I SA/Gl 576/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 15 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wglądu do dokumentów w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia adwokata lub radcy prawnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 6 sierpnia 2009 r., odpowiadając na wezwanie Sądu, J.M. uiścił należny w tej sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Z kolei w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 sierpnia 2009 r. skarżący zwrócił się o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Uzasadniając wniosek podniósł, iż przeszedł zabieg [...] oraz że jest chory na [...]. Wskazał dalej, że jego miesięczne stałe wydatki stanowią kwotę około [...] zł. Wymienił tu następujące opłaty: wyżywienie – [...] zł, czynsz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, usługi medyczne wraz z lekarstwami – [...] zł, usługi telekomunikacyjne – [...] zł, telewizja – [...] zł, prasa i książki – [...] zł, higiena – [...] zł, odzież – [...] zł i internet – [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskujący posiada stały miesięczny dochód w kwocie [...] zł brutto. W chwili obecnej jego rzeczywisty dochód netto wynosi [...] zł, co wynika z "odcinka" przekazu pocztowego załączonego do druku PPF. W wyniku analizy druku formularza w zestawieniu z zawartością akt sądowych i administracyjnych, pismem z dnia 25 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i ewentualnie inne osoby przebywające w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 2. przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby ewentualnie pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 3. nadesłanie kopii zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego za rok 2008, 4. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało wyjaśnić kto i w jakim zakresie przyczynia się do tych wydatków w ramach obu lokali mieszkalnych wskazanych w pkt 5 tego wezwania, 5. nadesłanie kopii tytułów prawnych do nieruchomości położonych w B. przy ul. [...] i ul. [...] (odpisu z księgi wieczystej, umowy najmu, itp.), 6. nadesłanie zaświadczeń wymieniających wszystkie osoby zamieszkałe w lokalach mieszkalnych wskazanych w pkt 5 tego wezwania, 7. udokumentowanie wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z kłopotami zdrowotnymi. Wydatki te powinny zostać udokumentowane poprzez przedłożenie np. stosownych faktur VAT lub paragonów wystawionych przez przychodnie, szpitale, apteki itd. Z kolei w przypadku braku dysponowania takimi fakturami lub paragonami należało przedstawić zaświadczenie lekarskie, potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub rehabilitacyjnym itp. W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do zakresu w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na w/w wezwanie J.M., pismem z dnia 3 września 2009 r. oświadczył, co następuje. Jego jedynym źródłem dochodu jest świadczenie emerytalne i z tych względów dysponuje tylko i wyłącznie rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy (druk PIT-40A), z którego wynika, że w 2008 r. skarżący uzyskał przychód w kwocie [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Wyjaśnił dalej, że często przebywa poza miejscem zamieszkania i dlatego adres dla korespondencji wskazany w skardze jest dla niego "wygodniejszy". Z nadesłanych dokumentów źródłowych wynika nadto, że skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...] o powierzchni [...] m², które nabył w 1995 r. (vide akt notarialny dokumentujący umowę sprzedaży). Opłata czynszowa za ten lokal, począwszy od 1 lipca 2009 r., wynosi [...] zł miesięcznie. Do akt sprawy złożono nadto kopię "polecenia przelewu/wpłaty gotówkowej" dokumentującej wysokość należności z tytułu dostawy energii elektrycznej (kwota [...] zł). Kolejnym z nadesłanych dokumentów źródłowych jest szpitalna karta informacyjna, z której wynika, że skarżący przebywał w A w R. w okresie od 6 do 26 stycznia 2005 r., po przyjęciu ze stanem po zawale serca. Z karty wynika, że wnioskodawcy zalecono leczenie usprawniające (gimnastyka) oraz leczenie farmakologiczne. Do akt złożono nadto zaświadczenie lekarskie, w którego wynika, że skarżący leczy się w poradni [...]. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy podkreślić, że intencją wnioskodawcy jest uzyskanie w tym przypadku przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przesłanki regulujące przyznanie w tym zakresie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Prawo to nie powinno być także przyznane osobom ponoszącym wydatki, które obiektywnie nie mogą być zaliczone do wydatków o charakterze koniecznym. W takim przypadku, środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych należy upatrywać poprzez racjonalizację wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym. Rozpoznający wniosek nie neguje potrzeby wydatkowania w tym przypadku środków pieniężnych na środki farmakologiczne, nie mniej jednak wydatki takie jak internet, czy abonament telewizyjny znacznie przekraczający wysokość opłaty abonamentowej za używanie odbiornika telewizyjnego, ustalonej w art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. Nr 85, poz. 728 ze zm.), nie można zaliczyć do wydatków koniecznych, niezbędnych dla funkcjonowania gospodarstwa domowego. O tym, że skarżący dysponuje pulą środków pieniężnych przewyższającą kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych może świadczyć fakt uiszczenia wymaganego w tej sprawie wpisu sądowego od skargi, który nota bene jest najwyższą opłatą sądową, która w toku dalszego toku postępowania może być od skarżącego wymagana. Niezależnie od poczynionych wyżej uwag należy w tym miejscu podkreślić bierną postawę skarżącego w toku niniejszego, wpadkowego postępowania. Trzeba zauważyć, że skarżący nie nadesłał części dokumentów wymaganych wezwaniem z dnia 25 sierpnia 2009 r. Nie ustosunkował się przede wszystkim do kwestii tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, który został przez niego wskazany jako adres dla korespondencji. W tych ramach można zaakcentować, że analiza akt administracyjnych w tej sprawie, jak i częściowo w sprawach o sygn. I SA/Gl 619/09 do 621/09, pozwoliła stwierdzić, że skarżący nader często przebywa pod tym adresem i tam przyjmuje korespondencję bez potrzeby awizowania przesyłek. Skarżący nie wykazał także większości z deklarowanych w druku PPF wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego. Podniesione wyżej aspekty – w ocenie rozpoznającego wniosek – mogą rodzić uzasadnione podejrzenie, że wnioskujący przedstawił swoją sytuację w sposób odbiegający od stanu rzeczywistego. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono, jak w sentencji w oparciu o przywołane wyżej przepisy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a.