I SA/Gl 577/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, , , po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ostatecznej w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, skarżący, który jest w postępowaniu reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Na ich majątek składa się jedynie nieruchomość rolna o powierzchni 0,06 ha. Żona skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 1300 zł netto. Ponieważ ww. wniosek nie został podpisany, referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do usunięcia tego braku formalnego. Wezwanie to wykonano w terminie poprzez nadesłanie kolejnego urzędowego formularza PPF, zawierającego podpis wnioskodawcy. Jego treść różniła się od wcześniejszego formularza, gdyż oświadczono w nim, że majątek skarżącego stanowi działka o powierzchni 600 m2 zabudowana domem o powierzchni 60m2, a dochody jego gospodarstwa domowego ograniczają się do emerytury żony w wysokości 800 zł netto. Pismem z dnia 9 grudnia 2014 r., doręczonym w dniu 15 grudnia 2014 r., referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie dokumentu wskazującego tytuł prawny do nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania skarżącego wraz z zaświadczeniem wymieniającym wszystkie zameldowane tam osoby, udokumentowanie stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i aktualnych dochodów skarżącego oraz osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym, a także przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych. Jednocześnie pismo zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na powyższe wezwanie, pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 22 grudnia 2014 r., przedstawił informacje uzyskane od skarżącego. W ich świetle mieszka on wraz z żoną w domu należącym do spółki założonej przez wnuczkę. Małżonkowie nie posiadają rachunków bankowych, swoje dochody przeznaczają na wydatki na leczenie w kwocie 1000 zł, a w pozostałej części na utrzymanie. Utrzymują się oni jedynie z emerytur, których wysokość nie uległa obniżeniu i jest na tym samym poziomie jak w oświadczeniach złożonych do akt. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie wniesionym w terminie do dokonania tej czynności skarżący zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że koszty sądowe są nieznaczne, a przedłożony materiał dowodowy uniemożliwia poczynienie ustaleń dotyczących stanu majątkowego. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu jego autor podkreślił, że pełnomocnik udzielający odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego jest w stanie przekazać informacje udzielone przez mocodawcę, a zatem nie jest w stanie zgromadzić i przekazać dokumentów, których dotyczyło wezwanie. Podniósł także, że skoro referendarz sądowy zauważył rozbieżności w treści oświadczeń dotyczących sytuacji materialnej, to powinien zobowiązać do wyjaśnienia tych kwestii, czego jednak nie uczynił. Wobec tego, skarżący zarzucił referendarzowi sądowemu, że nie wyjaśnił jego sytuacji materialnej w stopniu, który uzasadniałby oddalenie wniosku. Sprzeciw nie został podpisany. Na podstawie zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 stycznia 2015 r. wezwano pełnomocnika skarżącego – pismem z dnia 30 stycznia 2015 r. – do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu poprzez jego podpisanie w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia sprzeciwu. W dniu 4 lutego 2015 r. (data nadania) złożono podpisany sprzeciw. Nadto odnotować należy, że skarżący występował już wcześniej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskami o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 70/14. Mocą postanowień Sądu z dnia 19 maja 2014 r. i z dnia 7 stycznia 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, przy czym zażalenie na to pierwsze postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1160/14. Powodem tych rozstrzygnięć było niewykonanie wezwania do przedłożenia dokumentacji źródłowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść urzędowych formularzy wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego. Podkreślić w tym miejscu należy, że zestawienie treści wniosków budzi wątpliwości co do rzetelności oświadczeń wnioskodawcy. W tych ramach odnotować należy, że skarżący niespójnie zaprezentował stan posiadanego majątku i przeznaczenia nieruchomości, a nadto nie wskazał na jedno ze świadczeń emerytalnych, o którym jest z kolei mowa w piśmie pełnomocnika z dnia 22 grudnia 2014 r. Przy ocenie formularzy powstały zatem wątpliwości, które wykluczyć mogła stosowna dokumentacja źródłowa. Dlatego też pełnomocnik wnioskodawcy został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów. Skierowane wezwanie, nie zostało jednak wykonane, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Braki w dokumentacji uniemożliwiają więc dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącego. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Brak dokumentów źródłowych nie pozwala ustalić sytuacji skarżącego właściwie w jakimkolwiek aspekcie i rozwiać wątpliwości, jakie budzą złożone dotychczas oświadczenia. Odnosi się to zwłaszcza do okoliczności dotyczących wysokości dochodów wnioskodawcy i wydatków. Podkreślić w tym miejscu należy, że w wezwaniu referendarza sądowego wyraźnie wskazano, jakie dokumenty należy przedłożyć. Nie bez znaczenia jest tu też okoliczność, że skarżący jest reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, który nie tylko winien zdawać sobie sprawę z konsekwencji niezłożenia dokumentów (wezwanie zresztą zawierało taką informację), ale też przecież winien przedsięwziąć środki, aby dokumenty złożyć. Powinien bowiem tak zorganizować współpracę ze skarżącym, aby wezwanie wykonać. Tymczasem pełnomocnik poprzestał na przekazaniu jedynie informacji uzyskanych od skarżącego. Nadto należy mieć na uwadze, że referendarz sądowy wezwał o dokumenty, których zdobycie nie wiąże się z nadmierną trudnością, jak np. rachunki związane z wydatkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czy wysokości aktualnych dochodów. Przy dołożeniu minimum staranności wezwanie można było wykonać i złożyć wymagane dokumenty. Zaznaczyć trzeba, że również do sprzeciwu nie załączono żadnego dokumentu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 243 ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Wypada w tym miejscu także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). Zaakcentować zatem trzeba, że na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane - zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem - jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego miał przy tym świadomość, że bierna postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Podkreślić w tym miejscu nadto należy, że niewykonanie wezwania do przedłożenia dokumentacji źródłowej było powodem odmówienia skarżącemu przyznania prawa pomocy w postępowaniu w sprawie I SA/Gl 70/14. Wreszcie niezbędnym jest powtórzenie za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który oddalając zażalenie na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy w przywołanej sprawie o sygn. akt I SA/Gl 70/14, wskazał, że ciężar wykazania trudnej sytuacji finansowej spoczywa na wnioskodawcy. Oznacza to, że skarżący powinien poczynić wszelkie niezbędne kroki w celu uprawdopodobnienia tych okoliczności. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami w postaci braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa (zob. postanowienie z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1160/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, z uwagi na brak niezbędnych dokumentów, nie sposób ocenić, czy w stosunku do skarżącego spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.