I SA/Gl 61/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącego od wpisu sądowego do skargi; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 3.021,00 zł. Już w treści skargi z dnia 14 grudnia 2017 r. pełnomocnik M. G., będący doradcą podatkowym, zwrócił się o zwolnienie skarżącego do kosztów sądowych. Wniosek ten został również złożony na urzędowym formularzu (druk PPF z dnia 12 grudnia 2017 r.). W jego motywach skarżący odnotował, że prowadził działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług geodezyjnych głównie na rzecz gmin i innych jednostek terytorialnych. Z uwagi na postępowanie kontrolne przeprowadzone przez organy podatkowe skarżący nie mógł brać udziału w przetargach, a tym samym nie mógł dotrzeć do potencjalnych kontrahentów, co w konsekwencji doprowadziło do zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej. Z tych samych powodów skarżący nie mógł znaleźć odpowiedniego zatrudnienia. W chwili obecnej mieszka sam i pozostaje zatrudniony w wymiarze ¼ etatu za wynagrodzeniem 420,18 zł. Wynajmuje niewielkie mieszkanie w zamian za świadczenie usług gospodarza domu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku, oszczędności, ani papierów wartościowych. W jego końcowej części skarżący podniósł, że posiada zobowiązanie kredytowe w kwocie 5.500,00 zł, którego nie spłaca. Pismem doręczonym adresatowi w dniu 19 lutego 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wskazanie tytułu prawnego, na którego podstawie skarżący zajmuje lokal mieszkalny będący jego miejscem zamieszkania; 2) nadesłanie dokumentu wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącego; dodatkowo należało przybliżyć relacje łączące te osoby oraz wskazać w jaki sposób osoby te ewentualnie kształtują sytuację materialną i finansową skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania nieruchomości; 3) udokumentowanie w oparciu o jakie tytuły prawne skarżący korzystał/korzysta z następujących nieruchomości: a) S., [...], b) S., [...], c) S., ul. [...], d) G., ul. [...]; 4) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektr., telefon; potwierdzeń wpłat z tytułu: ubezpieczenia, ogrzewania itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne (wydane po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wskazać, kto i w jakim zakresie partycypuje w ponoszeniu ww. opłat; 5) udokumentowanie należności z tytułu gospodarowania odpadami w nieruchomości będącej miejscem zamieszkania skarżącego; 6) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; ewentualną likwidację rachunków po 2011 r. należało również udokumentować; wykonując ten punkt wezwania należało uwzględnić następujące rachunki bankowe: a) [...], b) [...], c) [...], d) [...]; 7) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącego oraz ewentualnie pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców informujące o wysokości wynagrodzenia w ostatnich czterech miesiącach, wskazujące nadto formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; udokumentowanie prac dorywczych może nastąpić poprzez nadesłanie oświadczeń osób trzecich, które potwierdziłyby te okoliczności; 8) nadesłanie kopii dokumentu, na którego podstawie orzeczono rozwód w związku małżeńskim skarżącego; 9) udokumentowanie likwidacji prowadzonej uprzednio działalności gospodarczej, w tym poprzez nadesłanie kopii bilansu lub remanentu końcowego; 10) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącego oraz innych osób przebywających w gospodarstwie domowym skarżącego za rok 2016; w tych ramach można nadesłać ewentualne informacje podatkowe za 2017 r. Odpowiadając na wezwanie, skarżący, nawiązując do poszczególnych jego punktów, oświadczył (patrz pismo z dnia 20 lutego 2018 r.), że mieszka w kamienicy czynszowej, w której żaden z lokatorów nie uzyskał zgody na zameldowanie. Odnosząc się do mieszkań wskazanych w pkt 3 wezwania, wskazał, że pierwsze z nich (pkt a) należy do jego córki od 2009 r. i zostało jej przekazane w drodze darowizny; kolejne (pkt b) zostało zakupione w 2009 r. i sprzedane w 2015 r.; lokal wskazany w pkt c był wynajmowany przez skarżącego w okresie od kwietnia do sierpnia 2016 r. Pisząc o stałych wydatkach związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, skarżący wskazał, że zobowiązany jest do pokrywania należności z tytułu zużycia energii elektrycznej. Z kolei opłaty za wodę i gospodarowanie odpadami wliczone są w cenę czynszu. Skarżący wskazał dalej, że ze wszystkich rachunków bankowych wskazanych w wezwaniu, poza kontem osobistym, nie korzysta od ponad roku. Oświadczył dalej, że rachunki bankowe zostały zajęte przez Urząd Skarbowy w S.. Działalność gospodarcza prowadzona uprzednio przez skarżącego została zawieszona z dniem 1 stycznia 2017 r. Mając na uwadze ww. przybliżone wyjaśnienia skarżącego oraz dokumenty źródłowe nadesłane przy jego piśmie z dnia 20 lutego 2018 r. ustalono dodatkowo, co następuje. Związek małżeński skarżącego został rozwiązany przez rozwód na mocy orzeczenia właściwego sądu z dnia 29 października 2014 r. Prognozowana miesięczna wysokość należności z tytułu zużycia energii elektrycznej w gospodarstwie domowym skarżącego stanowi kwotę 22,23 zł. Wynagrodzenie skarżącego wynosi 525,00 zł brutto i jest płatne gotówką. M. G. korzysta z szeroko pojmowanej pomocy społecznej w formie dodatku mieszkaniowego w kwocie 261,73 zł. W 2016 r. skarżący osiągnął dochód brutto w kwocie 20.074,19 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W 2017 r. dochód skarżącego ze stosunku pracy wyniósł 3.209,31 zł brutto. Z zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę wynika, że na dzień 7 września 2017 r. skarżący posiadał zadłużenie na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. na kwotę 495.469,26 zł (należność główna wraz z odsetkami). Z kolei postanowieniem z dnia [...] umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego. Z postanowienia wynika, że należność główna wobec organu skarbowego, na dzień umorzenia, wyniosła 582.795,00 zł. Postepowanie zostało umorzone na skutek bezskuteczności egzekucji. W jej ramach zastosowano szereg środków egzekucyjnych, w tym: zajęcia rachunków bankowych, zajęcie świadczeń emerytalno-rentowych, zajęcie wynagrodzenia za pracę, zajęcie innych wierzytelności z tytułu osobiście wykonywanej działalności gospodarczej. W tych ramach stwierdzono między innymi, że rachunki bankowe skarżącego zostały zajęte. Żadna z podjętych czynności nie doprowadziła do zaspokojenia wierzyciela z uwagi na brak majątku dłużnika. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Intencją skarżącego jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4.1 druków PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że w myśl art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskującego prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, prowadzi do konkluzji, że postulat skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje jedynie w części na uwzględnienie. Kluczowym aspektem dla przyjętego rozstrzygnięcia jest fakt umorzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Okoliczność ta nie mogła pozostać obojętna dla niniejszego wpadkowego postępowania, wszak postanowienie o umorzeniu zapadło w stosunkowo nieodległym terminie, zaś okoliczności faktyczne ustalone w ramach niniejszego postępowania potwierdzają konstatacje organu egzekucyjnego, które znalazły wyraz w postanowieniu z dnia [...]. Za uwzględnieniem wniosku w sposób oznaczony w sentencji niniejszego orzeczenia przemawia nadto fakt, iż skarżący dla zbilansowania prowadzonego gospodarstwa domowego korzysta ze wsparcia w postaci dodatku mieszkaniowego. Idea dodatków mieszkaniowych, uregulowanych w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 180), zakłada pomoc publiczną w zakresie utrzymania mieszkań, niezależnie od ich statusu - lokatorskiego bądź własnościowego, jeżeli uprawniony nie jest w stanie samodzielnie pokryć wydatków na ich utrzymanie. Ustawa określa granice podmiotowe, dochodowe oraz enumeratywnie wymienia rodzaje tytułów prawnych uprawniających do uzyskania pomocy. Co znamienne, przyznanie dodatku mieszkaniowego poprzedzone jest postępowaniem administracyjnym, podczas którego przeprowadzany jest w szczególności wywiad środowiskowy. Przyjęto zatem na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku, że przyznanie skarżącemu rzeczonego dodatku również zostało poprzedzone postępowaniem administracyjnym, w którym stwierdzono, że M. G. spełnia kryteria ustawowe do przyznania mu dodatku mieszkaniowego. Analiza zebranych w tej sprawie dokumentów oraz oświadczeń skarżącego skutkowała przyjęciem, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie będzie w stanie ponieść należnego wpisu sądowego od skargi, który stanowi sześciokrotność aktualnych dochodów wnioskodawcy. Nie stracono jednakże z pola widzenia, iż to właśnie szeroko opisane wyżej umorzenie postępowania egzekucyjnego może mieć także wpływ na zwiększenie w niedalekiej przyszłości możliwości zarobkowych skarżącego. Skarżący sam przecież podniósł w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, że to właśnie postępowanie organów podatkowych stało się przyczyną "zakończenia" działalności gospodarczej. W toku niniejszego postępowania ustalono, że działalność ta została zawieszona, a nie zlikwidowana. Zatem sam skarżący widzi możliwość jej kontynuacji. Warto odnotować, że jeszcze w 2016 r. skarżący osiągnął z tego tytułu dochód brutto w kwocie 20.074,19 zł. Także wspomniane świadczenie pomocowe ma charakter okresowy i jest przyznawane – jak wynika z art. 7 ust. 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych – na okres 6 miesięcy. Oznacza to, że każdorazowe jego przyznanie jest weryfikowane przez odpowiedni organ administracji publicznej, który w stosunku do orzekającego w przedmiocie prawa pomocy, posiada szersze uprawienia co do weryfikacji sytuacji materialnej i dochodowej wnioskodawcy. Należy nadto w tym miejscu zaakcentować, że wniosek skarżącego jest obarczony mankamentami dowodowymi, które powstały na skutek niewykonania w pełnym zakresie wezwania referendarza. Odnosi się to do braku wyciągów z rachunków bankowych oraz braku zaświadczeń o likwidacji części z nich. Wątpliwości, które zrodziły się na tym tle zostały jednakże rozstrzygnięte na korzyść skarżącego, a to za sprawą treści postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w którym również ten aspekt sytuacji materialnej skarżącego został poruszony. Trzeba końcowo wyjaśnić, że zapadłe obecnie orzeczenie nie wyklucza ponowienia wniosku na dalszym etapie postępowania. W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.