I SA/Gl 68/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] ([...]) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Przedmiotem skargi H.B., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mocą której odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W ramach urzędowego formularza PPF z dnia 13 kwietnia 2012 r. strona skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku wyraziła swoje rozgoryczenie z powodu wyroku Sądu z dnia 8 marca 2012 r., mocą którego oddalono jej skargę w niniejszej sprawie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. H.B. ani jej mąż nie posiadają jakichkolwiek składników majątkowych. Łączny dochód w ich gospodarstwie domowym stanowi kwotę 2.947,80 zł netto. Do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączono informację ZUS z dnia 22 marca 2012 r., potwierdzającą wysokość zadeklarowanego przez skarżącą świadczenia emerytalnego, jak również zaświadczenie o zarobkach jej męża. Z dokumentów źródłowych, nadesłanych do Sądu w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 kwietnia 2012 r. do uzupełnienia wniosku o dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty źródłowe, wynika, że udokumentowane wydatki, obciążające miesięcznie budżet domowy, wynoszą 1.118,54 zł, w tym: czynsz najmu mieszkania (446,28 zł); opłata z tytułu zużycia energii elektrycznej (350,27 zł); należność z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług (200,02 zł) oraz rata z tytułu pożyczki (121,97 zł). W piśmie procesowym z dnia 4 maja 2012 r. skarżąca zeznała, że dodatkowe wydatki, których wysokości nie może potwierdzić, stanowią kwotę 1.340,00 zł, w tym: koszt zakupu opału (330 zł); należność w tytułu paliwa gazowego (65 zł); usługi telekomunikacyjne (50 zł); zakup lekarstw (100 zł); zakup środków czystości (100 zł); zakup pomocy naukowych z tytułu uczestnictwa w zajęciach Górnośląskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku (50 zł). Z zeznania o wysokości dochodów (PIT-37) wynika, że mąż skarżącej w 2011 r. osiągnął dochód z tytułu umowy o pracę oraz z tytułu innych źródeł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że zakres wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy został przez nią oznaczony w pkt 4 druku urzędowego formularza wniosku PPF. Intencją wnioskującej jest więc uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję dotyczącą spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z treścią art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie H.B. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się bezprzedmiotowy, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie więc do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dokonawszy analizy sytuacji majątkowej wnioskującej przez pryzmat przywołanej wyżej przesłanki należało stwierdzić, że H.B. nie wykazała, że nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W toku rozpoznania wniosku zwrócono przede wszystkim uwagę, że w gospodarstwie domowym skarżącej osiągany jest stały dochód, który – co znamienne – stanowi blisko dwudziestokrotność wynagrodzenia adwokata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji (147,60 zł - § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Godzi się przy tym zwrócić uwagę skarżącej, że nie wszystkie wydatki z jej budżetu domowego są wydatkami stałymi np. kwota 330 zł z tytułu wsadu energetycznego. Po wtóre, nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy wszakże ocenić wymienione wśród deklarowanych wydatków raty spłacanej pożyczki, jako że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (por. postanowienia NSA: z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I FZ 8/11, LEX nr 740977, z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 97/11 oraz z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II GZ 326/11 - niepubl.). Oznacza to, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych, bo do takich należy niewątpliwie zaliczyć umowę pożyczki, nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy, założył bowiem, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać jedynie na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty utrzymania, wyżywienia, lekarstw czy edukacji, a nie wydatki związane ze spłatą rat zaciągniętej pożyczki. Wypada nadto w tym miejscu zwrócić uwagę, że w ubiegłym roku mąż skarżącej osiągnął dodatkowe dochody z tytułu innych źródeł. Obecnie, na potrzebę rozpoznania wniosku, skarżąca zadeklarowała, że jej mąż osiąga tylko i wyłącznie wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę. W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 254 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.