I SA/Gl 628/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 15 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy; Pismem procesowym z dnia 15 lipca 2008 r., zatytułowanym "zażalenie na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 628/08, z dnia 30 czerwca 2008 roku, w przedmiocie uiszczenia wpisu sądowego", W. L. zwrócił się o zmianę zarządzenia poprzez "zwolnienie strony od uiszczenia wpisu sądowego." Skarżący oświadczył w tych ramach, że w chwili obecnej nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, pozostaje bez zatrudnienia, otrzymał w minionym okresie pożyczkę od matki w wysokości [...] zł. Podkreślił dalej, iż w związku z koniecznością uczestnictwa w licznych postępowaniach administracyjno-sądowych przebywa obecnie w gospodarstwie domowym rodziców, którego budżet stanowi łącznie [...] zł netto, zaś stałe wydatki – [...] zł. Zaakcentował przy tym, że na utrzymanie trzyosobowej rodziny pozostaje im kwota [...] zł. W. L. jest właścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w C., składającej się z budynku wolnostojącego o pow. 2405,05 m² i gruntu o pow. 4171,00 m². Do pisma z dnia 15 lipca 2008] r. dołączono szereg dokumentów, w tym: odpis deklaracji PIT-37 za 2007 r., odpis z wyciągu rachunku bankowego z dnia 30 października 2007 r. należącego do ojca skarżącego, potwierdzenia spłaty kredytów, odpisy faktur dokumentujących zapłatę za dostawę mediów oraz "odcinek" dokumentujący wysokość świadczenia emerytalnego P. L. (matki skarżącego). Cytowane wyżej pismo, z uwagi na jego treść oraz adresata, tj. WSA w Gliwicach, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I tut. Sądu z dnia 22 lipca 2008 r., potraktowano jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu 7 sierpnia 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wpłynął druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dla W. L. W tych ramach skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał na przytoczone już wyżej okoliczności. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (vide druk PPF) wynika, że wnioskujący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z rodzicami. Wskazano tam, ponad okoliczności już wcześniej przytoczone, iż nieruchomość należąca do skarżącego została zajęta przez komornika sądowego. Do majątku skarżącego należy nadto zaliczyć wierzytelność w kwocie [...] zł. W wyniku badania wniosku co do wymogów formalnych jak i co do treści, pismem z dnia 13 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy wezwał stronę wnioskującą do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, w szczególności: 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać przede wszystkim "odcinek" emerytury matki skarżącego za ostatni miesiąc, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 2) przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy, potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W przypadku, gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należało przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, iż skarżący za lata 2006] – 2007 nie wykazał jakichkolwiek dochodów do opodatkowania, 3) nadesłanie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, m. in. rachunku ojca skarżącego w [...], obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W wypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, 4) wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu położonego w W., przy ul. [...]. Wyjaśnienia te należy poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp., poświadczająca także ewentualną utratę wspomnianego tytułu, np. umowę sprzedaży lokalu, wypowiedzenie jego najmu itd., 5) przedstawienie kopii zeznań podatkowych za rok 2007 złożonych przez rodziców skarżącego (lub ich wspólnego zeznania), 6) złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez ojca skarżącego. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należało wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez ojca skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach jego działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów. W treści wezwania pouczono stronę, że niezastosowanie się do wymogów wezwania w terminie 7 dni lub w oznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego W. L. podniósł (patrz pismo skarżącego z dnia 3 września 2008 r.), iż podtrzymuje swoje dotychczasowe oświadczenia złożone w ramach wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie podkreślił, iż pomimo istniejącej sytuacji finansowo-bytowej otrzymał od rodziny kwotę [...] zł, celem dokonania wpisu sądowego w tej sprawie, co też uczynił w dniu 2 września 2008 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). W druku urzędowego formularza strona wnioskująca wskazała, że zabiega o zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje między innymi zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, stanowiących w rozumieniu art. 211 P.p.s.a. - koszty sądowe, z tych względów przedmiotowy wniosek podlegał rozpoznaniu w oparciu o warunki formalne określone art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie więc do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). Przywołane wyżej przepisy w sposób precyzyjny określają warunki przyznania prawa pomocy, kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności wraz z danymi wynikającymi z przedłożonych Sądowi dokumentów dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego, co oznacza ni mniej ni więcej, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującą dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że W. L. nie wykazał, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania, gdyż jego oświadczenia oraz przedstawiona dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. Taki stan rzeczy stanowi przede wszystkim skutek braku reakcji skarżącego na precyzyjnie sformułowane wezwanie referendarza z dnia 13 sierpnia 2008 r. Podstawą do działania referendarza był zaś art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym, w przypadku, gdy oświadczenie złożone na druku PPF okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe. Przepis ten nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Wezwanie w tej sprawie było nieodzowne, jako że, po pierwsze, dokumentacja nadesłana przez skarżącego przy piśmie z dnia 15 lipca 2008 r. nie obrazowała aktualnej sytuacji materialnej W. L. Zdecydowana większość materiałów źródłowych odnosiła się do 2007 r., w tym: wyciąg z rachunku bankowego ojca skarżącego, "odcinek" świadczenia emerytalnego matki, potwierdzenia spłat kredytów. Po wtóre, u podstaw wezwania leżała swoista selektywności w doborze dokumentacji przesłanej do Sądu. Przykładowo, wykazując dochód ojca, skarżący pominął ten, który pochodzi z prowadzonej działalności gospodarczej. W tym zakresie brakuje jakichkolwiek dokumentów. W konsekwencji materiały źródłowe nadesłane uprzednio w tej sprawie dostarczają wyłącznie cząstkowych danych na temat sytuacji materialnej skarżącego i pozwalają tym samym na sformułowanie co najwyżej fragmentarycznych, niepewnych konkluzji. Co więcej, w takiej sytuacji nie można wykluczyć podejrzenia, że podejmując tego rodzaju działania, realizowane przecież świadomie, strona kierowała się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Potwierdzenia takiej konkluzji należy upatrywać w uiszczeniu wpisu sądowego od skargi. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono, jak w sentencji w oparciu o przywołane wyżej przepisy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z przywołanymi wyżej przepisami.