I SA/Gl 593/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Organiściak, po rozpoznaniu w dniu 27 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia S. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu od tejże skargi w wysokości [...] zł, wniósł o przyznanie prawa pomocy – poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności oraz uzyskuje niewielkie dochody. Zaakcentował konieczność spłaty kredytu hipotecznego. Zwrócił ponadto uwagę na swój stan zdrowia, w tym alergię, zespół jelita drażliwego, wady postawy i narządu ruchu. Wskazał nadto na konieczność zapewnienia opieki przedszkolnej dziecku. Zgodnie ze złożonym wnioskiem, na dochód gospodarstwa domowego strony składa się wynagrodzenie jego oraz małżonki w łącznej wysokości [...] zł brutto. Majątek strony stanowi z kolei samochód osobowy marki [...] (rocznik [...]), mieszkanie o pow. [...] m2 i niewielka nieruchomość rolna. Referendarz sądowy w piśmie z dnia 22 czerwca 2010 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W szczególności wezwał wnioskodawcę do: udokumentowania wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; przedłożenia wyciągów i wykazów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; nadesłania kopii zeznań podatkowych za 2009 r. (dot. skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym); przedłożenia zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie gminy o dochodowości posiadanego przez skarżącego gospodarstwa rolnego, oraz zaświadczenia dotyczącego ewentualnych dopłat, związanych z tym gospodarstwem; przedstawienia zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych; nadesłania dokumentów dotyczących stanu zdrowia oraz sprecyzowania miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem; udokumentowania za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Odpowiadając na wezwanie skarżący zaakcentował, iż w czerwcu bieżącego roku wynagrodzenia jego oraz małżonki wyniosły łącznie 6341,05 zł netto. Skarżący dokonał również szczegółowego omówienia ponoszonych wydatków, których suma (w dokonanym i przedstawionym przez niego wyliczeniu) wyniosła 5549,12 zł. Wśród wspomnianych wydatków, wskazał między innymi na zakupywane leki (dla siebie i dziecka) w wysokości po 200 zł, opłatę za zajęcia baletowe i językowe dziecka – łącznie 87 zł, paliwo do samochodu – 450 zł, opłatę za centralne ogrzewanie – 120 zł (w sezonie grzewczym), wyżywienie – 1100 zł, ubrania – 600 zł, masaże oraz zabiegi (400 zł), pływalnię (150 zł) oraz ubezpieczenie samochodu /średnia miesięczna/ – 100 zł. Skarżący nadesłał również materiały źródłowe, w tym dokumentację dotyczącą: dochodów jego oraz małżonki (według zaświadczenia pracodawcy tej ostatniej jej wynagrodzenie wypłacane jest przelewem na rachunek bankowy i do lipca 2010 r. obciążone jest spłatą pożyczki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w kwocie 255,31 zł miesięcznie), zaciągniętego przez nich kredytu (m.in. potwierdzenie przelewu raty za ostatni miesiąc opiewające na sumę 582,40 zł), dochodów związanych z gospodarstwem rolnym małżonki (według zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego przeciętny dochód z takiego gospodarstwa w 2008 r. wynosił 922,99 zł, zaś decyzją z dnia 16 listopada 2009 r. przyznano płatności na ten rok w wysokości 1435,15 zł) oraz kosztów utrzymania (m.in. paragony wystawione przez apteki; ostatnie z nich pochodzą z lipca 2010 r. i opiewają na sumę 221,45 zł). Przedłożył również dokument potwierdzający jego pobyt w szpitalu w 2004 r., skierowania do poradni alergologicznej i gastrologicznej oraz orzeczenie z dnia 24 maja 1999 r. uznające go za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju, wymieniające niektóre schorzenia, które wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona nadesłała także wyciągi z dwóch należących do niej rachunków bankowych oraz z konta oszczędnościowego, które jest prowadzone w imieniu jego oraz jego małżonki (salda dodatnie tych rachunków na dzień 30 czerwca 2010 r. wynosiły odpowiednio: 804,64 zł, 3289,66 zł, zaś w przypadku konta – 1202,34 zł). Wpływy na obu rachunkach stanowiło przede wszystkim wynagrodzenie skarżącego. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie zaakcentował on przede wszystkim, że skarżący nie przedłożył bardzo istotnego dokumentu, jakim jest wyciąg z rachunku bankowego małżonki, który był wyraźnie objęty wezwaniem. Na rachunek ten pracodawca małżonki, jak wynika z wystawionego przezeń zaświadczenia, przelewa jej wynagrodzenie, numer rachunku małżonki pojawia się zresztą w wyciągach, które nadesłano. Wprawdzie większość wydatków ponoszonych w ramach gospodarstwa domowego wnioskodawcy regulowanych jest za pośrednictwem jego rachunków bankowych, z których wyciągi załączono, jednak okoliczność ta nie stanęła na przeszkodzie temu, że na rachunkach tych wykazano dodatnie salda, co pozwala zakładać, iż podobnie jest w przypadku rachunku bankowego jego małżonki. Rozpoznający wniosek zaznaczył także, że suma środków znajdujących się na rachunkach bankowych skarżącego oraz na koncie oszczędnościowym w dniu 30 czerwca 2010 r. (5296,64 zł) pozwala na uiszczenie nie tylko wpisu w niniejszej sprawie, ale i wpisów we wszystkich rozpoznawanych sprawach (ich suma to 3500 zł), co niejako samo przez się wyklucza przyznanie prawa pomocy. Przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawia również, zdaniem referendarza, nadwyżka, jaką daje zestawienie dochodów gospodarstwa domowego wnioskodawcy (tj. 6341 zł w ostatnim miesiącu) ze wskazaną przez niego sumą wydatków (5549,12 zł), wynosząca 792,05 zł. Wyliczenie kosztów utrzymania dokonane przez stronę może ponadto budzić pewne wątpliwości. Obejmuje ono bowiem wydatki, które nie mogą być uznane za pilne, tj. co najmniej comiesięczne, gdyż są ponoszone, jak przyznał skarżący, sezonowo (ogrzewanie mieszkania) czy też w dłuższym okresie (abonament radiowo-telewizyjny, ubezpieczenie samochodu). Nie ma więc żadnych racjonalnych powodów, by – przy dochodach skarżącego – uwzględniać i kalkulować te wydatki obecnie, kiedy powinien on brać pod uwagę obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. Część z nich może być zresztą czasowo ograniczona lub nawet zaniechana, jak np. koszty zakupu ubrań w wysokości 600 zł. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący nie wykazał również, że ponosi w uzasadniony sposób wydatki na leczenie, które miałyby charakter nadzwyczajny, odbiegający od kosztów leczenia zwykle obciążających budżet przeciętnej rodziny. W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł, że nie mógł załączyć do akt sprawy dokumentacji, dotyczącej wyciągów z konta małżonki, albowiem pozostaje z nią w nieformalnej separacji i odmówiła mu udostępnienia tego dokumentu. Dodał, że wpływy na konto małżonki powinny być Sądowi wiadome, skoro wśród dokumentów źródłowych znalazło się zaświadczenie o wysokości uzyskiwanych dochodów z jej zakładu pracy. Odnośnie kwoty 5.296,64 zł, znajdującej się na kontach bankowych skarżący podniósł, że pod koniec każdego miesiąca zakład pracy przelewa należne wynagrodzenie, które jednakże wystarczyć musi na cały miesiąc egzystencji i poniesienie wydatków, zgodnie z przedłożonym już uprzednio zestawieniem. Podkreślił, że w dniu 30 czerwca 2010 r. wpłynęła na jego konto kwota 3.480,10 zł za miesiąc [...] 2010 r. Natomiast, na dzień 25 sierpnia 2010 r. na kontach oszczędnościowych znajdują się środki w wysokościach odpowiednio 300 zł i 50 zł, a nie jak w omawianym okresie w wysokości 1.202,34 zł oraz 804,64 zł, ze względu na niedobory na kontach bieżących i potrzebę posiłkowania się zgromadzonymi oszczędnościami na bieżące wydatki. Skarżący zaznaczył także, iż niezrozumiały jest dla niego zarzut, jakoby wydatki na leczenie nie miały charakteru nadzwyczajnego i odbiegającego od kosztów leczenia zwykle obciążających budżet przeciętnej rodziny. Dodał, że gospodarstwo rolne małżonki nie przynosi praktycznie żadnych dochodów, natomiast wysokie są koszty jego utrzymania. Końcowo, skarżący wyraził gotowość uiszczenia tylko jednej opłaty sądowej w wysokości [...] zł, akcentując, że konieczność uiszczenia takiego wpisu we wszystkich sprawach spowoduje niemożność dochodzenia jego praw przed sądem administracyjnym. Do sprzeciwu strona dołączyła kserokopie wyciągów z rachunków bankowych, w tym konta oszczędnościowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cytowanej ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na mocy art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że postanowienie referendarza sądowego, zaskarżone przez wnioskującego, utraciło moc, zaś wniosek o prawo pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd. Intencją skarżącego w niniejszym postępowaniu jest uzyskanie przywileju procesowego w postaci zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zaznaczyć należy, że koszty te sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, jednakże w siedmiu sprawach, co daje łączną kwotę [...] zł. Zbadać zatem należało, czy uiszczenie takiej kwoty (biorąc pod uwagę ilość zaskarżonych do tut. Sądu decyzji) leży w granicach możliwości płatniczych strony. Innymi słowy, czy jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analizując akta sprawy Sąd uznał, iż na postawione wyżej pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Przede wszystkim zaznaczyć trzeba, iż z przedstawionej dokumentacji źródłowej wynika fakt posiadania przez skarżącego dwóch rachunków bankowych oraz (wspólnego z małżonką) konta oszczędnościowego. Dodatkowo, rachunek bankowy posiada także małżonka wnioskodawcy. Pomimo deklarowanych i szczegółowo wyliczonych przez stronę wydatków, na wspomnianych rachunkach, dotyczących skarżącego, występują salda dodatnie. W dniu 30 czerwca 2010 r. suma środków finansowych, znajdujących się na rachunkach skarżącego oraz koncie oszczędnościowym przekraczała 5000,00 zł. Skarżący podał przy tym w sprzeciwie, że w dniu tym na jego konto wpłynęło wynagrodzenie za pracę w wysokości 3480,10 zł, które musi mu wystarczyć każdorazowo na miesiąc egzystencji. Tytułem przykładu wskazał, że na dzień składania sprzeciwu, na kontach oszczędnościowych znajdują się odpowiednio kwoty 300,00 zł i 50,00 zł. Powyższe argumenty, zdaniem Sądu, nie pozwalają jednak na uczynienie zadość wnioskowi strony skarżącej. Jest tak po pierwsze dlatego, że w niniejszej sprawie nie został nadesłany wyciąg z rachunku bankowego małżonki skarżącego. Skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne było zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, opubl. w bazie Lex pod nr 552223). Ilość środków pieniężnych zgromadzonych na wspomnianym rachunku (małżonki) nie jest jednak znana. Powyższego mankamentu dowodowego nie rozwiązuje, wbrew twierdzeniu skarżącego, złożenie zaświadczenia z zakładu pracy małżonki odnośnie wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów. Uprawdopodabnia to jedynie wysokość stałych uzyskiwanych przez małżonkę dochodów ze stosunku pracy, nie obrazuje jednak w żaden sposób rzeczywistego stanu jej konta bankowego. Na marginesie jedynie dodać należy, iż z przedłożonych rachunków bankowych wynikają np. przelewy, dokonywane z rachunku skarżącego na konto małżonki. Pomiędzy rachunkami małżonków istnieją zatem powiązania finansowe, i to pomimo deklarowanej w sprzeciwie nieformalnej separacji. Co więcej, w powyższym kontekście należy zauważyć, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Po drugie, wśród szczegółowo omówionych przez skarżącego miesięcznych wydatków znajdują się takie, które w ocenie Sądu nie mają charakteru priorytetowego. Dotyczy to w sposób szczególny pozycji, zatytułowanej przez wnioskującego "ubrania", gdzie miesięczny koszt zadeklarowany przez stronę wynosi aż 600,00 zł. Okresowe zaniechanie tego wydatku w sposób oczywisty nie spowoduje uszczerbku koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Wspomnieć należy również w tym miejscu o wydatkach sezonowych, do których bez wątpienia należy opłata za centralne ogrzewanie. Zdaniem Sądu orzekającego argument strony, że zaskarżyła kolejne 11 decyzji (dotyczących podatku od towarów i usług), w których to sprawach łączna kwota wpisu wynosi [...] zł, nie może mieć znaczenia decydującego w rozpatrywanej obecnie sprawie. Na dzień wydania niniejszego postanowienia nie zostało bowiem przesądzone, czy strona skarżąca będzie obowiązana do uiszczenia wpisów we wspomnianych sprawach w podanej wyżej wysokości (z akt tychże spraw, tj. o sygn. od III SA/Gl 1848/10 do III SA/Gl 1858/10 wynika bowiem, że znajdują się one na etapie wniosków strony o przyznanie prawa pomocy). Końcowo należy zaznaczyć, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla wnioskującego, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08, opubl. w bazie LEX pod nr 521933). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.