I SA/Gl 667/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. W. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi L.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zawieszenia postępowań podatkowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Stwierdził, że nie jest dalej w stanie ponosić kosztów tej sprawy, która trwa już kilka lat, gdyż pozostaje to w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego oraz Konstytucją RP. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości około 16.000 zł oraz – jak zdaniem referendarza sądowego można mniemać (z uwagi na niezbyt nieczytelny w tej części urzędowy formularz) – umowy najmu w wysokości około 2.000 zł. Wyliczył zarazem swoje stałe wydatki, uwzględniając: kredyt – około 3.300 zł, koszty utrzymania lokalu – około 1.500 zł oraz alimenty w wysokości 1.700 zł. We wniosku wskazano następujące mienie: mieszkanie z garażem i komórką lokatorską o powierzchni około 138 m2 i wartości około 800.000 zł, nieruchomość obciążoną hipoteką o wartości około 4.000.000 zł, oszczędności w kwocie około 200.000 zł, papiery wartościowe o wartości około 350.000 zł, wierzytelności w wysokości około 120.000 zł oraz samochód. Jednocześnie referendarz sądowy zaznaczył, że wpis od skargi, czyli najwyższa opłata w postępowaniu, wynosi 100 zł. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy na wstępie zacytował treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "ppsa"), zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika - następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie referendarza sądowego w przypadku skarżącego przesłanka ta nie zachodzi, przy czym można to stwierdzić na podstawie informacji zawartych we wniosku, bez potrzeby ich uzupełniania poprzez wezwanie do nadesłania dokumentacji źródłowej. Zdaniem referendarza sądowego skarżący uzyskuje bowiem zdecydowanie ponadprzeciętne dochody, które trzykrotnie przewyższają podane we wniosku stałe wydatki. Wydatki te są również znaczne, dużo wyższe niż koszty postępowania w niniejszej sprawie, najmniejsze spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Jednocześnie referendarz sądowy zwrócił uwagę na spory majątek skarżącego, w tym oszczędności, z których w sposób niemal nieodczuwalny można byłoby te koszty pokryć. Zdaniem referendarza sądowego z tego punktu widzenia bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie wnioskodawcy, że nie powinien on tego rodzaju wydatku ponosić z innych przyczyn, niezaliczających się do przesłanek przyznania prawa pomocy, w tym względów łączących się z długotrwałością sporu prawnego, w jakim uczestniczy. Referendarz sądowy zaznaczył, że oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy zastosować kryteria zobiektywizowane, analizując sytuację materialną strony z uwzględnieniem takiego poziomu dochodów i wydatków, które mogą uchodzić w społeczeństwie za godziwe, zapewniające ogólnie przyjęty, przeciętny standard życia. Chodzi przy tym o potrzeby życiowe o charakterze pierwszoplanowym i podstawowym, gdyż tylko takie mogą zaliczać się do sfery utrzymania koniecznego. Prawo pomocy stanowi bowiem instytucję wyjątkową, przeznaczoną w pierwszej kolejności dla osób znajdujących się w ubóstwie lub które mogłyby w ubóstwo popaść wskutek partycypacji w kosztach postępowania. W sprzeciwie złożonym od ww. postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazał, że podstawą złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy była okoliczność długotrwałego czasu trwania sprawy i związany z tym faktem obowiązek ponoszenia przez niego kosztów, co jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i Konstytucją RP. W ocenie skarżącego postanowienie referendarza sądowego zostało wydane bez wnikliwej analizy wskazanych przez niego przyczyn wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Przyczyny te zaś winny być ustalone i ocenione, a motywy takiej oceny precyzyjnie podane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przyjmując, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na uznanie go za osobę ubogą, a tym samym nie może on być beneficjentem wnioskowanej pomocy. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że wnioskodawca nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie, a powyższego zapatrywania nie zmieniają okoliczności podane przez skarżącego w sprzeciwie. Słusznie przyjął, że z uwagi na możliwą do ustalenia sytuację majątkową skarżącego na podstawie podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji, brak było podstaw do wzywania wnioskodawcy do przedstawienia szczegółowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Ustalona sytuacja finansowa - w szczególności posiadane oszczędności i wysoki stały dochód wielokrotnie przekraczające wpis od skargi - nie pozwala przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść wydatku na opłacenie kosztów postępowania i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Podkreślić bowiem należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 ppsa, stanowiąca jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s.1077). Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, niejednokrotnie uniemożliwiającą zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12). W kontekście powyższego należy wskazać, iż posiadanie stałych dochodów w znacznej wysokości, oszczędności pieniężnych i sporego majątku wyklucza przyznanie prawa pomocy. Ustalona sytuacja materialna skarżącego nie pozwala uznać go za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa, dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Odnosząc się zaś do wskazanych przyczyn złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a dotyczących długotrwałości sporu prawnego, należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że nie jest to kryterium warunkujące i brane pod uwagę przy ocenie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Konkludując należy stwierdzić, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 ppsa, orzekł jak w sentencji.