I SA/Gl 607/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, , , po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek podała w szczególności, że jest osobą przebywającą na rencie w związku z licznymi schorzeniami, na które cierpi ([...],[...] i [...], a także [...]). W konsekwencji stwierdziła, iż potrzebuje opieki i znaczną część renty przeznacza na leki, dodatkowo partycypując w kosztach utrzymania uczącej się córki (około [...]zł miesięcznie) oraz mieszkania (około [...] zł miesięcznie). Wskazała także, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonkiem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni nie wskazała również żadnego majątku, poza prawem do mieszkania, stanowiącym przedmiot zabezpieczenia hipotecznego. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku – obejmującym m.in. wyciągi z rachunków bankowych i dokumenty dotyczące osób pozostających ze stroną w gospodarstwie domowym w tym, pomimo rozdzielności majątkowej, jej małżonka– skarżąca wyjaśniła, że jej małżonek odmówił dostarczenia dokumentów odnoszących się do jego osoby w tym np. wyciągu z rachunku bankowego wykorzystywanego przez nią wraz z małżonkiem dla spłacania kredytu. Złożyła także inne wyjaśnienia, m.in. na temat ponoszonych przez nią kosztów leczenia, nie wskazała jednak precyzyjnie ich wysokości. Skarżąca przedstawiła: dokumenty odnoszące się do zajmowanego przez nią mieszkania (według nich jest ona zameldowana w lokalu z małżonkiem i wspólnie z nim zobowiązana do opłacenia czynszu), ciążącego na niej zadłużenia (w świetle ostatniego zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego skarżąca ma do spłaty należność podatkową w kwocie [...]zł, zgodnie z kolei z umową kredytową zawartą przez skarżącą wspólnie z małżonkiem rata kredytu do spłaty wynosi [...]zł) jej dochodów (m.in. "odcinek" renty wedle, którego wysokość świadczenia do wypłaty wynosi [...]zł) oraz stanu jej zdrowia, odpis umowy z dnia [...] o wyłączeniu wspólności majątkowej w małżeństwie skarżącej i decyzji o przyjęciu jej córki na studia. Postanowieniem z dnia 16 września 2009 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W terminowo złożonym sprzeciwie od tego orzeczenia skarżąca wskazała, iż istnieją wszelkie podstawy do zwolnienia jej od opłaty sądowej. Wspólne zamieszkiwanie z mężem oraz brak rozwodu- w jej ocenie- nie jest podstawą do kwestionowania przez Sąd faktu nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Dalej podała, iż w przypadku posiadania rozdzielności majątkowej i nie prowadzenia wspólnoty rodzinnej i majątkowej, małżonek ma prawo odmowy składania stosownych oświadczeń majątkowych bez skutków prawnych dla drugiej strony. Nie wykonanie zatem wezwania Sądu w części odnoszącej się do małżonka w tym przypadku nie ma jakiegokolwiek znaczenia odnoście zwolnienia jej od opłaty sądowej. Zaznaczyła też, iż udowodniła wydatki związane jej utrzymaniem, a także, że trudno jest przedstawić wszelkie rachunki związane z zakupem lekarstw czy innymi kosztami leczenia. W dalszej części poinformowała, iż posiada jako majątek wspólny wraz z mężem jedynie mieszkanie własnościowe obciążone hipoteką, a także, że w wyniku zawartej umowy z mężem spłata kredytu została przez niego przejęta. Do sprzeciwy dołączono zaświadczenie A Banku [...] zgodnie, z którym skarżąca posiadała w tymże banku rachunek, który został w dniu 30 września 2008r. zamknięty; informację z Banku B o udzieleniu kredytu hipotecznego na kwotę [...]zł, a także, iż na rachunku kredytowym występuje przeterminowanie w kwocie [...]zł oraz, że spłatę kredytu dokonuje Pan C.M. Nadto nadesłano rachunki na zakup leków opiewające w sumie na kwotę [...]zł oraz rachunek za badanie lekarskie na kwotę [...] zł. W dalszej kolejności na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponownie wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów źródłowych w tym wyjaśnienia kwestii odnośnie zamieszkiwania wraz z mężem w B. przy ul. [...]. Wskazano, iż z akt sprawy wynika, że adresem skarżącej do korespondencji jest ul. [...] w T., gdzie skarżąca oraz jej córka A. M. podejmują korespondencję, nadto w zgłoszeniu identyfikacyjnym NIP – 3 z dnia 22 kwietnia 2008 r. jako adres zamieszkania D. M. wskazano ul. [...] w T., także do podania, czy skarżąca posiada tytuł prawny do nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] oraz do udokumentowania – za pomocą kopii faktur lub rachunków – wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem obu nieruchomości, tj. mieszkania położonego w B. przy ul. [...] oraz nieruchomości położonej w T. przy ul. [...]. Podać również należało, kto ponosi powyższe wydatki bądź w nich partycypuje. Przedmiotowe wezwanie zostało skutecznie doręczone w dniu 17 listopada 2009r., jednakże do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Wpis w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 §1 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie złożyła żadnych oświadczeń i nie nadesłała żądanych dokumentów dotyczących dochodów i stanu majątkowego jej męża, a to z uwagi na umowę znoszącą w jej małżeństwie ustawową wspólność majątkową. Tymczasem zgodnie z obowiązującym w tej materii orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) również przy uiszczeniu wpisu od skargi, dlatego też ta okoliczność musi być brana pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (post. z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do małżonka skarżącej jest dla niniejszej sprawy znaczące i zarazem skutkujące niemożnością dokonania ustaleń faktycznych, pozwalających stwierdzić czy dochody małżonka wnioskodawczyni pozwalają na pokrycie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny kosztów sądowych, a to z kolei wyklucza uwzględnienie rozpoznawanego wniosku. Nadto godzi się zaznaczyć, iż w związku z faktem, podejmowania przez skarżącą oraz jej córkę wszelkiej korespondencji w T. przy ulicy [...], Sąd poddał w wątpliwość złożone przez skarżącą oświadczenie w zakresie zamieszkiwania pod wskazanym adresem w B. przy ulicy [...]. W związku z powyższym wezwano skarżącą do wyjaśnienia przedmiotowej kwestii, poprzez podanie czy posiada ona tytuł prawny do nieruchomości położonej w T., a jeżeli tak, to czy jest to najem, dzierżawa czy też prawo własności. Przedmiotowe wezwanie pozostało jednakże bez odpowiedzi. Niewykonanie zatem wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych, uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawcy oraz bezsprzeczną ocenę jego sytuacji finansowej, a co za tym idzie, podobnie jak wcześniej nie pozwala na uwzględnienie wniosku. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż pomimo, że skarżąca bez wątpienia uzyskuje bardzo niewielkie dochody, a także pomimo jej poważnego stanu zdrowia, co wiąże się ze znacznymi wydatkami, nie wykazała istnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. działając oparciu o art. 260 tej ustawy odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy.