I SA/Gl 607/16

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca 2016 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej łącznego zobowiązania pieniężnego za 2007 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwania do uiszczenia wpisów od skarg w wysokości po 200 zł, wystosowane w tej i w jeszcze jednej sprawie, skarżący w obu sprawach wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z małoletnim synem oraz że dochody tego gospodarstwa ograniczają się do jego wynagrodzenia za pracę w wysokości 311 zł netto, choć od 21 kwietnia 2016 r. przebywa on na zwolnieniu lekarskim, ponosząc wydatki związane z zakupem leków. Podkreślił, iż jego własne uprawy zapewniają wyżywienie rodziny, a nadwyżki uzyskiwane w tym zakresie są sprzedawane lub zamieniane na inne artykuły pierwszej potrzeby. Zwrócił zarazem uwagę na zawiłość sprawy utrudniającą mu samodzielną obronę jego praw w postępowaniu sądowym. We wniosku nie wskazano żadnego majątku poza domem oraz dziewięcioletnim samochodem osobowym i wyliczono następujące miesięczne koszty utrzymania: opłata za wodę – 20 zł, opłata za energię elektryczną i za gaz – 50 zł, opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi – 12 zł, podatek – 30 zł oraz wydatki na żywność i lekarstwa – 200 zł. Pismem doręczonym w dniu 13 czerwca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczenia pracodawcy skarżącego o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz potwierdzeń wypłaty zasiłku chorobowego, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub kopii decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym za rok 2015 (zastrzeżono, że w razie, gdyby skarżący lub jego żona takiego zeznania nie złożyli, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego, które ten fakt poświadczy), wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności tych, o których była mowa w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 804/12 (wskazano wymienione tam nazwy trzech banków, w których rachunki te były prowadzone), obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (sprecyzowano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedłożyć potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), dokumentu potwierdzającego zawieszenie lub likwidację działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, zaświadczenia wydanego przez właściwą agencję po dniu otrzymania niniejszego wezwania, poświadczającego, że ani skarżący, ani jego żona nie otrzymują dopłat związanych z posiadanym gospodarstwem rolnym, dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego oraz wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Skarżący dostarczył kserokopie: własnego zeznania podatkowego za ubiegły rok (wykazano w nim jedynie przychód ze stosunku pracy w wysokości 5400 zł), listu elektronicznego z dnia 13 czerwca 2016 r. (wynika z niego, że skarżący zwrócił się w nim do pracodawcy o przesłanie zaświadczenia wymaganego wezwaniem), dwóch recept wystawionych w maju bieżącego roku na nazwisko jego żony, wniosku z dnia 6 marca 2012 r. o wykreślenie jego działalności z ewidencji, informacji o jednym z rachunków bankowych, wedle którego na rachunku tym nie znajdują się żadne środki, oraz zaświadczenie pracodawcy jego żony, w świetle którego otrzymuje ona wynagrodzenie gotówka w kwocie 3006,71 zł netto. Ponadto skarżący wyjaśnił, że w 2016 r. w ogóle nie otrzymał wynagrodzenia, wobec czego nie uzyskał też zasiłku chorobowego. Zaznaczył, że ze względu na termin zawarcia związku małżeńskiego nie mógł złożyć z żoną wspólnego zeznania podatkowego za ubiegły rok. Poinformował, iż nie pobiera jakichkolwiek świadczeń stałych czy okresowych, toteż nie spełnia warunków założenia i prowadzenia rachunku bankowego w postaci zasilania go minimalną kwotą. Jego zdaniem rachunek, którego dotyczył nadesłany dokument, jest martwy i powinien być zamknięty. Skarżący powołał się na zaświadczenia nadesłane Sądowi kilka lat temu, wedle których nigdy nie prowadził gospodarstwa rolnego. Przyznał, że nie posiada dokumentów wskazujących stan jego zdrowia i nie gromadzi faktur czy paragonów potwierdzających zakup leków, zresztą pominął te wydatki w "koszyku zakupów", gdyż leków nie wykupuje, by nabyć leki dla swojego syna, który wymaga ciągłego leczenia. Skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy, lecz jego wnioski były w niniejszym wydziale orzeczniczym Sądu oddalane. Nastąpiło to postanowieniami Sądu z dnia 4 października 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 347-349/10 (wydanymi w wyniku ponownego rozpoznania sprawy po tym, jak Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wcześniejsze rozstrzygnięcie) oraz z dnia 8 października 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 804/12. Zażalenia na te postanowienia zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny odpowiednio postanowieniami z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 607-609/10 oraz z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, po czym opłaty sądowe we wszystkich sprawach zostały uiszczone. W każdym z tych przypadków powodem odmowy było to, że skarżący nie przedstawił rzetelnie swojej sytuacji materialnej. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca musi zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone, niezależnie od innych okoliczności, niezwiązanych z najogólniej rozumianą sytuacją materialną wnioskującego i jego rodziny, które w świetle przytoczonego przepisu nie stanowią przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tego punktu widzenia dalszą kwestią pozostaje stopień zawiłości sprawy, na który skarżący się powołuje. Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżący wykonał takie wezwanie w sposób wybiórczy, mimo iż tego rodzaju postawa procesowa doprowadziła do odmowy przyznania mu prawa pomocy w przywołanych wyżej sprawach. Uniemożliwia to uwzględnienie rozpoznawanego wniosku, tym bardziej iż zawarte w nim oświadczenia budzą poważne wątpliwości w zestawieniu z wyjaśnieniami i dokumentami przedstawionymi na wezwanie. We wniosku skarżący przemilczał wynagrodzenie swojej żony i jako jedyny dochód rodziny podał swoje wynagrodzenie, po czym utrzymywał, iż od kilku miesięcy mu go nie wypłacono. Dalej podkreślił, że przebywa na zwolnieniu lekarskim i ponosi w związku z tym wydatki na zakup leków, lecz nie był w stanie udokumentować swoich problemów zdrowotnych i zmienił wersję dotyczącą zakupu leków, podnosząc, iż musi nabywać je dla swojego syna. Ta ostatnia okoliczność też nie została wsparta jakimkolwiek dowodem. Skarżący w ogóle nie wykonał wezwania do nadesłania dokumentów obrazujących koszty utrzymania gospodarstwa domowego, choćby te wyliczone we wniosku. W efekcie nie można poczynić ustaleń w przedmiocie tego aspektu jego położenia, który jest wręcz kluczowy dla rozstrzygnięcia jego wniosku. Bez zbadania tego, jak regulowane są wydatki konieczne, nie można wszak stwierdzić, czy środki pozostające do dyspozycji rodziny są wystarczające, a następnie czy pozwalają na choćby częściowe pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie można zaś tracić z pola widzenia, że skarżący uiścił opłaty sądowe we wszystkich sprawach, w których odmówiono mu prawa pomocy, chociaż w tamtych postępowaniach także konsekwentnie podnosił, iż przekracza to jego możliwości finansowe. Wnioskodawca nie wykonał jednak również wezwania w części odnoszącej się do wspomnianych środków. Uchylił się od przedłożenia zeznania podatkowego jego żony, mimo że wezwanie nie dawało jakichkolwiek podstaw, by przyjąć, iż dokument ten należy przedstawić tylko wówczas, gdy małżonkowie złożyli takie zeznanie wspólnie. Skądinąd w powołanych wyżej orzeczeniach, szczególnie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 wyraźnie zaakcentowano potrzebę dostarczenia dokumentów źródłowych dotyczącej tej osoby, i to w czasie, gdy nie była ona jeszcze małżonką skarżącego. Brak jej zeznania podatkowego nie pozwala wykluczyć, że poza wynagrodzeniem uzyskuje ona inne dochody podlegające opodatkowaniu. Skarżący w istocie zignorował też wezwanie w części dotyczącej rachunków bankowych. Wyraźnie była w nim mowa o dokumentach obrazujących wszystkie operacje dokonane w ramach każdego z tych rachunków, przy czym sprecyzowano trzy rachunki bankowe wymienione w innych sprawach, a także sposób, w jaki trzeba wykazać ewentualną likwidacje lub zajęcie tych rachunków. Tymczasem wnioskujący dostarczył tylko dokument wskazujący bieżący stan jednego z tych rachunków (a więc niezawierający informacji o ewentualnych operacjach dokonanych na rachunków w okresie wskazanym w wezwaniu), pomijając całkowicie rachunki pozostałe, w tym ten, w którym zgodnie z przywołanym postanowieniem z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 opłacała koszty gospodarstwa domowego. Wreszcie wnioskujący nie mógł czuć się zwolniony z obowiązku wykonania wezwania do przedłożenia zaświadczeń na temat jego gospodarstwa rolnego z tego powodu, iż takie zaświadczenie przedstawił przed laty w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 3470349/10. Od tego czasu skarżący lub jego żona mogli przecież podjęć działalność rolniczą; skądinąd przyznał on, że tego rodzaju działalność prowadzi, i to nie tylko na własne potrzeby, ale i celem zbycia bądź wymiany produktów rolnych. Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.