I SA/Gl 667/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, , , po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E.Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2018 r. w sprawie ze skargi E.Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. z odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił E.Z. (dalej również: "skarżąca", "wnioskodawczyni") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia wynika, iż w motywach wniosku skarżąca zwróciła uwagę przede wszystkim na swój wiek i stan zdrowia. Dodatkowo oświadczyła, że utrzymuje się z emerytury w kwocie 2.218,00 zł, nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym i nie posiada żadnego majątku. Referendarz wskazał, że pismem doręczonym dnia 8 maja 2018 r. skarżącą wezwano do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym za rok 2017, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie likwidacji rachunku o podanym w wezwaniu numerze, wymienionego w znajdującym się w aktach administracyjnych akcie notarialnym z dnia 27 lipca 2011 r., stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy o zamknięciu rachunku), potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące, dokumentu pozwalającego ustalić tytuł prawny, na podstawie którego skarżąca korzysta z lokalu wskazanego jako jej adres zamieszkania, w szczególności odpisów z ksiąg wieczystych, odpisów umowy najmu wraz z potwierdzeniami uiszczenia czynszu za trzy ostatnie miesiące itp., a nadto kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W wezwaniu pouczono wnioskodawczynię, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Zarządzeniem z dnia 22 maja 2018 r. referendarz sądowy przedłużył ww. termin o 5 dni. Przesyłka zawierająca odpis zarządzenia została dwukrotnie awizowana, po raz pierwszy w dniu 28 maja 2018 r., po raz drugi dnia 5 czerwca 2018 r., a następnie, jako niepodjęta w terminie – zwrócona. Zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2018 r. Przewodniczący Wydziału uznał, że przesyłka ta została skutecznie doręczona z dniem 11 czerwca 2018 r. Jednocześnie odnotował nowy adres zamieszkania skarżącej, podany przez nią w piśmie z dnia 15 czerwca 2018 r. Według tego pisma zmiana ta nastąpiła w dniu 7 czerwca 2018 r. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2017 r. rozpoznając wniosek referendarz sądowy na wstępie zaznaczył, że już odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Ponadto wskazał, że skarżąca zapoznała się z doręczonym jej wezwaniem i nie nadesłała żadnego z wymienionych w nim dokumentów i to w sytuacji, gdy jej pierwszy wniosek został oddalony właśnie z tego powodu, iż nie wykonała wezwania w sposób należyty. Podkreślił, że niedostatki materiału dowodowego wskazano w tym postanowieniu jako jedyną przyczynę odmowy przyznania prawa pomocy, stąd strona powinna starać się te niedostatki usunąć, jednakże poprzestała na wyrażeniu bezpodstawnego, w opisanym stanie rzeczy wręcz niezrozumiałego przekonania, że odmowa ta realizowała z góry powzięty zamiar. W postępowaniu nadano właściwy bieg wnioskowi, który nie mógł być uwzględniony ze względu na postawę strony. Argumentował, że to także skarżąca spowodowała, że wniosek doprowadził w praktyce tylko do zbędnego przedłużenia postępowania, gdyż Sąd musiał odroczyć rozprawę celem jego rozpoznania, podczas gdy mógł już wydać wyrok rozstrzygający sprawę ze skargi złożonej przez nią. Prawo pomocy może być wszak przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskująca wykaże, że zachodzą ku temu postawy, czego nie chce ona przyjąć do wiadomości. Referendarz podkreślił, że wezwanie, które skarżąca tym razem całkowicie zignorowała, obejmowało takie same dokumenty jak wezwanie niewykonane przez nią uprzednio. W efekcie nadal aktualne pozostają wątpliwości podniesione w uzasadnieniu prawomocnego postanowienia z dnia 8 sierpnia 2017 r. Podniósł, że są one wręcz poważniejsze, jeżeli zważyć, że skarżąca po wydaniu tego postanowienia uiściła wpis od skargi, chociaż w oddalonym wniosku utrzymywała, iż nie ma na to środków. Dalej argumentował, że wnioskodawczyni wciąż nie ustosunkowała się do wezwania do nadesłania zeznań podatkowych złożonych przez nią i osoby ewentualnie pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W konsekwencji – w jego ocenie – nie można wykluczyć, że w tym gospodarstwie uzyskiwane są także inne dochody podlegające opodatkowaniu. Podkreślił, że wnioskująca nie przedstawiła też ani wskazanego w wezwaniu potwierdzenia wypłaty emerytury, ani wyciągu z rachunku bankowego, w wyniku czego nie wiadomo, w jakiej formie ta wypłata następuje. Ponownie przy tym nie zastosowała się do wezwania odnoszącego się do rachunku bankowego, wskazującego przecież wprost numer należącego do niej rachunku, na który zgodnie ze znajdującą się w aktach administracyjnych umową z dnia 27 lipca 2011 r. miała ona do dnia 17 sierpnia 2011 r. otrzymać część ceny sprzedaży nieruchomości w kwocie 180.000,00 zł, z zastrzeżeniem, że w razie, gdy rachunek ten został zlikwidowany, należy to udowodnić. Zdaniem referendarza informacja o zmianie miejsca zamieszkania jeszcze wzmacnia wątpliwości dotyczące miejsca zamieszkania skarżącej, stanu jej majątku, składu osobowego jej gospodarstwa domowego i kosztów jego utrzymania, które wbrew wezwaniu nie zostały w ogóle udokumentowane. Sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego skarżąca złożyła w dniu 10 lipca 2018 r., wskazując, że wnosi o uchylenie postanowienia. Nie zgodziła się z argumentacją przedstawioną przez referendarza. Podniosła, że jej zachowanie polegające na złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wpłynęło na odwołanie rozprawy i nie miało na celu przedłużenia postępowania. Podała, że ma [...] lat. Wskazała, że nie ma innych dochodów poza emeryturą. Podkreśliła, że 20 lat pracowała w Urzędzie Skarbowym. Argumentowała także, że komplet dokumentów – zeznania podatkowe, dokumenty potwierdzające jej zameldowanie oraz oświadczenie o przeznaczeniu kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkania na zakup mniejszego mieszkania – w części znajdują się w Urzędzie Skarbowym w C., a część zaginęła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym np. zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie zachodziły podstawy do wystosowania wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, ponieważ treść wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącej. Z formularza wniosku wynika jedynie, że skarżąca otrzymuje 2.218,00 zł netto emerytury, natomiast wydatkuje prawie 1.200,00 zł miesięcznie na spłatę pożyczek, 600,00 zł miesięcznie pochłaniają opłaty za mieszkanie, prąd i gaz, natomiast koszty leczenia oscylują w granicach 150,00 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała, że pozostaje jej na życie 500,00 zł miesięcznie. Ponadto Sąd podziela również stanowisko referendarza sądowego, że dla rozpoznania złożonego wniosku udokumentowania wymagały także wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym skarżącej. Z tego powodu w niniejszej sprawie zachodziła szczególna potrzeba dokładnego ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Tymczasem skarżąca nie przedstawiła żadnego dokumentu, o który została wezwana i które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku. W konsekwencji sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawczyni, nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości. Zaakcentować także trzeba, że do sprzeciwu skarżąca również nie załączyła żadnego dokumentu, o które została wcześniej wezwana przez referendarza zarządzeniem z dnia 27 kwietnia 2018 r. Należy podkreślić, że na wnioskodawczyni ciążyły zatem obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Miała ona przy tym świadomość, że taka postawa może skutkować niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciem. W tym miejscu należy także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na stronie skarżącej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). W świetle powyższego referendarz sądowy słusznie przyjął, że skarżąca nie wykazała, że w jej przypadku spełnione są przesłanki umożliwiające skorzystanie z instytucji prawa pomocy, z uwagi na wątpliwości dotyczące jej sytuacji finansowej i majątkowej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.