I SA/Gl 631/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja, , , po rozpoznaniu w dniu 20 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od wpisu w części przekraczającej kwotę [...] (słownie: [...]) złotych. 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Do skargi z dnia 23 kwietnia 2010 r., wniesionej na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia, skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, załączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślił, że nie ma możliwości uiszczenia wpisu z uwagi na fakt, iż decyzji organu pierwszej instancji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, w wyniku czego zajęto jego rachunki bankowe. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz dwójką dzieci. Skarżący we wniosku oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, poza działką przemysłową, o powierzchni 3000 m², która również została zajęta. Nadto zeznał, że z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej wykazuje stratę oraz że jego małżonka osiąga z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej dochód około 1500 zł. Pismem z dnia 28 czerwca 2010 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego i jego małżonkę (sprecyzowano, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem poświadczającym tę okoliczność oraz kopią ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres), przedłożenie odpisu księgi wieczystej wskazującego, że nieruchomość, o której mowa we wniosku, została zajęta w toku postępowania egzekucyjnego oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na wezwanie nadesłano kserokopie następujących dokumentów: zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej skarżącego z dnia [...] 2009 r., decyzji o wykreśleniu tej działalności z ewidencji z dnia [...] 2010 r. (jako datę wykreślenia wskazano dzień [...] 2010 r., zaś jako przyczynę tego rozstrzygnięcia – podanie skarżącego złożone w dniu [...] 2010 r.), zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w kwocie 251.159,99 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 202.905,53 zł oraz dochód w kwocie 48.254,46 zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za pierwsze cztery miesiące bieżącego roku (w styczniu i kwietniu wykazano podstawy opodatkowania w kwotach: 9.836 zł i 16.220 zł, natomiast w dwóch pozostałych miesiącach podstawy te były zerowe), oświadczenia skarżącego, że w związku z likwidacją działalności gospodarczej remanent końcowy wyniósł 0 zł, faktur potwierdzających sprzedaż środków trwałych wykorzystywanych przez skarżącego w działalności gospodarczej za łączną kwotę 21.149 zł, zaświadczenia o zajęciu rachunków bankowych skarżącego (według niego m.in. w dniu 5 listopada 2009 r. wpłynęło zawiadomienie o zajęciu rachunków na kwotę 4.433.204,88 zł), odpisu księgi wieczystej potwierdzającej, że na nieruchomości należącej do skarżącego ustanowiono hipotekę przymusową na kwotę 754.367,90 zł. Ponadto przedstawiono także pisma doradcy podatkowego, dotyczące rozliczenia podatku dochodowego za ubiegły rok i za pierwsze cztery miesiące roku bieżącego oraz opatrzone jego podpisem rejestr główny księgi podatkowej, odnoszący się do tego samego okresu, i ewidencje środków trwałych. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu [...] 2010 r. W dniu [...] 2010 r. (data nadania) pełnomocnik strony skarżącej wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Zdaniem pełnomocnika skarżący nie jest w stanie ponieść w ogóle jakichkolwiek kosztów sądowych albowiem organ podatkowy nadał decyzjom wydanym w niniejszej sprawie rygor natychmiastowej wykonalności, w wyniku czego wszczęto postępowanie egzekucyjne, w którym dokonano m.in. zajęcia rachunków bankowych skarżącego i jego oszczędności. Podkreślił, że żądanie poniesienia kosztów sądowych w sytuacji gdy każdy dochód uzyskany przez skarżącego jest przekazywany organowi egzekucyjnemu, jest wymogiem niemożliwym do spełnienia bez popełnienia przestępstwa i prowadzi do pozbawienia skarżącego prawa do sądu "mocą decyzji organu podatkowego". Polemizując z twierdzeniami referendarza oświadczył, że dochody małżonki oraz koszty utrzymania gospodarstwa domowego nie mają żadnego znaczenia, gdyż niezależnie od tego jakie by one nie były, skarżący nie ma oszczędności, ani dochodów, z których mógłby pokryć koszty sądowe, a jego zdaniem małżonka skarżącego nie jest zobowiązana do ich pokrycia. Jednakże "z ostrożności" załączył do sprzeciwu zeznanie podatkowe małżonki skarżącego za ubiegły rok, złożone na formularzu PIT-36L (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w kwocie 9.644 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 7.376,85 zł oraz dochód w kwocie 2.267,15 zł), rozliczenie podatku dochodowego małżonki skarżącego za okres od [...] 2010 r. do [...] 2010 r., z którego wynika strata w wysokości 588.431,17 zł, a także zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. o zajęciu środka transportu – samochodu osobowego [...] należącego do małżonki skarżącego. W dalszej części sprzeciwu zaznaczył, że fakt iż skarżący niemalże jednocześnie ze sporządzeniem wniosku zakończył prowadzenie działalności nie zmienia faktu, że z działalności tej poniósł stratę. Końcowo ustosunkowując się do argumentacji zawartej w postanowieniu z dnia 29 lipca 2010 r. wskazał, że nawet gdyby skarżący zarejestrował działalność gospodarczą pod inną firmą, to nie wpłynęło by to na treść wniosku i zawartych w nim oświadczeń. Wpis sądowy od skargi wynosi w sprawie 24.183,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Ponadto podkreślić należy, że skoro udzielenie stronie prawa pomocy (tzw. prawa ubogich) jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, to powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693). Przystępując do oceny złożonego wniosku, należy odnotować, że wnioskodawca nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania w całości. Uzasadniając powyższe należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że skarżący pomimo wyraźnego wskazania w tym zakresie (patrz pkt 4 i 6 pisma referendarza sądowego z dnia 28 czerwca 2010 r.) nie wykonał w wystarczającym stopniu wezwania do uzupełnienia wniosku. W szczególności nie zostały nadesłane wszystkie dokumenty, od których zależy jego rozstrzygnięcie. Nie przedłożono mianowicie pełnej dokumentacji księgowej za okres ostatnich sześciu miesięcy oraz faktur i rachunków dokumentujących koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Zauważyć w tym miejscu należy, że chybiona jest argumentacja pełnomocnika skarżącego, ze bezcelowe jest rozpatrywanie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego z uwagi na to, że każdy dochód uzyskany przez skarżącego jest przekazywany organowi egzekucyjnemu. Rodzi się bowiem pytanie z czego te opłaty są pokrywane, wszak nie wykazał on, że mają wraz z małżonką z tego tytułu zaległości. Chybione jest również twierdzenie pełnomocnika, że małżonka skarżącego nie jest zobowiązana do pokrycia kosztów sądowych. Jak słusznie wskazał referendarz, skoro wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej ze swoją małżonką to wydatki i potrzeby finansowe wpływają na jego status majątkowy, wobec czego przyznanie mu prawa pomocy uzależnione jest od rozważenia możliwości płatniczych jego małżonki (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). W dalszej kolejności podkreślić należy, że nie można dać wiary twierdzeniu pełnomocnika zawartym w sprzeciwie z dnia 13 sierpnia 2010 r. jakoby skarżący na chwilę sporządzenia wniosku poniósł stratę. Ze złożonych bowiem dokumentów wynika, że okres rozliczeniowy od [...] 2010 r. do [...] 2010 r. zakończył zyskiem w kwocie 11.429,75 zł. W toku podjętych rozważań zwrócono również uwagę na fakt, iż skarżący jeszcze na dzień przed złożeniem wniosku o prawo pomocy prowadził działalność gospodarczą, natomiast działalność gospodarcza prowadzona przez małżonkę skarżącego – mimo akcentowanej przez niego straty – nadal jest wykonywana, przy czym wykazuje ona wysokie obroty, dokonuje również wydatków w ramach tej działalności. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący był w stanie zapewnić sobie zastępstwo procesowe w niniejszej sprawie w osobie adwokata z renomowanej kancelarii. Niemniej jednak analizując sytuację materialną skarżącego uznano, że uiszczenie przez niego w całości wpisu mogłoby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego, z uwagi na jego znaczną wysokość. Dlatego też przyjęto, że jest on w stanie uiścić jedynie kwotę stanowiącą połowę wpisu od skargi. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.