I SA/Gl 632/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja, , , po rozpoznaniu w dniu 20 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. i Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżących od wpisu w części przekraczającej kwotę [...] (słownie: [...]) złotych. 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Do skargi z dnia 23 kwietnia 2010 r., wniesionej na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia, skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem, załączyli urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślili, że nie mają możliwości uiszczenia wpisu z uwagi na fakt, iż decyzji organu pierwszej instancji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, w wyniku czego zajęto ich rachunki bankowe. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że cały majątek skarżących został zajęty. Nadto zeznano, że skarżący z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej wykazuje stratę w wysokości ponad 200 tyś. złotych. Pismem z dnia 28 czerwca 2010 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżących do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżących oraz inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżących (sprecyzowano, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem poświadczającym tę okoliczność oraz kopią ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za wskazany wyżej okres), udowodnienie, że składniki majątkowe, o których mowa we wniosku, zostały zajęte w toku postępowania egzekucyjnego oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na wezwanie nadesłano kserokopie następujących dokumentów: zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej skarżącej, zeznania podatkowego skarżącej za ubiegły rok, złożone na formularzu PIT-36L (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w kwocie 5.396.105,07 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 4.553.266,32 zł oraz dochód w kwocie 842.838,75 zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy od grudnia ubiegłego roku do maja roku bieżącego (najniższą podstawę opodatkowania, 209.539 zł, wykazano w marcu 2010 r., najwyższą, 1.414.955 zł, w miesiącu następnym), zaświadczenia o zajęciu rachunków bankowych skarżących (według niego m.in. w dniu 5 listopada 2009 r. wpłynęło zawiadomienie o zajęciu rachunków na kwotę 3.579.680,59 zł) i wyciągu z jednego z tych rachunków, dokumentacji dotyczącej kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz protokołu zajęcia samochodu osobowego skarżącej (kopia niezbyt czytelna), a nadto oświadczenie skarżącej wskazujące m.in., że jej małżonek jest jej pełnomocnikiem w ramach działalności gospodarczej i odpis księgi wieczystej potwierdzającej, że na nieruchomości należącej do skarżących ustanowiono hipotekę przymusową w kwocie 2.025.863,10 zł. Przedstawiono także ewidencję środków trwałych skarżącej oraz jej rachunek zysków i strat w wariancie porównawczym, opatrzone podpisem i pieczęcią doradcy podatkowego, zapewne prowadzącego jej dokumentację księgową (w ewidencji wymieniono kilka samochodów ciężarowych i osobowych oraz inne urządzenia; z kolei w drugim dokumencie wykazano na koniec maja bieżącego roku m.in.: przychody netto ze sprzedaży w wysokości 2.125.416,03 zł, koszty działalności operacyjnej w wysokości 2.192.061,27 zł oraz stratę netto w wysokości 121.041,25 zł). Postanowieniem z dnia 29 lipca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis tego postanowienia został doręczony pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 6 sierpnia 2010 r. W dniu 13 sierpnia 2010 r. (data nadania) pełnomocnik strony skarżącej wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Zdaniem pełnomocnika skarżący nie mają możliwości zapłaty kosztów sądowych albowiem ich wszelkie oszczędności oraz majątek zostały zajęte przez organ podatkowy w postępowaniu egzekucyjnym. Podkreślił, że żądanie poniesienia kosztów sądowych w tej sytuacji jest wymogiem niemożliwym do spełnienia bez popełnienia przestępstwa i prowadzi do pozbawienia skarżących prawa do sądu "mocą decyzji organu podatkowego". Dodatkowo oświadczył, że skarżący Z. J. jest współpracownikiem J. i J. w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, w związku z czym fakt iż działalność ta poniosła stratę jest równoznaczny z tym, że skarżący nie dysponuje dochodami koniecznymi dla pokrycia kosztów sądowych. W dalszej części sprzeciwu polemizując z twierdzeniami referendarza pełnomocnik podkreślił, że skarżący nie osiąga żadnych dochodów, na dowód czego załączył jego oświadczenie z dnia [...] 2010 r. Ponadto wskazał, że skarżąca uzyskała jedynie przychód z tytułu działalności gospodarczej, dlatego też złożyła wyłącznie zeznanie PIT-36L. Wpis sądowy od skargi wynosi w sprawie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego uregulowania sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Ponadto podkreślić należy, że skoro udzielenie stronie prawa pomocy (tzw. prawa ubogich) jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, to powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08, LEX nr 565693). Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżący są w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w ich przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Uzasadniając powyższe na wstępie wskazać trzeba, iż skarżący nie nadesłali istotnych dokumentów źródłowych, na podstawie których możliwa byłoby kompleksowa ocena ich sytuacji materialnej. W szczególności nie złożyli dokumentów, o które wzywał referendarz w piśmie z dnia [...] 2010 r., tj. pełnej dokumentacji księgowej, a jedynie pismo osoby, która tę rachunkowość najprawdopodobniej prowadzi (patrz: jednostronny rachunek zysków i strat). Negatywnie należy też ocenić postawę skarżących w kwestii odnoszącej się do nadesłania dokumentów dotyczących skarżącego, ograniczając się tylko do załączenia do sprzeciwu jego oświadczenia z dnia [...] 2010 r., w którym stwierdził, że nie uzyskał żadnych dochodów w latach 2009 – 2010. Oświadczenie to nie może mieć wartości przesądzającej, skoro wzywano o dokumenty, które mogłyby wykazać deklarowany brak dochodów. Ponadto należy odnotować, iż skarżący mieli możliwość zgromadzenia brakującej dokumentacji do momentu wniesienia sprzeciwu na postanowienie z dnia 29 lipca 2010 r., zatem do dnia 13 sierpnia 2010 r. (data nadania pisma będącego sprzeciwem) oraz przedłożenia jej wraz ze złożeniem sprzeciwu, czego jednak nie uczynili. Z kolei z przedstawionej na potrzebę rozstrzygnięcia tego wniosku dokumentacji nie wynika, aby sytuacja materialna skarżących nie pozwoliła im na partycypowanie w kosztach postępowania. Działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącą – mimo akcentowanej przez nich straty – jest wykonywana, wykazuje regularnie spore obroty. Taki stan rzeczy istnieje pomimo wykazania zajęcia rachunków bankowych prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący byli w stanie zapewnić sobie zastępstwo procesowe w osobie adwokata z renomowanej kancelarii. Niemniej jednak analizują sytuację materialną skarżących uznano, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżących zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego mogą oni uiścić jedynie część kosztów, o których mowa w sentencji. Przyjęto, że kwota [...] zł tytułem wpisu sądowego od skargi leży w granicach możliwości finansowych skarżących. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzekł jak w sentencji.