I SA/Gl 622/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie oznaczone w sentencji niniejszego postanowienia w kwocie [...] zł skarżąca w terminie złożyła pismo z dnia 28 sierpnia 2009 r., w którym zawarła wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia żądanej opłaty. Jednocześnie do pisma załączyła kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z której wynika, że otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Następnie, w dniu 11 września 2009 r., wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata. Uzasadniając wniosek podniosła, że otrzymuje rentę rodzinną w wysokości [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca posiada jedynie dom, w którym zamieszkuje. Pismem z dnia 15 września 2009 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku przez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2008 złożonych przez skarżącą oraz inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, udokumentowanie za pomocą odpisów faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ponadto pismo zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym siedmiodniowym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie skarżąca przy piśmie z dnia 24 września 2009 r. nadesłała m. in. wyciąg z rachunku bankowego uwzględniający jedynie comiesięczny wpływ renty (we wrześniu bieżącego roku wpłynęła z tego tytułu kwota [...] zł, a saldo po tej operacji wyniosło [...] zł), harmonogram spłaty kredytu, w którym miesięczną ratę należności określono na [...] zł (przedstawiony wydruk nie pozwala jednak ustalić ani precyzyjnej daty zapadalności raty, ani podmiotu zobowiązanego do jej zapłaty), odpisy rocznych obliczeń podatku przez organ rentowy za 2005 r. i za 2008 r., kopie rachunków za energię elektryczną na kwoty [...] zł i [...] zł, z odręcznymi adnotacjami "zapłacono internet 19/02/2008." i "zapłacono Internet 16.06.09." oraz kopię faktury wystawionej w aptece na nazwisko skarżącej na kwotę [...] zł. Postanowieniem z dnia 7 października 2009 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpis powyższego postanowienia został doręczony skarżącej w dniu 16 października 2009 r. W dniu 20 października 2009 r. (data nadania) skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 20 października 2009 r., zaznaczając, że zaskarża pkt 2 tegoż orzeczenia. Skarżąca wyraziła niezrozumienie wobec nieprzyznania jej pełnomocnika z urzędu. Oświadczyła przy tym, że nie stać jej na opłacenie adwokata lub radcy prawnego, co wynika z oświadczenia o stanie majątkowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw wywołuje ten skutek niezależnie od wskazanego w nim zakresu zaskarżenia, co oznacza, że nawet wtedy, gdy, jak w niniejszej sprawie kwestionuje jedynie część postanowienia referendarza, jego wniesienie powoduje utratę mocy przez to postanowienie w całości. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dyspozycja art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadminisracyjnego. Wyłączenie tej reguły w zakresie wnioskowanym przez skarżącego może nastąpić wobec osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ppsa). Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia bowiem w tym przepisie słów "gdy wykaże" wynika, iż to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). Mając na względzie treść przywołanych przepisów oraz przedstawioną przez skarżącą kondycję finansową, uznać przyjdzie, iż wniosek częściowo zasługiwał na uwzględnienie, tj., że powinna ona być zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając bowiem złożone przez skarżącą dokumenty należy stwierdzić, że nie wykazała ona, że w jej przypadku zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku w całości. Przede wszystkim wątpliwości budzi złożona dokumentacja bankowa. W tym kontekście należy zaznaczyć, że nie został osiągnięty stan pewności co do kompletności tej dokumentacji, gdyż nadesłany wyciąg dokumentuje jedynie wpływy, a nadto, biorąc pod uwagę wysokość sald podawanych przy każdej wpłacie, należy uznać, że rachunek ten jest także obciążany. Wreszcie wątpliwości budzą zapiski na rachunkach związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, dotyczące dokonania opłat przez internet, co nie wynika jednak z przedłożonego wyciągu. Kolejną kwestią budzącą wątpliwości jest oświadczenie skarżącej, że nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym. Ze znajdującego się bowiem w aktach administracyjnych odpisu pisma z dnia 20 kwietnia 2009 r., złożonego przez skarżącą w imieniu innej osoby, wynika, że pod adresem, będącym miejscem zamieszkania skarżącej, mieszkają też inne osoby. Z tego też powodu wezwanie referendarza odnosiło się także do osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Pomimo zwrócenia uwagi na powyższą kwestię przez referendarza sądowego w swym postanowieniu, skarżąca nie wyjaśniła tego w sprzeciwie. Z uwagi zatem na powyższe wątpliwości, w ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że należy jej przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym. Niemniej jednak analizując sytuację materialną skarżącej, zasadnym było rozważenie jej wniosku w kontekście częściowego przyznania prawa pomocy, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym m. in. zwolnienie od opłat sądowych. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 prawo pomocy w takim zakresie może być przyznanie osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W omawianym przypadku wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżącej zachodzi. Mając bowiem na względzie w szczególności wysokość uzyskiwanych przez skarżącą dochodów (tj. jedynie renta w wysokości [...] zł) oraz kwotę wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, leczeniem i spłatą rat kredytu (choć to ostanie też nie zostało wykazane w sposób nie pozbawiony wątpliwości) można przyjąć, iż nie stać jej na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego prowadzonego w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, jak tego wymaga art. 246 § 1pkt 2 ppsa. Na marginesie, dodatkowo odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata należy podnieść, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 ppsa sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wobec powyższego na obecnym etapie postępowania nie wydaje się uzasadnione wyłożenie ze środków publicznych kwot na pokrycie zastępstwa procesowego świadczonego z urzędu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, orzekł, jak w sentencji postanowienia.