I SA/Gl 585/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2008 r. sprawy ze skargi T. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie tutejszego Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w kwocie [...] zł, skarżący T.D. w dniu 14 lipca 2008 r. dokonał jego wpłaty. Jednocześnie w piśmie z tego samego dnia skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podkreślił, że w chwili obecnej oboje z żoną utrzymują się z jej emerytury w kwocie [...]zł netto. Dodał, że żona jest chora i korzysta ze specjalistycznej opieki medycznej. Podkreślił, iż z działalności gospodarczej jest mu trudno uzyskać dochód. Taki stan rzeczy jest wynikiem toczących się postępowań administracyjnych przed organami skarbowymi, które niekorzystnie wpływają na wiarygodność oraz zdolność kredytową skarżącego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Dochód tego gospodarstwa wynosi [...]zł brutto (świadczenie emerytalne J. D.). Z posiadanych składników majątku skarżący wskazał na mieszkanie o pow. 65 m² oraz las o pow. 1.37 ha. Mając na uwadze wskazane wyżej oświadczenie skarżącego oraz dokumenty źródłowe, które nadesłał w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 750/08, pismem z dnia 2 września 2008 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie wyciągów lub wykazów z rachunku bankowego skarżącego o nr [...] z okresu ostatnich trzech miesięcy, wykazanie tytułów prawnych do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oraz w Z. przy ul. [...] (własność, współwłasność, służebność itp. – za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia, itp.; z nadesłanych dokumentów winno nadto wynikać, kto i w jakiej wysokości ponosi stałe koszty związane z utrzymaniem tych nieruchomości), wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy oświadczeniami o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartymi w aktach sprawy o sygn. I SA/Gl 536/05 i I SA/Gl 585/08 (w tych pierwszych skarżący wymienił wśród składników majątkowych następujące pozycje: "80 m² dożywocie – użyczenie do śmierci, 1.60 ha dzierżawa gr. nieużytkowany, 1.50 ha lasy własne, 220 ha lasy współwłasność". Obecnie wskazano na "mieszkanie 65 m², las 1,37 ha". W tych ramach należy wykazać w jaki sposób doszło do uszczuplenia majątkowego), mając nadto na uwadze dokumentację nadesłaną przez skarżącego w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 750/08, wezwano dodatkowo o precyzyjne oznaczenie zdarzeń gospodarczych ujętych w księdze przychodów i rozchodów jako "dowody wewnętrzne" i zaksięgowane po stronie kosztów. Należy w tym miejscu wskazać na dokumentację zgromadzoną w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 750/08, tj. nadesłane przy piśmie skarżącego z dnia 25 sierpnia 2008 r. odpisy: decyzji w sprawie waloryzacji emerytury jego małżonki i wyciągów z jej rachunku bankowego za okresy od maja do lipca 2008 r. (z których wynika, iż małżonka skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości [...]zł oraz spłaca ze swojego rachunku raty kredytu w kwocie [...]zł miesięcznie, saldo końcowe na rachunku w dniu 28 lipca 2008 r. wyniosło [...] grosze), harmonogramów spłaty dwóch kredytów zaciągniętych przez małżonkę skarżącego (datę spłaty ostatniej raty kredytu regulowanego z rachunku bankowego wyznaczono na dzień 1 sierpnia 2008 r.; rata kolejnego kredytu przypadająca do spłaty we wrześniu 2008 r. wyniosła [...]zł), dwóch zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych skarżącego, wystawionego przez organ egzekucyjny w dniu [...] (wskazano w nim sumę do przekazania z rachunku bankowego w wysokości [...]zł) oraz przez bank w dniu 20 listopada 2000 r. (sumę do przekazania z rachunku określono na kwotę [...]zł), zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego i jego małżonkę za 2007 r. (skarżący wykazał przychód z działalności gospodarczej w wysokości [...]zł oraz koszty jego uzyskania w wysokości [...]zł, zaś jego małżonka wykazała przychody tylko z tytułu emerytury), deklaracji dla podatku do towarów i usług za okresy od stycznia do czerwca 2008 r. (najwyższa z wskazanych w nich podstaw opodatkowania, za marzec, wyniosła [...]zł, z kolei najniższa, za czerwiec – [...] zł), zaświadczenia dotyczącego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej skarżącego (wskazano w nim oprócz adresu zamieszkania skarżącego jeszcze jeden adres wykonywania działalności gospodarczej), podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca 2008 r. (przedłożone kserokopie wykonano we fragmentach, które wymagają dopasowania dwóch kopii jednej strony, niemniej jednak, jak się wydaje, suma przychodów od początku roku wyniosła [...]zł, a suma kosztów – [...]zł. W każdym miesiącu odnotowywano wpływy w wysokości [...] zł tytułem czynszu uiszczanego przez jeden z banków spółdzielczych oraz znaczne wydatki zapisane pod pozycją "dowód wewnętrzny", łącznie na kwotę [...]zł), ewidencji środków trwałych (wyszczególniono w niej m. in. samochód ciężarowy oraz żuraw), korespondencji z organem podatkowym w sprawie egzekucji zaliczek na podatek dochodowy za 1999 i 2000 r. i rozliczeń przeprowadzonych w okresie od listopada 2005 r. do czerwca 2006 r., sporządzonych przez organ egzekucyjny zestawień rozliczenia kwot uzyskanych w dniach 18 i 23 listopada, 21 grudnia 2005 r. oraz 20 stycznia, 16 i 31 marca 2006 r., dwóch postanowień w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia [...] i [...], czterech tytułów wykonawczych dotyczących zaległości w podatku od towarów i usług (ostatni spośród nich został wystawiony dnia [...] a najwyższa kwota należności głównej, na jaką te tytuły wystawiono, to [...]zł), rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (skarżący wszystkie wydatki w tym zakresie, łącznie z kosztami kredytu, oszacował na kwotę [...]-[...] zł miesięcznie) oraz obszernej dokumentacji medycznej dotyczącej małżonki skarżącego. Nadto w postępowaniu zarejestrowanym pod sygn. akt I SA/Gl 750/08 skarżący wyjaśnił, iż dochody z jego działalności gospodarczej wynoszą średnio [...]-[...] zł miesięcznie oraz że "mimo utraconej płynności finansowej" nadal tę działalność prowadzi. Podkreślił również, iż jego rachunek bankowy jest zajęty przez komornika. Poinformował wreszcie, że nie może udokumentować wysokości miesięcznych spłat ciążących na nim zaległości podatkowych, gdyż są one egzekwowane przez komornika, wyliczył jednak kwoty już przez niego wpłacone ([...]zł) oraz pozostające jeszcze do spłaty ([...]zł). W odpowiedzi na wezwanie, Referendarza sądowego z dnia 2 września 2008 r. skarżący - w piśmie procesowym z dnia 17 września 2008 r. – oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego wskazanego w wezwaniu. W chwili obecnej posiada natomiast rachunek bankowy w Banku A w Z. (zajęty przez komornika). Na powierzchnię 65 m², podaną w druku PPF, składa się pow. użytkowa lokalu mieszkalnego z pominięciem przedpokoju. T. D. wyjaśnił także, iż lokal mieszkalny, w którym przebywa wraz z żoną został oddany im w użytkowanie. Przedmiotem "użyczenia" jest nadto nieruchomość położona w Z. przy ul. [...] (umowa zawarta w dniu [...] na czas nieokreślony). Z kolei przedmiotem umowy dzierżawy pomiędzy skarżącym i jego żoną a R. i B., A. D. są użytki rolne o pow. 3,28 ha. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 6 października 2008 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący, zachowując ustawowy termin, wniósł sprzeciw, w którym podniósł, iż składając wniosek o przyznanie prawa pomocy starał się wykazać wszystkie "przesłanki odzwierciedlające dokumenty źródłowe" aby udowodnić, iż jego dochody są na tyle niskie, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Podkreślił, iż w formularzu PPF wskazał, że z działalności gospodarczej, jaką prowadzi bardzo trudno jest mu uzyskać dochód. Skarżący oświadczył, iż dochód taki zaistniał, jednakże "narastająco" od początku bieżącego roku w kwocie [...]zł miesięcznie, z której to kwoty zmuszony był co miesiąc opłacić składkę na ubezpieczenie społeczne. Wskazał, iż wg księgi przychodów i rozchodów za pierwsze półrocze 2008 r. osiągnął przychód z działalności gospodarczej w kwocie [...]zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły [...]zł, zaś dochód stanowił kwotę [...]zł (tj. [...]zł miesięcznie). Podniósł nadto, iż widniejący w księdze przychodów i rozchodów - w rubryce "przychód" – adres nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] jest adresem jego kontrahenta, on sam zaś nie jest właścicielem wspomnianej nieruchomości. Wyjaśnił bowiem, iż w ramach prowadzonej działalności "oddał w podnajem" bankowi pomieszczenie, z którego to tytułu otrzymuje przychód. Dodatkowo podkreślił, iż podstawowym dochodem jego rodziny jest emerytura żony w kwocie [...]zł, bowiem z działalności gospodarczej nie w każdym miesiącu uzyskiwany jest dochód. Ze wskazanej kwoty opłacane są raty kredytu oraz wszelkie opłaty związane z utrzymanie gospodarstwa domowego (tj. światło, woda itp.), "na życie" pozostaje natomiast ok. [...]-[...] zł. Do sprzeciwu dołączono kserokopię pisma skarżącego dotyczącego postępowania wpadkowego zainicjowanego wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy, prowadzonego w ramach postępowania sądowego zarejestrowanego pod sygn. akt I SA/Gl 751/08. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie zatem z art. 246 § 1 P.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Warto przy tym wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, natomiast jeśli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX nr 220289) Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Decydując o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy należy mieć przy tym na względzie zarówno rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie mu tego prawa, ocenioną na podstawie całokształtu dokumentacji i oświadczeń zebranych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy jak i konstytucyjne prawo sądu. W niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż skarżący, zdaniem Sądu nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu tego wyjątkowego przywileju, jakim jest prawo pomocy. Przede wszystkim zauważyć trzeba, iż skarżący nie ujawnił dochodu pochodzącego z prowadzonej działalności gospodarczej. Taki stan rzeczy miał miejsce zarówno w tej sprawie jaki w toku postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 750/08. Natomiast z dokumentów źródłowych wynika, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest dochodowa. Jednocześnie wskazać należy, iż wiarygodność oświadczeń skarżącego w zakresie uzyskiwanych przez niego wpływów z tytułu czynszu najmu również budzi wątpliwości. Dotyczy to mianowicie nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...]. Skarżący wyjaśnił wprawdzie w sprzeciwie od postanowienia z dnia 6 października 2008 r., iż w ramach prowadzonej działalności "oddał w podnajem" Bankowi A pomieszczenie, z którego otrzymuje przychód i do którego nie przysługuje mu prawo własności (na marginesie należy wspomnieć, iż skarżący nie nadesłał jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy najmu ["podnajmu"] z Bankiem A, czy też umowy najmu zawartej z najemcą głównym wskazanej nieruchomości). Podnieść wszak należy, iż niewątpliwie skarżący w związku z najmem pomieszczenia położonego w Z. przy ul. [...] otrzymuje wpływy w wysokości [...] zł miesięcznie tytułem czynszu uiszczanego przez Bank A (co zostało odnotowane w księdze przychodów i rozchodów za pierwsze półrocze 2008 r., w rubryce "przychód", zaś towarzyszące mu zdarzenie księgowe jest określane mianem "czynszu"). W księdze przychodów i rozchodów za pierwsze półrocze 2008 r. nie ma natomiast jakiejkolwiek adnotacji wskazującej na to, iż kwoty uzyskiwane miesięcznie przez skarżącego z tytułu czynszu uiszczanego przez Bank A były obciążone wydatkami (kosztami). W tym miejscu warto również przywołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.) zgodnie z którym udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (zob. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Zakamycze 2006, str. 594). Należy także zauważyć, iż wpis sądowy (uiszczony już zresztą przez skarżącego) w niniejszej sprawie nie jest znaczny, gdyż wynosi [...] zł (z mocy § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), co jest wysokością najmniejszą spośród znanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Ponadto, należy wskazać, iż żadna z opłat, jakie skarżący może mieć obowiązek w przyszłości uiścić w toku niniejszego postępowania, nie przekroczy kwoty [...] zł. Zdaniem Sądu udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest obecnie konieczny bowiem w myśl z art. 175 § 3 pkt 1 oraz 194 § 4 P.p.s.a. staje się on niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto zgodnie z art. 6 P.p.s.a. Sąd winien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzekł, jak w sentencji postanowienia.