I SA/Gl 61/15

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 maja 2015 r. sprawy ze skargi A w C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia w zakresie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreśliła, że prowadzona przez nią elektrownia wodna nie funkcjonuje i przynosi straty, co doprowadziło do zubożenia jej i jej rodziny, za co obwiniła organy władzy publicznej. Według wniosku skarżąca nie pozostaje jednak z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości 1797 zł, zajętej w postępowaniu egzekucyjnym i przeznaczanej w części na spłatę raty kredytu zaciągniętego na utrzymanie zakładu w kwocie 400 zł. Wnioskodawczyni zwróciła uwagę, że wniosła o przyznanie prawa pomocy w kilku sprawach zawisłych przed Sądem. We wniosku nie wskazano żadnego majątku poza nieruchomością, na której znajdują się obiekty tworzące zakład. Pismem doręczonym w dniu 26 marca 2015 r. do rąk syna skarżącej referendarz sądowy wezwał stronę do uzupełnienia w terminie 7 danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą, dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym w szczególności potwierdzenia wypłaty wspomnianej we wniosku renty rodzinnej za ostatni miesiąc lub zaświadczenia organu rentowego o wysokości renty wypłaconej skarżącej w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz jaka część świadczenia jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego, a nadto zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2013, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wskazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że jeżeli rachunki te są zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji w okresie od początku 2013 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), dokumentacji dotyczącej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą, w tym stanu zatrudnienia w jej przedsiębiorstwie, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług oraz ksiąg rachunkowych w pełnej wersji) lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, a także karty płac i zestawienia sprzedaży za ostatni miesiąc oraz ewidencji środków trwałych, kopii zawiadomień o wspomnianych we wniosku zajęciach egzekucyjnych oraz innych dokumentów wskazujących przebieg egzekucji i wysokość egzekwowanych kwot, np. zaświadczenia komornika zawierającego ich zestawienie, zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub innego dokumentu, z którego wynikałyby te dane, np. harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej oraz dokumentów poświadczających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. Skarżąca odpowiedziała na wezwanie pismem z dnia 2 kwietnia 2015 r. skierowanym do Prezesa Sądu, zwracając się o przerwanie mobingu i nękania jej żądaniami udokumentowania jej sytuacji majątkowej. Podtrzymała oświadczenia złożone we wniosku, wyrażając przekonanie, że zostały one wystarczająco wykazane. Strona przedłożyła kserokopie: decyzji z dnia 3 lutego 2015 r. ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na kwotę 13.420 zł i zwracającej uwagę, że zaległości z tego tytułu na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiły 93.931,95 zł, haromonogramu spłaty kredytu (miesięczna rata spłaty wynosi obecnie 393,96 zł), wezwań do zapłaty zaległości w opłatach za energię elektryczną (ostatnie z nich, z dnia 6 marca 2015 r., dotyczyło kwoty 419,53 zł) oraz pisma z dnia 16 marca 2015 r. z prośbą o przygotowanie obiektu do wyłączenia ze względu na wstrzymanie dostawy energii elektrycznej od dnia 24 marca 2015 r. w związku z nieuiszczeniem tych zaległości oraz wniosek skarżącej z dnia 31 marca 2015 r. o udzielenie przez organ egzekucyjny wyczerpującej informacji na temat prowadzonych przeciwko niej postępowań egzekucyjnych. Prezes Sądu udzielił skarżącej odpowiedzi pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r., nr WIS/056/31/15, po czym nadesłana przez nią korespondencja została przekazana celem podjęcia dalszych czynności procesowych. Zarządzeniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącej termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o kolejne 7 dni. Odpis zarządzenia doręczono stronie dnia 24 kwietnia 2015 r., lecz dotąd nie nadesłała ona jakiejkolwiek dalszej korespondencji. Strona wielokrotnie wnosiła o przyznanie prawa pomocy, ale jej wnioski były oddalane ze względu na brak dokumentów źródłowych, o które ją wzywano; uczyniono tak np. w sprawie I SA/Gl 710/14 postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 11 września 2014 r., w którego uzasadnieniu omówiono wiele wcześniejszych rozstrzygnięć podjętych w tym zakresie. Z tych samych powodów odmawiano je prawa pomocy w postępowaniach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu – postanowieniami z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1029/14 i z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Po 740/14. Zażalenia na te ostatnie postanowienia zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 325/15 i II OZ 342/15. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone. Minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Podstawę prawną tego wezwania stanowi art. 255 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie nie może być więc kwestionowane jako forma mobingu czy działanie zmierzające do pozbawienia strony prawa do sądu, skoro jest ono standardowym elementem postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy, będącym jedynym instrumentem pozwalającym ustalić, czy zachodzą przesłanki uwzględnienia tego wniosku. Jak wyjaśniono skarżącej w piśmie Prezesa z dnia 14 kwietnia 2015 r., WIS/056/31/15, nie może być ono uznane za czynność zbędną czy niezgodną z prawem i zobowiązuje strony do podjęcia starań celem niezwłocznego zebrania i przedłożenia wszystkich wymienionych w nim dokumentów źródłowych lub wskazania obiektywnych trudności, które by to uniemożliwiały. Dlatego z urzędu przedłużono skarżącej termin do wykonania wezwania po to, by mogła ona wziąć pod uwagę argumenty przedstawione w piśmie Prezesa i dysponowała czasem potrzebnym do tego, by wezwanie wykonać, zwłaszcza że jednym z wcześniej nadesłanych dokumentów był wniosek do organu egzekucyjnego o udzielenie informacji na temat egzekucji toczących się przeciwko skarżącej. Niemniej mimo że od doręczenia wezwania upłynął termin wielokrotnie dłuższy niż pierwotnie wyznaczony, wynoszący ponad dwa miesiące, strona nie uzupełniła przedłożonej dokumentacji, w szczególności nie nadesłała także wspomnianej informacji. W sprawie zachodziła zaś konieczność zgromadzenia materiału dowodowego, gdyż sytuacja skarżącej budzi poważne wątpliwości, które zresztą doprowadziły do tego, że jej liczne wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały oddalone. Weryfikacji wymagają zwłaszcza jej oświadczenia na temat prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 710/14 starszy referendarz sądowy przywołał dowody zaprzeczające jej twierdzeniom, że jej przedsiębiorstwo już nie funkcjonuje: faktury z lipca i z sierpnia ubiegłego roku dokumentujące koszty tego przedsiębiorstwa oraz usługę wykonaną w jego ramach, dokument księgowy potwierdzający odprowadzenie w lipcu ubiegłego roku zaliczki na poczet podatku dochodowego pracownika skarżącej i składki na jego ubezpieczenie społeczne. Co więcej, wnioski wypływające z tych dowodów korespondują z wyjaśnieniami strony odnotowanymi w uzasadnieniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1029/14, w myśl których jej dochody z działalności gospodarczej były ograniczone przestojem zakładu, lecz zakład ten miał być ponownie uruchomiony w sierpniu ubiegłego roku, a w październiku miało nastąpić jego pełne uruchomienie. Plany te musiały być zrealizowane, jeżeli zważyć, że w przedłożonych w niniejszej sprawie wezwaniach do uiszczenia należności za energię elektryczną zwrócono uwagę na konieczność przygotowania zakładu do wyłączenia w razie zaprzestania dostaw energii. Uwaga ta byłaby zbędna, gdyby zakład istotnie nie funkcjonował, jak utrzymuje wnioskująca. Niewykonanie wezwania w części odnoszącej się do działalności gospodarczej wyklucza zatem przyznanie prawa pomocy. Nie jest to jednak jedyna luka w materiale dowodowym będąca następstwem niewykonania wezwania. Wezwanie to obejmowało również nadesłanie bądź wyciągów z rachunków bankowych, bądź dokumentów potwierdzających likwidację lub zajęcie tych rachunków w okresie ostatnich dwóch lat. Bezsprzecznie wszak w tym okresie skarżąca posiadała rachunki bankowe i wykorzystywała je w bieżącej działalności. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 710/14 zaznaczono, że część z przedstawionych faktur zawierała adnotację o uiszczeniu należności przelewem, z kolei w uzasadnieniu postanowienia z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1029/14, że skarżąca przedstawiła fragmenty wyciągów ze swoich rachunków. Brak tych wyciągów uniemożliwia pełne ustalenie możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Podzielić trzeba również pogląd wyrażony w tym ostatnim postanowieniu, zaaprobowany zresztą przez Naczelny Sąd Administracyjny w toku kontroli instancyjnej (powołane postanowienie z dnia 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 325/15), iż skarżąca nie wykazała, że prowadzona przeciwko niej egzekucja jest po pierwsze skuteczna i po drugie że zakres zastosowanych podczas niej środków nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych, np. ze względu na skierowanie egzekucji wobec wszystkich rachunków bankowych i źródeł dochodu. W postanowieniu tym zauważono zarazem, że udokumentowane przez skarżącą wydatki przekraczają wykazane przez nią dochody, co zasadnie uznano jako przykład nierzetelnej prezentacji własnej sytuacji. W niniejszym postępowaniu strona w ogóle nie wykonała wezwania do udokumentowania swoich dochodów, m.in. z tytułu renty, i jedynie w niewielkiej części wykazała swoje wydatki, choć wezwano ją do udokumentowania wszystkich stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego i ewentualnych zaległości w tym zakresie. Ponadto nie można w sposób pewny stwierdzić, z kim skarżąca to gospodarstwo tworzy, gdyż zignorowała ona wezwanie do nadesłanie zaświadczenia w sprawie zameldowania, powtarzając, że zamieszkuje samotnie, podczas gdy w postanowieniu z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 710/14 starszy referendarz sądowy stwierdził, iż korespondencję do niej odbiera jej syn jako jej dorosły domownik. Skądinąd w tym postępowaniu syn ten odbiera korespondencję m.in. jako upoważniony pracownik, co stoi w sprzeczności z oświadczeniem, że strona takich pracowników nie zatrudnia, tym bardziej iż również w świetle postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Po 1029/14 syn skarżącej jest jej pracownikiem. Podsumowując, skarżąca wykonała wezwanie do uzupełnienia danych w sposób wybiórczy, przedstawiając tylko te dokumenty, które poświadczają jej trudności finansowe, m.in. skalę ciążących na niej zobowiązań, pomijając zaś pozostałe, które są kluczowe dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy, pozwalająca przede wszystkim ustalić wysokość środków pozostających do dyspozycji jej i osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.