I SA/Gl 608/09

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 16 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, podkreśliła w szczególności, że jest osobą przebywającą na rencie w związku z licznymi schorzeniami, na które cierpi (choroby neurologiczne, układów krążenia i pokarmowego, a także narządów ruchu). W konsekwencji stwierdziła, iż potrzebuje opieki i znaczną część renty przeznacza na leki, dodatkowo partycypując w kosztach utrzymania uczącej się córki (około [...] zł miesięcznie) oraz mieszkania (około [...] zł miesięcznie). Według wniosku skarżąca pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonkiem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni nie wskazała również żadnego majątku, poza prawem do mieszkania, stanowiącym przedmiot zabezpieczenia hipotecznego. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku – obejmującym m.in. wyciągi z rachunków bankowych (zastrzeżono, że ewentualna likwidacja któregokolwiek z rachunków powinna być wykazana stosownym zaświadczeniem lub kopią umowy zawartej w tym przedmiocie) i dokumenty dotyczące osób pozostających ze stroną w gospodarstwie domowym, w tym, pomimo rozdzielności majątkowej, jej małżonka – skarżąca wyjaśniła, że jej małżonek odmówił dostarczenia dokumentów odnoszących się do jego osoby, w tym np. wyciągu z rachunku bankowego wykorzystywanego przez nią wraz z tym małżonkiem dla spłacania kredytu. Złożyła także inne wyjaśnienia, m.in. na temat ponoszonych przez nią kosztów leczenia, nie wskazała jednak precyzyjnie ich wysokości. Skarżąca przedstawiła: dokumenty odnoszące się do zajmowanego przez nią mieszkania (według nich jest ona zameldowana w lokalu z małżonkiem i wspólnie z nim zobowiązana do opłacenia czynszu), ciążącego na niej zadłużenia (w świetle ostatniego zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego skarżąca ma do spłaty należność podatkową w kwocie [...] zł, zgodnie z kolei z umową kredytową zawartą przez skarżącą wspólnie z małżonkiem rata kredytu do spłaty w bieżącym miesiącu wynosi [...] zł) jej dochodów (m.in. "odcinek" renty za bieżący miesiąc, wedle którego wysokość świadczenia do wypłaty wyniosła [...] zł) oraz stanu jej zdrowia, odpis umowy z dnia 4 lipca 2003 r. o wyłączeniu wspólności majątkowej w małżeństwie skarżącej i decyzji o przyjęciu jej córki na studia. Wpis od skargi, czyli najwyższa opłata sądowa, której uiszczenie może wchodzić w rachubę w postępowaniu, wynosi 100 zł. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż w jej sytuacji powyższa przesłanka zachodzi, mimo iż niewątpliwie uzyskuje bardzo niewielkie dochody, a stan jej zdrowia jest poważny, co – niezależnie od niewykonania wezwania wystosowanego w tym zakresie – z pewnością wiąże się z poważnymi wydatkami. Skarżąca nie złożyła bowiem żadnych oświadczeń i nie nadesłała któregokolwiek z żądanych dokumentów dotyczących dochodów i majątku jej małżonka, powołując się m.in. na umowę znoszącą w jej małżeństwie ustawową wspólność majątkową. Zaznaczyć wypada, że wezwanie w tej materii wystosowano do skarżącej, mimo iż już na etapie wniosku przywołała ona tę okoliczność. Nie ma ona wszak znaczenia w punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Zgodnie z kolei z art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który zresztą został wskazany w wezwaniu skierowanym do skarżącej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bezsprzecznie przy tym rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do małżonka skarżącej ma w niniejszej sprawie szczególne znaczenie. Niemożliwe przecież jest, by była ona w stanie utrzymać się samodzielnie, zwłaszcza jeśli niewielką kwotę otrzymywanego przez nią świadczenia pomniejszyć o kwoty, które mają według wniosku stanowić jej udział w kosztach utrzymania oraz muszą być przeznaczane na leczenie. W konsekwencji nie zasługuje na wiarę oświadczenie strony, że nie prowadzi ona wspólnego gospodarstwa domowego z mężem. Przeczą temu zresztą fakty. Skarżąca zamieszkuje przecież z małżonkiem, razem z nim ponosząc związane z tym wydatki i spłacając wspólnie zaciągnięty kredyt, którego rata przekracza dwukrotność otrzymywanej przez nią renty i nieomal dziesięciokrotność wpisu od skargi. W takim stanie rzeczy niemożliwość poczynienia ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie – pozwalających stwierdzić, czy dochody małżonka skarżącej pozwalają na pokrycie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny kosztów sądowych, skądinąd w wysokości najniższej spośród przewidzianych w postępowaniu sądowoadministracyjnym – wyklucza uwzględnienie rozpoznawanego wniosku. Podobnie ocenić wypada także brak żądanego w wezwaniu wyciągu z rachunku bankowego, za pośrednictwem którego skarżąca spłaca ciążące na niej zobowiązanie kredytowe. Strona – podobnie jak w przypadku drugiego rachunku bankowego, którego likwidacja według wezwania miała być wykazana za pomocą zaświadczenia banku lub kopii umowy o zamknięciu rachunku – poprzestała jedynie na oświadczeniu, nie pozwalającym na sformułowanie rzetelnej oceny co do jej możliwości płatniczych. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji