzenia stanu posiadania wnioskodawcy. W judykaturze przyjmuje się bowiem, że gdy w skład majątku wnioskodawcy wchodzi więcej niż jedna nieruchomość, wniosek o przyznanie prawa pomocy co do zasady nie zasługuje na uwzględnienie. Można przyjąć, iż nieruchomości takie mogą przynosić określony dochód zarówno w postaci pożytków naturalnych jak i cywilnych. Tym samym nie sposób oczekiwać, że to ze środków publicznych pokrywane będą koszty uczestnictwa strony w postępowaniu, jeżeli ma ona możliwość uzyskiwania dochodu ze składników własnego majątku (tak w postanowieniu WSA w Gliwicach z dnia 24 października 2005 r., sygn. akt II SA/Gl 496/05, niepubl.). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.