I SA/Gl 603/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w dniu 19 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. S. i W.S. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie ze skargi I. S. i W. Sztwiertni na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 26 lipca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił I. S. i W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że w złożonym wniosku skarżący oświadczyli, że utrzymują się z wynagrodzeń za pracę w łącznej wysokości 4.340 zł. Jednocześnie wyliczyli oni swoje stałe wydatki, uwzględniając "opłaty za media" w wysokości 1.150 zł, ratę kredytu w wysokości 420 zł oraz koszt zakupu leków w wysokości 100 zł. Ponadto we wniosku nie wskazali żadnego majątku, poza działką budowlaną stanowiącą przedmiot zajęcia egzekucyjnego, zaś należność objętą zajęciem określono na kwotę 200.000 zł. W związku z tak złożonym wnioskiem referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zwartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżących oraz inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym za 2017 r., dokumentacji dotyczącej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczenia potwierdzającego ten fakt, a w razie jej kontynuowania – odpisów: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji po dniu 1 października 2015 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank albo spółdzielczą kasę oszczędności lub kopię umowy o zamknięciu rachunku), zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżących w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące, a nadto kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie, skarżący przedłożyli kopię harmonogramu spłaty pożyczki oraz zaświadczeń z dnia 22 września 2017 r. określających wysokość należności, jakie pozostały do wyegzekwowania od skarżącego. Przy piśmie z dnia 4 lipca 2018 r., po przedłużeniu im terminu na złożenie dokumentów, skarżący przedstawili ponownie kopię harmonogramu spłaty pożyczki i podkreślili, że ze względu na fakt, iż pismo z Sądu odebrali w piątek 29 czerwca 2018 r., z pięciu wyznaczonych dni mogli wykorzystać tylko dwa. Stwierdzili, że resztę dokumentacji mogą przesłać "dopiero po załatwieniu stosowanych formalności urzędowych". Referendarz sądowy rozpoznając wniosek wskazał również, że skarżącym dwukrotnie odmawiano przyznania pomocy w postępowaniu w tej sprawie, które zostało już prawomocnie zakończone, tj. postanowieniami z 25 kwietnia i 24 października 2017 r. Referendarz sadowy podkreślił przy tym, że za każdym razem przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy był fakt, że wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wnioskach, obejmujących takie same dokumenty jak te wymienione w wezwaniu wystosowanym ostatnio, nie były wykonane w wystarczającym stopniu; skarżący przedkładali materiał wybiórczo, np. nadesłali kopie zaświadczeń z dnia 22 września 2017 r. określających wysokość należności, jakie pozostały do wyegzekwowania od skarżącego, lecz nigdy nie udokumentowali swoich dochodów i wydatków. Oceniając zatem złożony wniosek referendarz sądowy wskazał w pierwszej kolejności na treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a.") i stwierdził, że wnioskujący musi udowodnić, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W ocenie referendarza sądowego minimum staranności procesowej sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, tj. złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania wszystkich dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu. Tymczasem, jak zauważył referendarz sądowy, skarżący po raz kolejny wykonali wezwanie w sposób wybiórczy, pomijając większość wymienionych w nim dokumentów. W jego ocenie całkowicie za bezzasadne, wręcz niezrozumiałe należało uznać ich wyjaśnienia, że dysponowali w tej materii terminem zaledwie kilkudniowym. Zauważył, że wnioskodawcy odnieśli się do kwestii doręczenia im zarządzenia o przedłużeniu terminu do wykonania wezwania, które otrzymali ponad dwa miesiące wcześniej. Referendarz sądowy stwierdził przy tym, że wezwanie to obejmowało takie same dokumenty jak te, o które już dwukrotnie wzywano ich w niniejszym postępowaniu. W jego ocenie składając wniosek skarżący mogli się spodziewać jakie dowody będą od nich wymagane i poczynić starania celem ich pozyskania. Jednakże skarżący ponownie uchylili się od odpowiedniego udokumentowania swojej sytuacji i ograniczyli się do przedłożenia kopii harmonogramu spłaty pożyczki oraz zaświadczeń z dnia 22 września 2017 r. określających wysokość należności, jakie pozostały do wyegzekwowania od skarżącego. Referendarz sądowy stwierdził także, że zaświadczenia te zostały przedstawione już wcześniej, tj. w trakcie postępowania w przedmiocie poprzedniego ich wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oddalony prawomocnym postanowieniem z dnia 24 października 2017 r. W efekcie, w ocenie referendarza sądowego, podtrzymać wypadało pogląd, że złożone dokumenty nie są wystarczające do ustalenia położenia skarżących w stopniu niezbędnym do stwierdzenia wystąpienia powyższej przesłanki prawa pomocy, albowiem nie dostarczają one w szczególności informacji na temat dochodów i wydatków ich gospodarstwa domowego, co wyklucza zestawienie tych wielkości i ocenę, czy pomimo postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko wnioskującym są oni w stanie wygospodarować jakąś kwotę na potrzeby postępowania. Na powyższe postanowienie I.S. i W. S. złożyli sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W ocenie Sądu wydane przez referendarza sądowego rozstrzygnięcie było w pełni prawidłowe. Skarżący do chwili obecnej nie przedłożyli bowiem dokumentów obrazujących w pełni ich sytuację finansową. Ograniczyli się jedynie do dwukrotnego złożenia harmonogramu spłaty pożyczki oraz nieaktualnych zaświadczeń dotyczących wysokości egzekwowanych od nich należności. Tymczasem o obowiązku udowodnienia stosownymi dokumentami przesłanki udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym, a wynikającym z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wiedzieli oni już składając przedmiotowy wniosek, choćby z uwagi na wcześniej zainicjowane postępowania w tym przedmiocie. Należy przy tym zauważyć, że wezwanie skierowane przez referendarza sądowego w oparciu o treść art. 255 p.p.s.a. stanowiło powielenie wcześniej już kierowanych do nich wezwań w tym zakresie, a zatem nie było dla nich okolicznością nową. Poprzestając zatem na złożeniu tylko ww. dokumentów godzili się oni z możliwością odmowy przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wypada przy tym podkreślić, że wraz ze złożonym sprzeciwem skarżący nie przedstawili żadnych dokumentów, zaś treść złożonego sprzeciwu nie odnosi się do wydanego przez referendarza sądowego rozstrzygnięcia. Tym samym prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.