I SA/Gl 588/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2009 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej- umorzenie zaległości podatkowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2006 roku Ordynacja podatkowa (t.j. w Dz.U. z 2005 roku, nr 8, poz. 60 z późniejszymi zmianami), art. 1 ustawy z dnia 12 października 194 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. w Dz.U. z 2001 roku, nr 79, poz. 856 z późniejszymi zmianami) oraz § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 roku w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. nr 198, poz. 1925), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia A. M. III i IV raty podatku od nieruchomości za 2007 rok w kwocie [...] złotych wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 10 grudnia 2007 roku A. M. wystąpił do organu pierwszej instancji o umorzenie III i IV raty podatku od nieruchomości za 2007 rok z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną rodziny. Organ podatkowy – po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego – powołaną wyżej decyzją z dnia [...] odmówił A. M. umorzenia przedmiotowej zaległości podatkowej, stanowiącej III i IV ratę podatku od nieruchomości za 2007 rok w wysokości [...] złotych wraz z należnymi odsetkami za zwłokę W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik zakwestionował zarówno samo jej rozstrzygnięcie jak również jej uzasadnienie. W dalszej kolejności, Kolegium odwołało się do treści art. 67 a Ordynacji podatkowej, podnosząc, iż w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy, na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Jak zaznaczyło Kolegium decyzje wydawane w oparciu o art. 67 a Ordynacji podatkowej mają charakter decyzji uznaniowych, a to oznacza, że ocena czy w indywidualnie rozpatrywanym przypadku zachodzą wymienione w przepisie okoliczności, pozostawione zostało uznaniu organów podatkowych. Kontynuując Kolegium wskazało, że Wójt Gminy N. dokonał szczegółowej analizy całości dokumentacji zgromadzonej w sprawie, przyjmując, iż wyliczenia dochodu oraz szczegółowo przeprowadzona analiza sytuacji materialnej i życiowej podatnika – uzasadniają odmowę umorzenia zaległości podatkowych z tytułu III i IV raty podatku od nieruchomości za 2007 rok. Z uzasadnienia organu pierwszej instancji wynikało w tym zakresie, iż : - miesięczny dochód podatnika w okresie od sierpnia do grudnia 2007 roku wyniósł [...] złotych, co stanowiło kwotę [...] złotych na jednego członka rodziny, - w okresie tym rodzina nie korzystała z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej w N., - podatnikowi wypłacane było również świadczenie rodzinne na córkę B. M. w kwocie [...] złotych miesięcznie, - żona (A. M.) jak i córki podatnika (E. M. i B. M.) nie były zarejestrowane w Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotne. Ponadto, z ustaleń Wójta Gminy N. wynikało, że A. M. jest właścicielem samochodu ciężarowego marki AVIA, posiada grunty o areale [...] ha (przy czym część z nich może być wykorzystana do uprawy sezonowych warzyw), jest właścicielem budynku mieszkalnego (o pow. [...] m²) oraz budynku gospodarczego (o pow. [...] m²). Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło pogląd zaprezentowany przez Wójta Gminy N., iż uprawnienia wynikające z art. 67a Ordynacji podatkowej nie obliguje organ do zastosowania ulgi, gdyż samo jej udzielenie uzależnione jest od całokształtu okoliczności. W ocenie Kolegium postępowanie podatkowe prowadzone było w sposób prawidłowy, a organ dokonał szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej i materialnej podatnika. W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podatnik zarzucił organowi odwoławczemu nieprawidłowe wyliczenie dochodu oraz nie ustalenie jego możliwości płatniczych. Wskazał, że organ podatkowy pierwszej instancji przekazał akta sprawy wraz z odwołaniem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego bez udzielenia odpowiedzi na odwołanie i postawione zarzuty. Wskazał także na przekroczenie terminu wydania decyzji odwoławczej. Skarżący powołał się również na wydaną w jego sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętej skargą decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi o korzystnym rozstrzygnięciu zapadłym w 2004 roku, organ podatkowy zaznaczył, iż sytuacja podatnika była każdorazowo wnikliwie badana i nie można w 2008 roku powoływać się na sytuację materialną sprzed 4 lat. Odnośnie pozostałych zarzutów podniesionych w skardze SKO stwierdziło, że w dniu 19 lutego 2008 roku przesłało na wniosek skarżącego kopie całości akt sprawy, włącznie z ustosunkowaniem się Wójta Gminy N. do zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Stwierdziło także, iż przekroczenie terminu załatwienia sprawy w postępowaniu odwoławczym nie miało żadnego wpływu jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Na rozprawie w dniu 12 lutego 2009 roku A. M. dodatkowo wyjaśnił, iż oboje z żoną są inwalidami, a młodsza córka B. nadal się uczy, studiując w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w R.. Podkreślił, że organy podatkowe nie rzetelnie sprawdziły dochód jego rodziny, nieprawidłowo doliczając mu do dochodów za 2007 rok zwrócone skarżącemu w tymże roku przez ZUS świadczenia za okres od 2003 do 2006 roku. Podniósł także, iż na wniosku z dnia 10 grudnia 2007 roku o udzielenie ulgi Wójt dokonał adnotacji "nie wyrażam zgody", co zdaniem podatnika świadczy, że całe "postępowanie podatkowe prowadzone przez organ jest fikcją", gdyż organ pierwszej instancji na samym już początku zdecydował o rozstrzygnięciu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późniejszymi zmianami) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami). W rozpatrywanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (t.j. w Dz.U. z 2005 roku, nr 8, poz. 60 z późniejszymi zmianami). Stosownie do tego przepisu organ podatkowy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Słuszną jest zatem teza wynikająca z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, iż decyzje dotyczące umorzenia zaległości podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, a ponadto iż obowiązującą w polskim prawie jest zasada obowiązkowego płacenia podatków. Wyjątek od tej zasady ustawodawca przewidział w przepisie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, poprzez dopuszczenie możliwości udzielania pomocy publicznej w postaci umorzenia zaległości podatkowej w wypadku zaistnienia ściśle określonych przesłanek, tj.: ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Każdy z tych warunków samodzielnie, albo też oba łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zobowiązania podatkowego. Z faktu, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej mają charakter rozstrzygnięć uznaniowych wynika, iż Sąd nie ma uprawnień do merytorycznej kontroli takich decyzji. Kontrola Sądu obejmuje zatem wyłącznie badanie prawidłowości postępowania prowadzonego przez organy podatkowe oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2005 roku, sygn. akt: III SA/Wa 1264/05, Mon. Podatkowy 2005/12/4). Użycie przez Ustawodawcę ogólnych zwrotów: "ważny interes podatnika", "interes publiczny" stwarza konieczność dokonania przez organ szerokiej oceny różnych wartości, w tym również systemu ocen pozaprawnych. Granice swobodnego uznania wyznacza choćby interes publiczny, co wiąże się z koniecznością odpowiedzi na pytanie – czy w konkretnym przypadku domaganie się spełnienia obowiązku podatkowego nie będzie sprzeczne z tym interesem. Wbrew stanowisku skarżącego Sąd uznał, iż organy dokonały prawidłowego ustalenia sytuacji materialnej podatnika, na podstawie zebranego przez siebie materiału dowodowego, a przyjęte w oparciu o ten materiał rozstrzygnięcie nie wykracza poza granice dopuszczalnego uznania administracyjnego. Dokonano również wnikliwej analizy przedstawionych przez stronę argumentów. Skarżący, zarzucił organowi podatkowemu pierwszej instancji, iż wadliwie ustalił jego dochody, a przez to nie uwzględnił jego trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej wniosek o umorzenie przedmiotowych zaległości podatkowych. Tymczasem sytuacja materialna skarżącego została szczegółowo przedstawiona i poddana analizie przez organ pierwszej instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż skarżący osiąga dochody z renty inwalidzkiej, a dodatkowo jeszcze w 2007 roku otrzymał z ZUS-u wyrównanie za okres od lipca 2003 roku do lipca 2006 roku ([...] złotych). Łącznie zatem w tym okresie miesięczny dochód podatnika wyniósł [...] złotych, co stanowiło [...] złotych na jednego członka rodziny skarżącego. Skarżący natomiast zamiast kierować starania o pomoc do wyspecjalizowanych ośrodków takich jak Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w N., domaga się zwolnienia go z obowiązku uiszczania podatku od nieruchomości, gdyż w przeszłości uzyskał taką ulgę. Rola organów podatkowych nie sprowadza się tylko do udzielania ulg podatkowych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji, ale ich generalnym obowiązkiem jest egzekwowanie poszanowania prawa, a w tym zasady powszechności opodatkowania. Słusznie twierdzi Wójt Gminy N., iż sytuacja finansowa A. M. nie różni się od problemów finansowych, z jakimi borykają się inni mieszkańcy Gminy N.. Odwrotnie, okazuje się bowiem, że odmowa uiszczenia podatków przez podatników dysponujących składnikami majątkowymi podlegającymi opodatkowaniu może spowodować, iż organy gmin nie będą w stanie udzielić jakichkolwiek świadczeń osobom najbardziej potrzebującym, żyjącym w skrajnej nędzy i pozbawionym nie tylko podstawowego źródła utrzymania – takiego jak np. renta inwalidzka, ale również lokalu mieszkalnego. Wbrew stanowisku skarżącego Sąd uznał, iż organy dokonały prawidłowego ustalenia jego sytuacji materialnej, na podstawie zebranego materiału dowodowego, a przyjęte w oparciu o ten materiał rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia dwóch rat zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości – nie narusza prawa. Organy dokonały analizy przedstawionych przez stronę argumentów, w tym także jej warunków materialno – finansowych W skardze do sądu administracyjnego strona zwraca uwagę na swoją bardzo trudną sytuację materialną. Należy podkreślić, że zarówno organ podatkowy pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy nie polemizują z twierdzeniami dotyczącymi trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Co więcej w uzasadnieniach decyzji wyraźnie zwraca się uwagę na wysokość dochodów osiąganych przez podatnika i jego rodzinę, wskazując jednocześnie, iż w rozpatrywanym przypadku nie uzasadniają one udzielenia kolejnej ulgi podatkowej. Stąd też bezzasadny jest zarzut błędnego ustalenie sytuacji materialnej rodziny skarżącego, skoro ustalenia te miały służyć wyłącznie wykazaniu istnienia (bądź nie) przesłanki ważnego interesu podatnika. Na marginesie trzeba jednak podnieść, iż w postępowaniu podatkowym obowiązuje zasada współdziałania strony i organu podatkowego. Oznacza to, iż organ jest wprawdzie obowiązany do wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy (w tym wypadku sytuacji materialnej podatnika), ale sama strona nie może zachowywać się w postępowaniu biernie, jeżeli podnosi okoliczności, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki podatkowe, a które to okoliczności wymagają weryfikacji przez organ, w ramach obowiązku wynikającego z art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa. Strona w postępowaniu administracyjnym nie przedstawiła organowi podatkowemu żadnych dodatkowych argumentów i dowodów, potwierdzających słuszność jej żądania, a organ w takim wypadku obowiązany byłby je rozpatrzyć. W tych warunkach działania organu pierwszej instancji, polegające na zabieganiu o informacje dotyczące sytuacji materialnej podatnika i jego rodziny, w takich instytucjach, jak: Powiatowy Urząd Pracy w R., Starostwo Powiatowe Wydział Komunikacji, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w N., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, należy uznać za prawidłowe. W zaistniałej sytuacji organ podatkowy był uprawniony do podjęcia decyzji, w oparciu o zebrany przez siebie materiał dowodowy i nie można podnosić zarzutu, iż nie zostały podjęte wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 Ordynacji podatkowej). Nie bez znaczenia dla oceny trafności zapadłego rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że decyzja o umorzeniu zaległego podatku ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organowi przysługuje prawo – w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki – do wydania rozstrzygnięcia od odmowy udzielenia pomocy, po decyzję udzielającą całkowitej ulgi. Prawo wyboru – biorąc pod uwagę całokształt okoliczności danej sprawy – przysługuje organowi orzekającemu. W rozpatrywanej sprawie, organ pierwszej instancji wskazał, że odmawiając skarżącemu umorzenia kwoty [...] złotych wziął pod uwagę jego sytuację materialną i okoliczność, że w poprzednich latach skarżącemu wielokrotnie były udzielane ulgi. Organ wskazał także, na posiadane przez skarżącego mienie, a także na osiągany dochód i możliwość korzystania z pomocy społecznej. Nie można zgodzić się z tezą, jaką wydaje się forsuje skarżący, iż trudna sytuacja materialna i brak dochodów, a więc wystąpienie przesłanki "ważnego interesu podatnika" obliguje organ do zastosowania ulgi we wnioskowanej wysokości. Powyższa okoliczność stanowić może wyłącznie podstawę oceny, czy spełnione są ustawowe przesłanki zastosowania ulgi określone w art. 67a § 1 pkt 3 cyt. ustawy. Natomiast nawet w razie ustalenia, iż warunki takie nie występują, organ może podjąć decyzję odmowną, podając w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosowne motywy takiej decyzji. Jak już wcześniej zaznaczono organ podatkowy, dokonując odmowy umorzenia zaległości podatkowej, wskazał, iż podatnik znajduje się w sytuacji umożliwiającej mu wywiązanie się z obowiązków podatkowych, co oznaczało brak przesłanek uzasadniających udzielenie pomocy publicznej, przewidzianej art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Chybione są również pozostałe zarzuty zawarte w skardze oraz podniesione na rozprawie w dniu 12 lutego 2009 roku. Odnosząc się do kwestii naruszenia zasady szybkości postępowania odnotować trzeba, iż art. 139 i art. 140 Ordynacji podatkowej (załatwianie spraw) formułują oznaczone wymagania dotyczące terminów, tym niemniej podkreślić należy, że zwłoka w załatwieniu sprawy, powodując szereg istotnych następstw, nie może jednak stanowić podstawy wadliwości samej decyzji ani też praw lub obowiązków, o której w niej rozstrzygnięto. Odnosząc się z kolei do zarzutu skargi dotyczącego niewłaściwie ustalonego przychodu za 2007 rok wskazać należy, iż zgodnie z art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przychód stanowią otrzymane lub postawione do dyspozycji pieniądze i wartości pieniężne. Przez pojęcie "otrzymane" należy rozumieć takie pieniądze i wartości pieniężne, które zostały podatnikowi dane. Zatem otrzymane z ZUS-u w 2007 roku wyrównanie w kwocie [...] złotych stanowiło przychód skarżącego za 2007 rok. Karta 18 akt administracyjnych nadesłanych do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę zawiera stanowisko Wójta Gminy N. odnośnie zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. Dlatego też zarzut braku takiego ustosunkowania się jest całkowicie bezzasadny. Odnośnie natomiast zarzutu dotyczącego zamieszczonej adnotacji na wniosku podatnika oraz stwierdzenia, iż bez przeprowadzenia postępowania dowodowego organ pierwszej instancji podjął merytoryczną decyzję, wskazać trzeba, iż faktycznie adnotacja o treści "nie wyrażam zgody" znajduje się na pierwszej stronie wniosku skarżącego z dnia 10 grudnia 2007 roku. Zarzut ten podniesiony został dopiero na rozprawie w dniu 12 lutego 2009 roku i organ podatkowy (nie będący na rozprawie) nie mógł się do niego odnieść. Tym niemniej można przypuszczać, iż adnotacja ta (bez daty) została sporządzona już po przeprowadzeniu postępowania podatkowego i analizie zgromadzonych w sprawie dowodów, tym bardziej, iż na drugiej stronie tego wniosku (k.1) znajdują się zalecenia Wójta Gminy dotyczące terminu załatwienia sprawy oraz inne polecenia wydane dwóm pracownikom Urzędu. Z dotychczasowych spostrzeżeń wynika, że brak podstaw do tego, by kwestionować ocenę dokonaną w rozpatrywanej sprawie przez organy podatkowe i dopatrywać się naruszeń prawa, których stwierdzenie skutkować musiałoby uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wyrażone w decyzji stanowisko organu zostało dostatecznie pod względem formalnym uzasadnione. Decyzja ta nie uchybia także przepisom prawa materialnego, gdyż poczynione rozważania należy podzielić. W istocie bowiem trafnych ustaleń organ wysnuł zasadne wnioski. W sumie zatem należało skargę uznać za bezzasadną, co skutkować musiało jej oddaleniem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami).