I SA/Gl 620/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 100 (słownie: sto) złotych; 2) oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego do skargi w kwocie 200 zł, J.M. nadesłał do Sądu druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek podniósł, że przeszedł zabieg [...] oraz że jest chory na [...]. Wskazał dalej, że urząd skarbowy zajął mu część świadczenia emerytalnego i po uiszczeniu wszystkich opłat pozostaje mu na życie bardzie niewielka kwota. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskujący posiada stały miesięczny dochód w kwocie 2.928,57 zł brutto. W chwili obecnej jego rzeczywisty dochód netto, po potrąceniach komorniczych, wynosi 1.678,86 zł. Należy w tym miejscu odnotować, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 576/09 skarżący zeznał dodatkowo, że ponosi stałe miesięczne wydatki stanowiące kwotę około [...] zł. Wymienił tu następujące opłaty: wyżywienie – [...] zł, czynsz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, usługi medyczne wraz z lekarstwami – [...] zł, usługi telekomunikacyjne – [...] zł, telewizja – [...] zł, prasa i książki – [...] zł, higiena – [...]zł, odzież – [...] zł i internet – [...] zł. W oparciu o nadesłane dokumenty źródłowe (nadesłane przy piśmie procesowym skarżącego z dnia 3 września 2009 r. – patrz akta I SA/Gl 576/09, k. 24 do 30) poczyniono w tamtej sprawie następujące ustalenia. Jedynym źródłem dochodu J.M. – wg oświadczenia wnioskodawcy - jest świadczenie emerytalne i z tych względów dysponuje tylko i wyłącznie rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy (druk PIT-40A), z którego wynika, że w 2008 r. skarżący uzyskał przychód w kwocie [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Wyjaśnił dalej, że często przebywa poza miejscem zamieszkania i dlatego adres dla korespondencji wskazany w skardze jest dla niego "wygodniejszy". Z nadesłanych dokumentów źródłowych wynika nadto, że skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...] o powierzchni [...] m², który nabył w 1995 r. Opłata czynszowa za ten lokal, począwszy od 1 lipca 2009 r., wynosi [...] zł miesięcznie. Do akt sprawy I SA/Gl 576/09 złożono nadto kopię "polecenia przelewu/wpłaty gotówkowej" dokumentującej wysokość należności z tytułu dostawy energii elektrycznej (kwota [...] zł). Kolejnym z dołączonych tam dokumentów źródłowych jest szpitalna karta informacyjna, z której wynika, że skarżący przebywał w A w R. w okresie od 6 do 26 stycznia 2005 r., po przyjęciu ze stanem po [...]. Z karty wynika, że wnioskodawcy zalecono leczenie usprawniające (gimnastyka) oraz leczenie [...]. Do akt złożono nadto zaświadczenie lekarskie, w którego wynika, że skarżący leczy się w poradni [...]. W wyniku analizy druku formularza złożonego do akt niniejszej sprawy w zestawieniu z zawartością akt sądowych i administracyjnych, uwzględniwszy nadto ustalenia poczynione w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 576/09, pismem z dnia 9 września 2009 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1. "udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należy wyjaśnić kto i w jakim zakresie przyczynia się do tych wydatków w ramach wszystkich lokali mieszkalnych wskazanych w pkt 2 tego wezwania, 2. nadesłanie kopii tytułów prawnych do nieruchomości położonych w B. przy ul. [...] i [...] oraz ul. [...] (odpisu z księgi wieczystej, umowy najmu, itp.); w przypadku zbycia tytułu prawnego do którejkolwiek z tych nieruchomości należy tę okoliczność udokumentować za pomocą kopii stosownego dokumentu, 3. nadesłanie zaświadczeń wymieniających wszystkie osoby zamieszkałe w lokalach mieszkalnych wskazanych w pkt 2 tego wezwania." W cytowanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do zakresu w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. W piśmie procesowym z dnia 18 września 2009 r. oświadczył, że informacje związane z wysokością opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego przesłał w piśmie z dnia 3 września 2009 r. Odpowiadając z kolei na pkt 2 ww. wezwania nadesłał obecnie zaświadczenia Spółdzielni Mieszkaniowej B w B. z dnia 17 września 2009 r., z których wynika, że J.M. posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przy ul. [...], z kolei prawo do lokalu przy ul. [...] posiada B.M.. Z nadesłanej kserokopii uchwały wspomnianej wcześniej spółdzielni z dnia 16 września 2003 r. wynika, że tytuł prawny do mieszkania przy ul. [...] posiada M.G. Wymienione tutaj załączniki dołączono do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 619/09. Skarżący oświadczył nadto w ramach omawianej tutaj korespondencji, że nie wie kto zamieszkuje dwa, ostatnio wskazane mieszkania. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy podkreślić, że intencją wnioskodawcy jest uzyskanie w tym przypadku przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Trzeba nadto w tym miejscu zaakcentować, że w toku rozpoznania wniosku wykorzystano także materiały źródłowe i oświadczenia wnioskodawcy zgromadzone w aktach sprawy o sygn. I SA/Gl 575/09, jako znane z urzędu. Przesłanki regulujące przyznanie w tym zakresie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Prawo to nie powinno być także przyznane osobom ponoszącym wydatki, które obiektywnie nie mogą być zaliczone do wydatków o charakterze koniecznym. W takim przypadku, środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych należy upatrywać poprzez racjonalizację wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym. Rozpoznający wniosek nie neguje potrzeby wydatkowania w tym przypadku środków pieniężnych na środki farmakologiczne, nie mniej jednak wydatki takie jak internet, czy abonament telewizyjny znacznie przekraczający wysokość opłaty abonamentowej za używanie odbiornika telewizyjnego, ustalonej w art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. Nr 85, poz. 728 ze zm.), nie można zaliczyć do wydatków koniecznych, niezbędnych dla funkcjonowania gospodarstwa domowego. O tym, że skarżący dysponuje pulą środków pieniężnych przewyższającą kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych może świadczyć fakt uiszczenia wpisu sądowego od skargi wymaganego w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 576/09. W tym stanie rzeczy uznano, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku w całości. W tych ramach przyszło wyjaśnić, że do jego dyspozycji pozostaje stały miesięczny dochód, którego wysokość, wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu sądowego od skargi. Z tych względów stwierdzono, że poniesienie stosunkowo niewielkich kosztów tego postępowania będzie możliwe w sytuacji dochodowej skarżącego. Pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). W tym stanie rzeczy zasadnym było rozważenie wniosku skarżącego w kontekście częściowego przyznania prawa pomocy. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości bądź w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W omawianym przypadku, zdaniem rozpoznającego wniosek, wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżącego zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji, ustalony na poziomie najniższego wpisu znanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ustalając wysokość tego ułamka kosztów sądowych wzięto pod uwagę przede wszystkim fakt, że skarżący został zobowiązany do uiszczenia w tym samym czasie kilku wpisów sądowych. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.