I SA/Gl 606/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lutego 2017 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej łącznego zobowiązania pieniężnego za 2007 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, sygnalizując zamiar złożenia skargi kasacyjnej od wyroku wydanego w niniejszej sprawie, którym zresztą uwzględniono jego skargę, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z małoletnim synem oraz że dochody tego gospodarstwa ograniczają się do wynagrodzenia za pracę jego małżonki. Niemniej przyznał, iż otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne. Zwrócił uwagę na problemy zdrowotne żony i syna oraz na łączące się z nimi wydatki, w szczególności na leczenie. Według wniosku skarżący nie posiada rachunków bankowych ani majątku, poza domem i samochodem osobowym. Wnioskodawca wyliczył też koszty utrzymania gospodarstwa domowego, w tym zakupu leków, na sumę 2940,80 zł miesięcznie (sumę tę obliczono bez uwzględnienia wskazanych we wniosku kosztów zakupu opału wynoszących rocznie 2400 zł). Do wniosku załączono raport RMUA dotyczący wynagrodzenia żony skarżącego za grudzień ubiegłego roku (wynika z niego, że wynagrodzenie wypłacone zostało gotówką). Pismem doręczonym w dniu 26 stycznia 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii decyzji w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego oraz kopii potwierdzenia wypłaty tego świadczenia za ostatni miesiąc, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez osoby pozostające ze skarżącym w gospodarstwie domowym za rok 2015, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności tych, o których była mowa w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 804/12, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (wymieniono trzy takie rachunki, uwzględniając także rachunek należący do żony skarżącego, zastrzegając, że gdyby były one zajęte, należy przedłożyć potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), zaświadczenia wydanego przez właściwą agencję po dniu otrzymania niniejszego wezwania, poświadczającego, że ani skarżący, ani jego żona nie otrzymują dopłat związanych z posiadanym gospodarstwem rolnym, kopii faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd., wskazujących wysokość wydatków związanych z leczeniem skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności z zakupem leków, a także kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Skarżący dostarczył wyciągi ze swojego rachunku bankowego za różne miesiące z lat 2015 i 2016 (najbardziej aktualny z nich pochodzi z października ubiegłego roku) oraz kserokopie, w większości niemal całkowicie nieczytelne: korekty własnego zeznania podatkowego za ubiegły rok (według niej skarżący nie wykazał żadnego dochodu do opodatkowania), decyzji w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego, wyroku z dnia 28 października 2016 r. o przywróceniu skarżącego do pracy oraz wezwania skarżącego na przesłuchanie w dniu 13 grudnia 2016 r. w sprawie o zapłatę wynagrodzenia i ekwiwalentu pieniężnego, rachunku, najprawdopodobniej za paliwo gazowe na kwotę 150,25 zł do zapłaty dnia 25 lutego 2017 r., potwierdzeń wypłaty, jak się wydaje, świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zawiadomienia o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od sierpnia ubiegłego roku, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego skarżącego, który nie został wymieniony w wezwaniu, oraz tytułu wykonawczego wystawionego dnia 20 stycznia 2016 r. Jednocześnie skarżący, ustosunkowując się do wezwania o nadesłanie zeznań podatkowych, oświadczył, że w 2015 r. prowadził gospodarstwo domowe samodzielnie. Zaznaczył, że ani on ani jego żona nigdy nie byli w posiadaniu gospodarstwa rolnego oraz że nie gromadzi paragonów wystawionych przez apteki. Skarżący wnosił już o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, lecz jego wniosek został oddalony postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2016 r., ze względu na fakt, że nie udokumentował on w dostatecznym stopniu swojej sytuacji, nie wykonując należycie wezwania, obejmującego w większości te same dokumenty, o które wezwano go obecnie. Z tej samej przyczyny oddalono jego wnioski o przyznanie prawa pomocy postanowieniami Sądu z dnia 4 października 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 347-349/10 (wydanymi w wyniku ponownego rozpoznania sprawy po tym, jak Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wcześniejsze rozstrzygnięcie) oraz z dnia 8 października 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 804/12. Zażalenia na te postanowienia zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny odpowiednio postanowieniami z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 607-609/10 oraz z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Wnioskodawca musi zatem tę przesłankę udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Nie można przy tym tracić z pola widzenia, iż wnioskodawcy odmówiono już w tej sprawie udzielenia prawa pomocy postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r., które stało się prawomocne, po tym jak Sąd utrzymał go w mocy. Stosownie wszak do art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Powtórzyć przy tym wypada, że w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy ciężar udowodnienia wspomnianej zmiany spoczywa na osobie wnioskującej. Minimum staranności, jaką osoba ta powinna się wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżący ponownie wykonał takie wezwanie wybiórczo, po raz kolejny uchylając się od nadesłania tych samych dokumentów, które pominął wcześniej w postępowaniu, a także w innych przywołanych wyżej sprawach. I tak wnioskodawca znów nie nadesłał zeznania podatkowego jego żony, tym razem wskazując, że nie prowadził z nią wspólnego gospodarstwa domowego w 2015 r. Nie ulegało jednak wątpliwości, że wezwanie dotyczyło zeznań złożonych przez osoby pozostające z nim obecnie we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności wymienionych we wniosku, za 2015 r., nie zaś zeznań osób, które w tym roku ze skarżącym takie gospodarstwo tworzyły. Skądinąd żona wnioskującego była tego rodzaju osobą nie tylko we wskazanym roku, ale i wcześniej. W powołanych wyżej orzeczeniach, szczególnie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 wyraźnie zaakcentowano potrzebę dostarczenia dokumentów źródłowych dotyczącej tej osoby, i to w czasie, gdy nie była ona jeszcze małżonką skarżącego. Brak omawianego zeznania podatkowego podniesiono również w niniejszej sprawie, w postanowieniu z dnia 5 lipca 2016 r. – wówczas skarżący utrzymywał, iż go nie dostarczył, gdyż nie składał z żoną wspólnego zeznania podatkowego. Powtórzyć więc trzeba, że nie miał on jakichkolwiek podstaw, by nie wykonywać wezwania w tym zakresie, oraz że w tym stanie rzeczy nie można wykluczyć, iż jego żona poza wynagrodzeniem uzyskuje inne dochody podlegające opodatkowaniu. Analogicznie wnioskujący zignorował wezwanie w części odnoszącej się do rachunków bankowych. Wyraźnie była w nim mowa o dokumentach obrazujących wszystkie operacje dokonane w ramach każdego z tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, podczas gdy przedstawiono wyciągi z jednego rachunku z różnych wcześniejszych okresów. Wytknąć zarazem trzeba skarżącemu, że we wniosku stwierdził, iż w ogóle takich rachunków nie posiada, co okazało się nieprawdą. Co więcej, w wezwaniu sprecyzowano trzy rachunki bankowe wymienione w innych sprawach, a także sposób, w jaki trzeba wykazać ewentualną likwidacje lub zajęcie tych rachunków. Przedłożono wszelako wyciągi dotyczące zaledwie jednego z nich, pomijając całkowicie rachunki pozostałe, w tym ten, za pośrednictwem którego zgodnie z przywołanym postanowieniem z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 żona wnioskodawcy opłacała koszty gospodarstwa domowego. Koszty te też nie zostały udokumentowane w sposób odpowiadający wezwaniu. Nadesłano tylko część całkowicie nieczytelnych dokumentów w tej materii, które nie pozwalają odpowiedzieć na pytanie, czy i w jaki sposób należności zostały uiszczone, na co zwrócono uwagę w wezwaniu. Jak zauważono w postanowieniu z dnia 5 lipca 2016 r., bez zbadania tego, jak regulowane są wydatki konieczne, nie można zaś stwierdzić, czy środki pozostające do dyspozycji rodziny są wystarczające i czy umożliwiają one choćby częściowe pokrycie kosztów postępowania sądowego. Podtrzymać wreszcie trzeba pogląd, że wnioskujący nie mógł czuć się zwolniony z obowiązku wykonania wezwania do przedłożenia zaświadczeń na temat jego gospodarstwa rolnego. Przypomnienia wymaga, że zaświadczenie takie przedstawił przed laty w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 347-349/10, kiedy przyznał, iż oprócz domu posiada grunty rolne. Także we wniosku wcześniej złożonym w sprawie wspominał o sprzedaży lub zamianie nadwyżki uzyskiwanych przez siebie zbiorów, co stoi w sprzeczności z jego obecnymi wyjaśnieniami, jakoby nigdy nie prowadził działalności rolniczej. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.