I SA/Gl 642/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 21 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Przedmiotem skargi J. G., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jest decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 6 sierpnia 2017 r. skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku wspomniał, że jest osobą niesamodzielną, ze znacznym stopniem niepełnosprawności z uwagi na chorobę [...]. Skarżący oświadczył dalej, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Do składników majątku zaliczył udziały w ½ części domu o pow. 90 m2 oraz mieszkania spółdzielczego o pow. 58 m2. Oświadczył przy tym, że nie może korzystać z ww. domu. Przyznał dalej, że posiada zadłużenie w rożnych instytucjach, a jego źródłem dochodu pozostaje obecnie świadczenie rentowe w kwocie 1265 zł oraz zasiłek w kwocie 153 zł. Do stałych miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: alimenty w kwocie 600 zł; koszty leczenia, rehabilitacji oraz koszty zakupu środków opatrunkowych i pomocy (790 zł), koszty utrzymania mieszkania (411 zł), żywność (217 zł). Wskazał nadto, iż posiada zaległości w łącznej kwocie 406.000,00 zł. Pismem doręczonym adresatowi w dniu 5 września 2017 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych. W wezwaniu tym pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Wezwanie pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Należy w tym miejscu odnotować, że decyzja zaskarżona w tym postępowaniu została wydana po tym, jak wyrokiem z dnia 19 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję ZUS w sprawie dotyczącej wniosku skarżącego o umorzenie zobowiązania (sygn. akt I SA/Gl 358/16). Wypada odnotować, że mocą postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2016 r., uwzględniając wniosek skarżącego, ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu w tamtym postępowaniu sądowym. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję o odmowie umorzenia należności wobec ZUS, a zatem postępowanie zakończone tą decyzją prowadzono w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęty jest w tej sprawie J. G.. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżący zwolniony jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest to, że merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia adwokata. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący nie udokumentował okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przemawiać za uwzględnieniem wniosku. W toku jego rozpoznania nie umknęło uwadze referendarza, iż w czerwcu 2016 r. przyznano skarżącemu prawa pomocy. Uznano jednak, że złożone wówczas dokumenty źródłowe wymagają obecnie aktualizacji, przede wszystkim z tego powodu, iż orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego zachowało swoją ważność jedynie do 31 sierpnia 2017 r. Także do tej daty skarżący pobierał zasiłek dla osoby samotnie gospodarującej. Aktualna dokumentacja jest zatem niezbędna dla podjęcia wolnego od wątpliwości rozstrzygnięcia. Jest wymagana także z tego powodu, iż nie do końca czytelna jest sytuacja związana ze współwłasnością dwóch nieruchomości zdeklarowanych w druku PPF. W tym zakresie brakuje dokumentu, który pozwoliłby oznaczyć zakres obowiązku skarżącego ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem obu deklarowanych nieruchomości, zarówno co do istoty tego obowiązku, ale także co do wymiernych obciążeń finansowych z tym związanych. Końcowo wypada nadmienić, że skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, deklaruje konieczność świadczenia alimentacyjnego, tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby obowiązek taki był przez niego realizowany. Ta i podnoszone wyżej okoliczności mogą być przez skarżącego wyjaśnione przykładowo w ramach ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że niniejsze orzeczenie nie zamyka skarżącemu możliwości ponownego wnioskowania o przyznanie pełnomocnika procesowego, szczególnie w sytuacji, gdy udział takowego w postępowaniu sądowym stanie się konieczny, przede wszystkim z uwagi na wymogi ustawowe. W tym stanie rzeczy, działając na postawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji.