I SA/Gl 630/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 26 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od gier na skutek wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, A Sp. z o.o. nadesłała urzędowy formularz, w którym wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek (patrz druk PPPr) Spółka podniosła, że w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a w ubiegłym roku poniosła stratę w kwocie 2.344.896,11 zł. Wskazała dalej, że na skutek wprowadzenia nowych przepisów w przedmiocie podatku od gier na automatach o niskich wygranych, Spółka nie była w stanie uiszczać w terminie swoich zobowiązań podatkowych, co spowodowało, że wobec Spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne na terenie całego kraju. W ramach tych postępowań zajęto rachunki bankowe oraz udziały w innej spółce kapitałowej. Aktualnie Spółka podejmuje działania zmierzające do zrównoważenia kosztów zwiększonych należności podatkowych. W tych ramach obniża koszty funkcjonowania. Z tych względów wniosek -zdaniem skarżącej - zmierza do realizacji prawa do obrony interesu Spółki i umożliwienia jej dalszej działalności. Końcowo zaakcentowano, że postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 68/11 referendarz sądowy WSA w Gdańsku przyznał skarżącej prawo pomocy, uwzględniając powołane wyżej okoliczności. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy (majątek lub środki finansowe) Spółki stanowi kwotę 1.000.000,00 zł. Wartość środków trwałych wyniosła 13.545.277,28 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo - na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – wyniosło 2,37 zł. Do przybliżonego wyżej wniosku dołączono rachunek zysków i strat oraz bilans ze stanem na dzień 31 grudnia 2010 r. Spółka nadesłała nadto wyciąg z rachunku bankowego, który potwierdza ww. stan środków pieniężnych na dzień 31 lipca 2011 r. oraz w dniu 1 stycznia 2011 r. Do wniosku dołączono nadto kopię ww. postanowienia z dnia 6 czerwca 2011 r. oraz kopie tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Łączna kwota wykazanych wierzytelności wynosi 465.573,60 zł. W oparciu o przedstawione dokumenty źródłowe poczyniono następujące ustalenia. Spółka na dzień sporządzenia bilansu posiadała: rzeczowe aktywa trwałe o wartości 13.622.756,93 zł (poz. A.II. bilansu); aktywa obrotowe o wartości 16.098.270,84 (poz. B.VI.), środki pieniężne i inne aktywa pieniężne kwocie 328.989,23 zł (poz. B.III.1.c) oraz kapitał własny o wartości 11.507.895,18 zł (poz. A). Jednocześnie zobowiązania Spółki z tytułu "podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń" stanowiły w tym czasie kwotę 6.924.783,27 zł Analiza oświadczenia o majątku i dochodach (druk PPPr) w zestawieniu z nadesłaną dokumentacją źródłową skłoniła referendarza sądowego do wystosowania do Spółki wezwania (pismo z dnia 30 sierpnia 2011 r.), w którym zobowiązano ją do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie odpisów bądź kopii: informacji dodatkowej za ostatni rok obrotowy; deklaracji na podatek od towar i usług za trzy ostatnie miesiące; raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą za okres ostatnich trzech miesięcy; zestawienie sald i obrotów z trzech ostatnich miesięcy. W odpowiedzi pełnomocnik Spółki nadesłał jedynie kopie deklaracji VAT-7 za okres od marca do czerwca 2011 r. Łączna podstawa opodatkowania z tytułu "dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju, zwolnione od podatku" wyniosła 24.174.631,00 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Analiza wniosku pozwoliła przyjąć, że Spółka nie wykazała, iż w jej sytuacji można zastosować wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego, jakim niewątpliwie jest prawo pomocy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze konstrukcję ww. przepisu, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II OZ 1114/08, LEX nr 527732). Wypada w tym miejscu zaakcentować, że ocena zasadności wniosków o przyznanie prawa pomocy sprowadza się w praktyce do badania wzajemnej relacji pomiędzy bieżącymi aktywami podmiotu, który o to prawo się ubiega a szacowanymi kosztami sądowymi, niezbędnymi do poniesienia w danym postępowaniu sądowym. Ustalenie tej drugiej wielkości jest rzeczą nieskomplikowaną, a to przez pryzmat skierowanego uprzednio wezwania, którym zobowiązano Spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wpis ten jest jedyną opłatą sadową, która w praktyce pojawia się na tym etapie postępowania. Problematyczne jest natomiast rzetelne ustalenie poziomu bieżących płynnych środków finansowych, wszak przedstawienie Sądowi stosownej dokumentacji źródłowej w znaczniej mierze zależy od dobrej woli strony wnioskującej. Zdaniem rozpoznającego wniosek, bazą dla rzetelnej i wolnej od wątpliwości oceny deklarowanego zasobu płynnych środków finansowych spółki handlowej, w szczególności jeśli podnosi ona, że jest w trakcie postępowania egzekucyjnego, są wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych, zestawienia obrotów oraz raporty kasowe. Wszystkie te dokumenty winny dotyczyć tego samego okresu sprawozdawczego (patrz art. 18 ust. 1 ustawy o rachunkowości), którym w przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy powinien być miesiąc poprzedzający złożenie tego wniosku (patrz poz. 9.3 druku PPPr). Dopiero skonfrontowanie danych płynących z zestawienia obrotów za okres sprawozdawczy, wyciągów bankowych oraz wyciągów z jej raportu kasowego za ten okres, pozwoli na miarodajną ocenę bieżącego przepływu środków finansowych tejże spółki, które mogłyby być ewentualnie wykorzystane przy partycypacji w należnych kosztach sądowych. Stosowne wezwanie w tym zakresie zostało w tej sprawie doręczone pełnomocnikowi Spółki w dniu 6 września 2011 r. Do dnia dzisiejszego, chociaż termin dla dopełnienia tej czynności upłynął już w dniu 13 września 2011 r., do Sądu nie wpłynęły wszystkie wymagane przez referendarza dokumenty. Nadesłano jedynie deklaracje na podatek od towarów i usług, o których w dalszej części uzasadnienia. Ta bierna postawa procesowa musiała w sposób oczywisty przełożyć się na zapadłe tutaj rozstrzygnięcie. Zdaniem rozpoznającego wniosek przedstawione dokumenty jedynie pogłębiły wątpliwości co do zdolności płatniczej Spółki. Wspomnieć tutaj wypada, że skarżąca przedstawiła przy druku PPPr wyciąg tylko z jednego rachunku bankowego, na którym w okresie od 31 stycznia 2011 r. do 31 lipca 2011 r. (siedem miesięcy) nie odnotowano żadnych transakcji, a saldo początkowe i końcowe wynosiło 2,37 zł. Co więcej w uzasadnieniu wniosku zawarto sformułowanie, które w swej treści wskazuje na wielość posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych. Stwierdzono bowiem, że "w ramach postępowań [egzekucyjnych] zajęto rachunki bankowe". W dalszej kolejności wpłynęły deklaracje VAT-7, w których łączna wysokość podstawy opodatkowania przy dostawie towarów/świadczeniu usług wyniosła 24.174.631,00 zł w okresie czterech miesięcy. Rodzi się zatem tutaj pytanie w jaki sposób Spółka "obsługuje" zdarzenia gospodarcze, które globalnie w skali miesiąca oscylują na poziomie 7-8 mln zł. W uznaniu rozpoznającego wniosek, skarżąca posiada jeszcze inne rachunki bankowe, które nie zostały ujawnione na potrzebę rozpoznania tego wniosku. Trzeba tutaj odnotować, że zbliżona konkluzja znalazła wyraz z postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt II FZ 492/11 (źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń), które również dotyczyło wniosku o przyznanie prawa pomocy wniesionego przez skarżącą w sprawie, która zawisła przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu. W ślad za uzasadnieniem orzeczenia sądu kasacyjnego wypada tutaj wskazać na art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447). Zgodnie zatem z jego treścią: "Dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji" [w tym miejscu referendarz odsyła do ustaleń analizowanych w poprzednim akapicie]. Nawiązując zaś do deklarowanej przez Spółkę straty należy zauważyć, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. przykładowo postanowienia NSA: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). W judykaturze przyjmuje się nadto, że poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy jeśli Spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (patrz uzasadnienie postanowienia WSA w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 92/10, LEX 659009). Z taką sytuacją mamy do czynienia w tym konkretnym przypadku bowiem pomimo deklarowanej straty Spółka posiada kapitał własny o wartości 11.507.895,18 zł. Odnosząc się natomiast do okoliczności, iż w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2011 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 68/11 Spółka została zwolniona od kosztów sądowych należy podkreślić, iż nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd [referendarz sądowy] rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, LEX nr 551930; z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Postanowienie takie może mieć jedynie walor pomocniczy przy konstruowaniu wezwania do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 P.p.s.a. Ustosunkowując się do argumentacji Spółki, iż w chwili obecnej prowadzona jest egzekucja administracyjna z uwagi na jej zaległości podatkowe, wypada tutaj wskazać, że na 31 grudnia 2010 r., wysokość tych zobowiązań kształtowała się na poziomie 6.924.738,27 zł (poz. B.III.2g bilansu). Kwota ta nie jest równa nawet miesięcznej podstawie opodatkowania świadczonych przez spółkę usług bądź wartości dostarczanych przez nią towarów (przykładowo w maju 2011 r. była to kwota 7.597.660,00 zł, patrz VAT-7, poz. 20). "Ponadto niekorzystna dla Spółki nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej" (cyt. za: postanowienie NSA z dnia 19 sierpnia 2011 r. sygn. akt II FZ 436/11, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). W świetle wszystkich poczynionych wyżej wywodów, bez znaczenia pozostaje tutaj okoliczność, iż Spółka jest obecnie zobowiązana do uiszczenia wpisów sądowych w dwóch sprawach zarejestrowanych w repertoriach tut. Sądu. Łączna wysokość tych wpisów (2.201,00 zł) to zaledwie 0,026 % podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług w czerwcu 2011 r. Reasumując, skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i dlatego, działając na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.